Tổng thống Mỹ gốc Á đầu tiên?

Là người Việt, bạn có nghĩ một tổng thống Mỹ gốc Á là chuyện tốt. Và như vậy, nếu có, ông ta sẽ là tổng thống Mỹ gốc Á đầu tiên? Bạn có nghĩ chuyện đó sẽ xảy ra. Nên xảy ra? Bạn có tin trong tương lai gần sẽ có một tổng thống Mỹ gốc Á đầu tiên. Tỷ như trong năm 2020. Hoặc 2024. Hoặc 2028…
Có người nói nước Mỹ (và nhiều nước khác) khái niệm người đầu tiên luôn luôn được nói đến. Gần như người Mỹ có thói quen nói đến đến kỷ lục này, kỷ lục nọ; và nói đến kỷ lục là nói đến những cột mốc xảy ra gần nhất, những kỷ lục lập được và cũng là cột mốc đầu tiên mới nhất trong một lĩnh vực. Chẳng hạn họ sẽ nói đó sẽ là tổng thống Mỹ da đen đầu tiên, nữ tổng thống đầu tiên, tổng thống đồng tính đầu tiên, hay tổng thống Mỹ gốc Á đầu tiên…
Vâng. Mùa phiếu 2020 đã tốc độ khi lần lượt những ứng cử viên yếu kém lần lượt bỏ cuộc. Số còn lại dai dẳng, cố đấm ăn xôi với hy vọng nếu tin bất lợi liên tục xảy ra với “gà nhà, gà cùng một mẹ” hay tin xấu xảy ra với đương kim Tổng thống Donald J. Trump, cơ hội có được chià khóa Bạch Cung xem ra không nên bỏ lỡ.
Điểm lại, lịch sử bầu cử Mỹ có nhiều giai thoại gay cấn. Thoạt tưởng đó là một hệ thống kiện toàn bởi tính minh bạch rõ ràng chứ không nhập nhằng, mù mờ, cù nhày so với nhiều hệ thống bầu cử khác trên thế giới khi một ứng cử viên được công kênh, được bố trí sắp xếp từ trước, kết quả là “bầu” đã bị “bán”, nên chuyện “bầu bán” trở thành dễ hiểu. Bầu là bầu cho vui, bầu cho có lệ, bầu khống…
Mùa phiếu năm 2020 chính thức kết thúc vào ngày 03 tháng 11 năm 2020. Như vậy, chẳng còn mấy thời gian nữa dân Mỹ sẽ nô nức đi bầu. Đó là bức tranh trên diện rộng. Còn với bối cảnh cá nhân riêng lẻ, từ nay đến hôm đó bao nhiêu đổi thay với chúng ta. Một số cử tri cao tuổi sẽ ra đi (về miền thiên cổ) vì tuổi tác, bệnh tật. Một số chán nản bỏ ngang vì thấy ứng cử viên ruột của mình bị loại khỏi cuộc chơi. Một số ê chề vì những xì căng đan bộc lộ chân dung người hùng quá ẹ nên họ chán. Một số kém tự tin, cảm thấy không ăn thua, đằng nào Mr. Trump cũng thắng, cử tri đoàn sẽ ủng hộ ông ta, lá phiếu của họ xét kỹ lại chẳng ăn thua quái gì…
Bi quan nên nói thế, thực tế quán tính mùa phiếu 2020 xem ra vẫn cứ sôi động, trong đó gương mặt ứng cử viên Andrew Yang (tên Hán-Việt: Dương An Trạch) được đánh giá đang thổi vào bầu không khí mùa phiếu với những tư tưởng độc đáo. Vâng. Nếu bạn còn nhớ, ông là người đưa ra ý tưởng phát cho dân Mỹ trưởng thành mỗi đầu người 1.000 Mỹ kim/tháng để thúc đẩy kinh tế; một ý tưởng táo bạo, đầy tranh cãi.
Ông là ai? Bạn sẽ thắc mắc chứ?
Andrew Yang là ứng cử viên Đảng Dân chủ tranh ghế tổng thống Mỹ. Ông còn trẻ. Mới 44 tuổi. Là bố của hai cậu nhóc. Ông sinh ra trên đất Mỹ. Hiện ông chọn New York làm đất tổ, chính xác hơn ông đang sinh sống tại thành phố Schenectady (theo thổ ngữ của bộ tộc Mohawk skahnéhtati có nghĩa “bên kia những rặng thông” – beyond the pines). Andrew Yang từng là luật sư tranh cãi cho những tập đoàn lớn, đồng thời từng tiên phong trong lĩnh vực dịch vụ y tế công, là CEO của công ty Manhattan Test Prep, sau đó là người sáng lập và là CEO của tổ chức Venture for America.
Andrew Yang từng tham gia viết ba cuốn sách. Cuốn đầu có tên: Oracle: Forms Developer’s Companion (Oracle: Bạn đồng hành của nhà thiết kế mẫu mới) ra mắt năm 1994, viết chung với hai tác giả khác là Brian Adams và Steve Muench. Năm 2014 ông cho ra đời cuốn thứ hai với cái tên khá dài: Smart People Should Build Things: How to Restore Our Culture of Achievement, Build a Path for Entrepreneurs, and Create New Jobs in America, lược gọn lại: Người thông minh sẽ xây dựng nền móng mới: Làm thế nào để vực lại văn hóa kiếm tìm thành tựu, thiết lập hướng đi mới cho doanh nhân và tạo công ăn việc làm cho nước Mỹ. Nghe khá oai phong, đúng không? Qua năm 2018, ông cho in cuốn The War on Normal People (Cuộc chiến chống lại người dân thường). Xem thoáng qua, đủ thấy ông không phải hạng xoàng, song là người có ăn học, có kiến thức, có chiều sâu, hiểu biết rộng.
Andrew Yang đưa ra ý tưởng phát tiền cho dân Mỹ xài vô điều kiện, (nguyên văn: It all begins with the Freedom Dividend, a universal basic income for all American adults, no strings attached – a foundation on which a stable, prosperous, and just society can be built. – Trích từ trang website vận động tranh cử yang2020.com của ông. Theo đó khái niệm tiền lãi tự do (freedom dividend) được giới thiệu, một hình thức chi tiêu của chính quyền na ná với mô hình chủ nghĩa xã hội, trong đó điểm nhấn của mô hình “thu nhập cơ bản thống nhất” – Universal basic income (thực ra) chính là khoản tiền cho không, cho một cách vô điều kiện, một hướng tiếp cận mới rất cần thiết giúp xã hội phát triển bình thường ổn định.
Dựa vào đâu Andrew Yang có ý tưởng này? Theo ông, xã hội hiện đại đổi thay quá nhanh, thị trường lao động sẽ gặp nhiều đổi thay mang tính cách mạng. Trong đó quán tính kỹ thuật tự động (automation) sẽ tước hết công ăn việc làm phổ thông. Trong khi đó lượng công việc mới trong bối cảnh xã hội phát triển quá ít, không đủ đáp ứng cho lượng nhân công dư ra. Cuối cùng, hệ quả tất yếu, xã hội sẽ thừa một lượng lớn người có khả năng lao động nhưng không có việc làm. Thu nhập cơ bản thống nhất (universal basic income) là tảng đá kê vào chỗ hổng. Không thì xã hội sẽ loạn cào cào vì số người thất nghiệp dôi ra.
Đào đâu ra tiền để trang trải cho ý tưởng này. Theo Andrew Yang, khá đơn giản, ông sẽ cải tổ lại các hệ thống quỹ phúc lợi công (như welfare benefits) vốn đang tồn tại sẵn trong hệ thống an sinh xã hội Mỹ. Đồng thời ông sẽ đánh thuế giá trị gia tăng (value added tax, hay còn gọi là VAT) lên mức 10% để có thêm tiền cho kế hoạch của ông. Hiện 163 nước trên thế giới (trong số 193 quốc gia) đang áp dụng hệ thống luật thuế giá trị gia tăng này; tại Châu Âu thuế VAT lên đến 20%. Tại Mỹ, nếu áp dụng VAT theo cách tính của ông sẽ đem về cho Mỹ số tiền lên đến 19 ngàn tỷ Mỹ kim. Vâng. Một con số thật khổng lồ.
Vẫn theo trang website Yang2020.com, Chú Sam mỗi năm tốn khoảng 500-600 tỷ Mỹ kim cho các chương trình hệ thống phúc lợi xã hội. Theo Mr. Yang, dân Mỹ có hai lựa chọn: (1) Nhận mỗi tháng 1.000 Mỹ kim hoặc (b) tiếp tục điền đơn xin các khoản trợ cấp công vốn rất lách cách, nhiêu khê. Theo ông, 1 Mỹ kim trao tận tay cho cha mẹ sẽ giúp tiết kiệm cho Chú Sam 7 Mỹ kim phát triển kinh tế xã hội sau này.
Đi xa hơn, Mr. Yang mượn kết quả nghiên cứu của Viện Roosevelt Institute cho thấy kế hoạch universal basic income sẽ giúp rót tiền trực tiếp vào tay người dân. Sau đó, khi họ có tiền, tự thân nền kinh tế sẽ được kích thích (theo kiểu gói kích cầu kinh tế). Cụ thể, kinh tế Mỹ sau khi áp dụng universal basic income sẽ tăng thêm 2.5 ngàn tỷ Mỹ kim, đồng thời khoảng 4.6 triệu công ăn việc làm mới được tạo ra. Hiển nhiên Chú Sam sẽ có lợi vì ruột tượng của Chú Sam bỗng tăng khoảng từ 800 đến 900 tỷ Mỹ kim. Bên cạnh đó, ông sẽ đưa ra những cải cách mang tính hệ thống: Thuế đánh vào các hình thức thu nhập đầu tư, đưa ra các kế hoạch “tái thiết kế” chính sách tài chánh, cụ thể như thuế đánh vào các dịch vụ đầu tư, thuế khí thải carbon (carbon fee)… bởi theo số liệu của năm 2015, Mỹ có khoảng 263.6 triệu xe đăng ký biển số, một khoản thuế không nhỏ sẽ thu tiền về cho Uncle Sam. Đó là cách tính toán của Mr. Yang. Bạn hỏi: Liệu cách tính ấy có khả thi, có chính xác? Câu trả lời: Đó là giải thích của ông, giống như bao hứa hẹn và giải thích của các chính khách khác. Còn chuyện nó có khả thi, có chính xác hay không (hình như) rất ít người dám nói mình đủ tư cách chuyên môn để thẩm định.
Thoạt nghe, những gì ông đưa ra có vẻ quá giống với chủ nghĩa xã hội – Điều mà nhiều người cảm thấy dị ứng ngay từ phút đầu. Nhưng nếu nghĩ đến viễn cảnh mọi sinh hoạt xã hội, trong đó thị trường lao động tại hầu hết các lĩnh vực bị lũng đoạn bởi các hình thức tự động hóa, rõ ràng tầm nhìn của ông, trên lý thuyết, có vẻ không đến nỗi quá vô lý.
Với người lớn tuổi, họ nghĩ gì? Có vẻ họ hoài nghi với ý tưởng về khoản tiền chùa khổng lồ tự nhiên rớt từ trên trời xuống. Họ nghĩ đến nền tảng cơ bản nhất: Muốn ăn phải lăn vào bếp, phải đổ mồ hôi, sôi nước mắt. Còn người trẻ, họ nghĩ thoáng hơn, điều không thể sẽ trở thành có thể. Cứ thế, xem ra những gì Andrew Yang đưa ra đang gây nên những làn sóng tranh cãi khá sôi nổi. Còn bạn, từ những gì vừa đọc được, bạn có thấy điều ông nói nghe có vẻ quá “trên trời, dưới đất”?
Với kinh nghiệm lý lịch di dân của mình, liệu người Việt có thấy điều ông nói hợp lý? Vâng, khá đông trong chúng ta ít nhiều từng đi xin welfare và food-stamp, sau này là SSI; liệu chúng ta có cảm thấy tư tưởng ông đưa ra là chính đáng? Hay chúng ta chỉ nghĩ đơn giản muốn thành công trên đất Mỹ phải đi cày, còn chuyện tiền chùa là chuyện nói nghe cho vui thôi. Còn chuyện một vị tổng thống gốc Á tại Bạch Cung của Mỹ, không biết các sắc dân gốc Á khác có hào hứng? Với tính chất đặc trưng, dàn trải trên diện rộng, khoảng cách phân cách văn hóa chính trị xã hội giữa các cộng đồng Mỹ gốc Á khá lớn, liệu chuyện Mr. Yang vận động tranh cử mùa phiếu 2020 có tạo ra bất cứ ấn tượng nào với họ? Hay họ sẽ nghĩ, ông là người Đài Loan, không phải người của họ, nên với họ, ai đắc cử cũng được; đen, trắng, nâu, vàng… tất cả đều được, đặt giả thiết họ là người có tài (và có đức).
Xin nhắc thêm, Andrew Yang là công dân Mỹ gốc Đài Loan. Nếu cử tri Việt không ưa Trung Quốc bởi thói hành xử cả vú lấp miệng em của họ đối với hồ sơ Biển Đông cũng như các kế hoạch bành trướng trong vùng, liệu chúng ta có hứng thú với chuyện đi bầu cho một Andrew Yang gốc Đài Loan. Hay với bạn, điều đó vẫn chẳng tạo ra bất cứ “ăn nhập” nào đáng kể ở đây. Vâng. Andrew Yang, ứng cử viên Đảng Dân chủ mùa phiếu 2020 đang đấu đá với các ứng cử viên Dân chủ khác với hy vọng giành được tấm vé tranh cử ghế tổng thống Mỹ. Không biết ông có tiến sâu, tiến xa đủ? Nhưng với ý tưởng universal basic income, tuy không mới mẻ, song có phần táo bạo, liệu ông có đủ nội lực và khả năng tài chánh để tiến sâu hơn vào những vòng trong. Rất có thể ông sẽ lập được kỳ tích như tổng thống Mỹ thứ 45, thoạt đầu cứ tưởng không làm trò trống gì cuối cùng ẵm trọn 304 electoral votes, ung dung tiến thẳng vào Bạch Cung trước sự ngỡ ngàng của… thế giới!
Tạm thời chưa ai dám nói mạnh Andrew Yang có cơ hội gì hay không. Mọi chuyện xem ra cứ phải đợi. Vì giới giàu nhất định sẽ triệt tận gốc những tư tưởng táo bạo, dám đứng về phía người lao động nghèo như Mr. Yang.

Nguyễn Thơ Sinh

You might also like