Thư gửi bạn ta (11/28/14)

Bùi Bảo Trúc

NAM KỲ KHỞI NGHĨA TIÊU CÔNG LÝ
Những người ở tù chung với Vũ Hoàng Chương tại khám Chí Hòa thời gian sau tháng 4 năm 1975 kể lại rằng trong nhà giam Cộng Sản, một lần, khi nhắc chuyện đường sá thay tên ở Sài Gòn, nhà thơ hàng đầu của văn học Việt Nam thế kỷ XX (bằng một giọng chắc là ngán ngẩm lắm), đã đọc hai câu này:

Nam Kỳ Khởi Nghĩa tiêu Công Lý
Đồng Khởi vùng lên mất Tự Do

Ở Sài Gòn, đường Công Lý chạy song song với đường Pasteur ngang tòa án sau tháng 4 liền bị đổi thành Nam Kỳ Khởi Nghĩa. Đường Tự Do (Catinat cũ) bị đặt tên mới là đường Đồng Khởi. Công Lý và Tự Do mất tiêu sau khi có Nam Kỳ Khởi Nghĩa và Đồng Khởi.

Chữ nghĩa của nhà thơ họ Vũ thật ghê gớm. Đối nhau chan chát. Hai câu đều mang tính chất tiên tri như người Việt Nam đã thấy quá rõ. Không chỉ hai con đường rất đẹp của Sài Gòn bị mất tên, mà hai thứ quí giá nhất của miền Nam là công lý và tự do cũng không còn nữa. Vũ Hoàng Chương ra đi ít lâu sau khi ra khỏi tù (tháng 10 năm 1976).

Không như những cái tên lịch sử mà Cộng Sản thù ghét bị thay tên mới lập tức, đường Công Lý hoàn toàn không đụng chạm gì tới những người chủ mới của Sài Gòn cũng bị dẹp bỏ vì những người Cộng Sản rất dị ứng và thù ghét công lý. Trong khi tên đường Tự Do thì chỉ có chính phủ mới được quyền nhận vơ ghép vào giữa hai thứ mà họ chẳng hề đem lại cho cái nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ nghĩa Việt Nam là Độc Lập và Hạnh Phúc.

Hai câu của Vũ Hoàng Chương ghép mấy cái tên đường cũ mới của Sài Gòn càng nghĩ càng thấy đúng.
Tuần qua, báo chí trong nước bỗng xôn xao hẳn lên vì hai cuốn sách cũng dính líu ít nhiều tới công lý qua những cái bìa của chúng.

Một cuốn có tựa đề là Bộ Luật Dân Sự Và Văn Bản Hướng Dẫn Thi Hành 2014. Cuốn thứ nhì là Bộ Luật Hình Sự Và Văn Bản Hướng Dẫn Thi Hành 2014. Cả hai đều do nhà xuất bản Lao Động Xã Hội in và phát hành. Nếu chỉ có những hàng tựa của hai tập tài liệu về luật này thì đã không có gì để gây xôn xao suốt mấy ngày qua. Chính những cái bìa của hai cuốn sách đã tạo ra những phản ứng của các độc giả của nhiều báo trong nước. Hai cái bìa còn kèm theo những hình minh họa chắc để cho đỡ khô khan. Việc làm đó (kèm theo hình minh họa) cũng là chuyện bình thường. Bộ sách Triết của linh mục Trần Văn Hiến Minh cho học sinh ở cấp trung học hơn nửa thế kỷ trước sử dụng bức ảnh chụp tác phẩm điêu khắc Le Penseur của Rodin thì vừa đẹp vừa hợp lý. Cuốn luật dân sự dùng hình của một người đàn ông trên người có độc nhất một chiếc quần shorts rất ngắn, hai tay cầm hai chiếc bàn cân giống như một chiếc cân thiên bình. Người trình bầy bìa cuốn sách dường như muốn dùng hình ảnh chiếc cân để gợi ý cho nội dung cuốn sách luật. Thay vì dùng hình ảnh của tượng nữ thần công lý của La Mã hay Hy Lạp thường thấy tại các pháp đình ở nhiều nơi trên thế giới với tay trái cầm thanh gươm hai lưỡi, tay phải cầm chiếc cân, hai mắt bịt kín tượng trưng cho công lý vô tư, công bình, thì bìa cuốn sách dùng bức ảnh người đàn ông mặc quần shorts ngắn cũn cỡn để tạo ra hình chiếc cân công lý.

Có điều khuôn mặt ghép cho thân hình lực lưỡng đó là hình chụp một diễn viên hài kịch nổi tiếng nghệ danh là Công Lý. Như thế, kịch sĩ hài hước Công Lý được cho thay thế nữ thần công lý trên bìa cuốn sách luật dân sự.

Nếu như cái mặt không phải là của diễn viên hài kịch, mà của một người không ai biết thì cũng tạm chấp nhận được đi. Nhưng ông ta lại là một nghệ sĩ chuyên đóng hài kịch thì bộ luật pháp, công lý là trò hề hay sao?

Bìa cuốn sách thứ hai, cuốn mang tựa đề Bộ Luật Hình Sự thì dùng hình của một chiếc cân với một bàn cân trên có một xấp đô la trông rất rõ, không thể lầm là bất cứ một thứ gì khác. Thế thì có phải là chẳng có cái quái gì là công lý cả. Cứ ấn cho một nắm đô la là xong hết hay sao? Đến nỗi chuyện chạy án cũng được bầy ra ngoài bìa sách thì việc hướng dẫn thi hành là bằng đô la chăng?
Sau khi có nhiều ý kiến không tốt về bìa hai cuốn sách, Cục Xuất Bản mới quyết định đình chỉ phát hành cả hai cuốn sách và phạt nhà xuất bản 252 triệu đồng.

Người vẽ kiểu bìa sách có thể là một người quá ngu dốt nên mới dùng chân dung một anh hề để làm bìa cho cuốn sách. Đáng lý bìa cuốn sách phải được trình bầy một cách nghiêm túc thì nó được minh họa hài hước như vậy.

Nhưng cũng có thể người vẽ mẫu bìa cho cuốn sách luật dân sự là một người cực kỳ thông minh dùng nó để chửi cái chế độ không hề có công lý như câu chơi chữ của Vũ Hoàng Chương đã tiên đoán.
Hai cái bìa sách chỉ nói đúng được chuyện công lý ở Việt Nam thôi mà. Tịch thu rồi còn phạt làm khó nhau mà chi trong khi ai mà chẳng biết công lý thì tiêu từ khi có Nam Kỳ Khởi Nghĩa, hay nếu có thì cũng chỉ là trò hề thôi mà.

* * *
Ngày 17 tháng 11 năm 2014
Bạn ta,
Bạn là người thích uống bia và đã uống thử đủ các thứ bia trên đời, nhưng tôi nghĩ còn một thứ bia bạn chưa uống. Bạn phải thu xếp đi Utah uống thử thêm loại bia mới của tiểu bang này mới gọi được là mùi đời đã nếm đủ.
Nó không chỉ là bia ôm, thứ bia bạn uống đã nhiều phen, mà là bia ôm… đồm.
Không biết bao giờ thì loại bia nâu và nặng này mới được bán ra khỏi tiểu bang để đến nơi chúng ta ở, nên cách duy nhất có thể uống được nó, là phải đi Utah một chuyến.

Tôi dịch tên nó là bia ôm đồm vì tên Mỹ của nó là Polygamy Porter. Polygamy là đa thê, một lối sống mà nay tiểu bang này không cho phép nữa, nhưng một số tín đồ đạo Mormon, tôn giáo với một số tín đồ đông đảo nhất tiểu bang Utah, vẫn còn thực hành một cách không chính thức.
Bạn nghĩ ra được cách dịch khác thì xin cứ việc. Nhưng tôi thì chỉ nghĩ được cách dịch như thế. Có ôm nhé. Lại có cả đồm nữa. Vật thì là bia ôm đồm chứ còn gì nữa?

Đây là một loại bia mới vừa được đưa ra thị trường. Bia mới nên cần quảng cáo, và phải là quảng cáo bắt mắt, làm người ta phải đi kiếm mua mới là quảng cáo thành công. Công ty bia này đã tìm được người viết cái quảng cáo tuyệt hay.

Quảng cáo vừa nhắm mời người uống bia uống thêm, không ngưng ở một chai như kiểu uống cà chớn của tôi, mà là uống tiếp nhiều chai. Không những thế, quảng cáo còn mời khách mua thêm vài ba chai về cho các bà vợ nữa.

Lời lẽ thật tốt đẹp. Vui chơi nhưng không nên quên mẹ cháu ở nhà. Nhớ mua vài chai “to go” mang về nhà cho mẹ cháu.

Nhưng quảng cáo này đã bị chống đối dữ dội. Công ty bia muốn thuê chỗ để dựng những tấm bảng quảng cáo. Công ty bị từ chối. Và nay, văn phòng kiểm soát rượu của tiểu bang Utah đang lôi mẫu quảng cáo ra nghiên cứu để có thể cấm hẳn những quảng cáo này vì cho rằng nội dung có ý miệt thị, báng bổ đạo Mormon.
Nguyên văn hai câu trong mẫu quảng cáo là:
Why have just one?
Take some home for the wives.
Tại sao lại chỉ một? Mua thêm vài chai về cho các bà vợ.
Câu trên thì có gì là báng bổ đạo Mormon? Mời dùng thêm mấy (chai bia) nữa chứ có mời cưới thêm vài… chai nữa đâu mà nói là giễu cợt đạo Mormon?
Thế rồi câu kế tiếp là để nhắc nhở những người chồng đi uống bia một mình rằng làm thế là xấu lắm, ích kỷ lắm, nên mua thêm vài chai nữa mang về cho các bà vợ thì có gì sai quấy đâu?
Ừ thì “wives” là số nhiều của “wife”, nghĩa là “các bà vợ”. Nhưng nếu chủ từ lẩn trong mệnh lệnh cách là số nhiều (you) thì được quyền nhiều bà vợ chứ! Hay các ông này lại đưa ra quy luật mới về văn phạm là “you” phải luôn luôn số ít?
Ôi sao mà làm khó nhau như vậy! Đâu phải vì cha của Osama Bin Laden có trên hai chục bà vợ, một bà sinh nghịch tử Osama làm khốn khổ nước Mỹ rồi quay ra… không cho quảng cáo bia ôm đồm luôn?
Uống bia (?) là phải uống nhiều mới là trai như tục ngữ vẫn nói:
Trai năm chai, bẩy két
Gái chính chuyên chỉ biết (vần với két) một… trai…

Làm sao (trai) lại chỉ một… chai cho được?

* * *
Ngày 18 tháng 11 năm 2014
Bạn ta,
Mấy năm trước, khi còn ở Virginia, trong một buổi đi garage sale sáng thứ bẩy, tôi tìm được một bình hương rất đẹp, mà thoạt trông qua tôi cũng biết ngay quê quán của nó là ở đâu.

Làm sao nó lưu lạc sang tận nước Mỹ rồi sáng hôm đó được đưa ra nằm cạnh những chổi cùn, rế rách của gia đình nọ? Nó đã nằm dưới cái basement ẩm thấp đó trong bao nhiêu năm để cuối cùng được đưa ra hưởng chút nắng mặt trời mùa hạ Bắc Mỹ? Đời sống trước đây của nó như thế nào, nó từ cái bàn thờ nào, nó có nhớ mùi hương từng một thời thân thiết không?

Chủ nó thấy tôi cầm lên, đoán ngay tôi là người Việt, và câu chuyện sau đó với ông kéo dài gần nửa tiếng, tôi tìm đủ mọi cách để dứt mà không được. Ông ta có vẻ lâu ngày không được nghe nhắc vài ba địa danh ông đã đi qua và gửi lại một cái chân hồi trước năm 1968. Ông mặc quần áo trận của tiểu đoàn 5 trung đoàn 3 thuộc Sư Đoàn 1 Không Kỵ, khoe nói được vài câu chửi thề tục tĩu lơ lớ bằng tiếng Việt, học ở đâu thì tôi cũng mường tượng ngay ra được. Cuối cùng ông nhất định tặng không tôi cái bình hương mà ông tâm nguyện từ mấy chục năm qua là sẽ đưa lại cho một người Việt Nam để đem gửi lại ngôi chùa cũ. Mặc dù tôi nói rằng có lẽ không bao giờ tôi kiếm lại được ngôi chùa ở miền Trung, ông vẫn bắt tôi cầm về. Ông cho biết kiếm được nó ở đó, nhưng trong trường hợp và hoàn cảnh nào thì không chịu nói rõ.
Tôi mang về nhà, thỉnh thoảng vẫn thắc mắc vài ba điều về nó, và từ đó, nó vẫn nằm trên kệ sách của tôi, cho đến lần dọn nhà gần đây.
Mấy chục thùng sách vở và đồ “tế nhuyễn” của tôi sau khi phiêu du hơn hai tháng trời cuối cùng đã đến địa chỉ mới. Nhưng khi mở ra, thì đà trâm gẫy, bình rơi bao giờ… Thực ra, trâm thì không có để mà gẫy, nhưng bình hương thì bị tung quăng ném quật, đã vỡ thành năm, sáu mảnh.
Tuy thế, chỉ một tuýp Crazy Glue là… bình vỡ lại lành. Nó lại trở về chỗ đứng cũ trên tủ sách của tôi.
Và hôm qua, tình cờ, trong khi xếp lại đống sách vở, tôi đọc được bài thơ của William D. Ehrhart trong tập thơ nhan đề Beautiful Wreckage mà một người bạn, Nguyễn Thiên Ân, cho tôi mấy năm trước. William D. Ehrhart, một cựu chiến binh Mỹ ở Việt Nam, thơ không hay lắm, nhưng mỗi bài thơ của ông là một câu truyện nhỏ, có đầu, có kết, viết bằng thứ ngôn ngữ bình dị như những đoạn nhật ký ngắn. Tôi đọc bài thơ này, và tự nhiên thấy nó trả lời được cho tôi những thắc mắc về cái bình hương đó:

Souvenirs
“Bring me back a souvenir,” the captain called.
“Sure thing,” I shouted back above the amtrac’s roar.
Later that day,
the column halted.
we found a Buddhist temple by the trail.
Combing through a nearby wood,
we found a heavy log as well.
It must have taken more than half an hour,
but at last we battered in
the concrete walls so badly
that the roof collapsed.
Before it did,
I took two painted vases
Buddhists used for burning incense.
One vase I kept,
and one I offered proudly to the captain.

Kỷ Niệm
Đại úy bảo tôi kiếm món quà
Để làm kỷ niệm chuyến đi xa
Đoàn xe ngừng lại bên đường cái
Thấp thoáng sau rừng một mái chùa
Toán quân đổ xuống súng như mưa
Nửa tiếng sau, mãi đến xế trưa
Chúng tôi mới tiến vào sân trước
Thì pháo làm tan mất mái chùa
Dưới đống gạch tan nát khói bay
Là hai chiếc bình của ông thầy
Chắc xưa để cắm hương thờ Phật
Tôi lấy một, cho đại úy chiếc này

Bây giờ, cái bình hương của tôi đã có tiểu sử. Hay cứ tạm coi như vậy. Bề nào thì nó cũng không bao giờ có thể trở về ngôi chùa cũ. Mà có về, đơn lẻ như vậy thì về làm gì nữa…

* * *
Ngày 19 tháng 11 năm 2014
Bạn ta,
Hơn hai mươi năm trước, sau cố gắng làm hai quả ốp la không đi tới đâu, tôi bỏ hẳn mọi nỗ lực trở lại cái bếp.
Hai quả trứng cháy đen dính chặt vào lòng chảo, cậy cách nào cũng không ra, nên mặc dầu sau đó được bầy cho cách tráng lòng chảo trước bằng một lớp Spam, tôi vẫn không thử vào bếp thêm một lần nào nữa.
Rồi những loại nồi soong có tráng teflon để không làm dính đồ ăn cũng không kéo được thiên tài nấu bếp trở lại với bếp nước mặc dầu nó có thể giúp tránh những thảm họa như lần thử làm đĩa ốp la đầu tiên và duy nhất trong đời.

Những ứng dụng của chất teflon không dừng ở đó, mà còn được đem dùng để giúp tránh mọi hình thức… dính dáng ở những nơi khác nữa.

Như trên người (?) của ông Clinton chẳng hạn. Có lẽ vì ông Clinton được tráng teflon, nên không có gì bám hay dính được vào người ông, và lần nào ông cũng thoát hiểm như mọi người đều đã thấy. Ông được báo chí gọi là tổng thống teflon không phải là không có lý do.

Mới đây, teflon còn được đem dùng trong lãnh vực thời trang, may mặc như ở những bộ veste của Ted Baker, một công ty sản xuất quần áo của Anh vừa xuất cảng sang Mỹ các sản phẩm của họ. Những bộ suit, những chiếc tuxedo của Ted Baker được bảo đảm là không gì có thể dính vào, làm hỏng được nhờ có tráng một lớp teflon.

Tưởng tượng không bao giờ còn phải nhìn thấy cảnh các chàng rút khăn tay ra, lau hay phủi bụi trước khi ghé ngồi xuống như các tay chơi rẻ tiền trước đây (sợ dơ bộ đồ vía, coi cái đít quần hơn giai nhân trước mặt), những người đàn ông mặc bộ suit của Ted Baker bạ đâu cũng có thể ngồi ngay xuống, lết trên đất, quì gối để tỏ tình thì còn gì lãng mạn và cảm động cho bằng.
Với giá $625, chắc chắn những bộ quần áo teflon của Ted Baker sẽ bán rất chạy trong dịp lễ cuối năm này.

Những bộ suit này còn được đặt cho cái tên là Party Animal, như một cam kết là ở party, đồ ăn thức uống có lỡ đổ vào cũng không làm hư quần áo, tốn tiền giặt khô chưa chắc đã hết, mà còn có thể ngăn ngừa được bao nhiêu chuyện khác, chẳng cứ chỉ là những ly Bloody Mary hay mấy miếng roast beef, vài tảng mỡ cừu mà thôi.

Những bộ quần áo teflon còn có thể tạo một cảm tưởng rất an toàn cho những giọng hát trên sân khấu. Những thứ mà khán thính giả ngồi dưới ném lên sân khấu nhắm vào người hát để bầy tỏ thái độ không thân thiện với giọng hát sẽ không tiếp tục ở lại trên các bộ quần áo có chất teflon. Chỉ cần phủi nhẹ, các giọng hát này sẽ có thể tiếp tục đứng trên sân khấu hát cho đủ quota (3 hay 4 bài) để trừng phạt khán thính giả cho bõ ghét mà không sợ quần áo giữ lại các vết tích của lập trường phản đối tỏ bầy với giọng hát của mình.

Tương tự, các tác giả ra mắt sách, rất nhiều người, cũng sẽ thấy an tâm hơn khi mặc những thứ quần áo có teflon. Ngoại trừ trường hợp những giọng ca hay các nhà văn, nhà thơ e ngại các lời xưng tụng, ngợi khen hiếm hoi đụng phải teflon cũng như nước đổ đầu vịt, nước đổ lá khoai, trôi tuồn tuột xuống cống hết, không còn gì mang về nhà hăm dọa mẹ cháu thì mới không ưa teflon.
Nhưng nếu những lời ngợi khen đụng phải teflon lập tức trôi tuột đi, không bám lại được, thì những lời cằn nhằn, mè nheo, eo sèo, ỉ ôi, nhiếc móc, cũng có trôi đi không?
Nếu có thì tại sao không mua bộ… áo giáp này về mặc?

* * *
Ngày 20 tháng 11 năm 2014
Bạn ta,
Hạnh phúc nhiều khi lại chính là những bất hạnh không xẩy ra cho chúng ta. Bởi thế, nếu không thấy đâu là hạnh phúc, thì hãy cứ nghĩ đến những điều không tử tế đã không đến với chúng ta, là chúng ta sẽ lại thấy hạnh phúc vô cùng.

Thí dụ chuyến đi Virginia của tôi hôm tuần trước chẳng hạn. Vẫn mấy chị tiếp viên vừa già vừa xấu, vừa hà tiện (hành khách muốn uống nước cà chua, mấy chị chỉ rót đúng một cái ly plastic nhỏ thay vì đưa cho hành khách nguyên cả lon như trong những chuyến bay của các hãng khác), vẫn một chị hành khách to béo ngồi bên cạnh, thỉnh thoảng lại quay sang liếc tình rồi ợ một cái nghe rợn mình, sau khi mất cả tiếng đồng hồ chờ đợi, khám xét gây ra không biết bao nhiêu là phiền nhiễu.
Nhưng đã không xẩy ra chuyện vài ba anh bỗng nhiên chạy ào vào phòng lái, đòi thay phi công chính lái hộ cho chàng… một đoạn chẳng hạn.

Chẳng cũng khoái ư thưa ông Thánh Thán.
Vì thế, tôi vẫn cám ơn chuyến bay có chị hành khách có tiếng ợ tươi tắn đó. Vì cạnh tôi là nàng ngồi, không phải là vài ba đàn em của Mohammed Atef.

Mà nếu vậy, thì tại sao Thanksgiving năm nay lại không tạ ơn những chuyện như thế?
Như người vợ tạ ơn người chồng càu nhàu vì cơm tối không đúng giờ. Bởi lẽ như thế có nghĩa là chàng đang ở nhà với nàng chứ không đang ở nhà con đĩ ngựa nào khác.

Như cặp vợ chồng tạ ơn khi nghe cô con gái phàn nàn, ta thán vì phải xuống bếp rửa chén sau bữa chiều: như vậy là nó đang ở nhà chứ không lêu bêu đầu đường xó chợ với những con bạn hư đốn của nó.
Như người công chức tạ ơn phải trả thuế cho chính phủ, vì phải trả thuế tức là còn đang có công ăn việc làm chứ không thất nghiệp như gần 6% người Mỹ khác.
Như người chủ nhà tạ ơn căn phòng khách bừa bộn sau cái party vì điều đó cho thấy bà vẫn còn có bè bạn đến chơi với bà.

Như người phụ nữ tạ ơn những cái áo cái quần chật ních, vì lý do như vậy, bà vẫn còn có cái… ăn, cái mặc.

Như người chủ nhà tạ ơn cái sân cỏ cần phải cắt, mấy cái cửa sổ cần phải lau, mấy cái ống máng cần phải thông vì như thế là nhắc nhở ông còn có ngôi nhà để ở.

Như những người tạ ơn những lời chỉ trích nhắm vào chính phủ vì đó là dấu hiệu nước Mỹ vẫn còn tự do ngôn luận, dân chúng còn được đối lập chính phủ mà tối không bị cho đi học tập.
Như người tạ ơn chỗ đậu xe tìm được ở tuốt phía xa của bãi đậu xe, vì điều đó cho ông ta thấy là ông ta vẫn còn đủ sức để đi bộ và vẫn còn có cái xe để làm phương tiện di chuyển.
Như người chủ nhà tạ ơn cái bill tiền sưởi to tổ bố, vì như vậy có nghĩa là ông ta được sưởi ấm trong mùa đông.

Như người tín đồ ở nhà thờ tạ ơn bà đạo hữu bên cạnh hát thánh ca sai nhịp, sai nốt, vì điều đó nghĩa là tai bà còn nghe thính.
Như người đàn bà tạ ơn đống quần áo bà phải giặt, phải ủi, vì như thế, bà vẫn còn quần áo để mặc.
Như người tạ ơn cái mỏi, cái mệt, cái đau lưng, đau tay vào lúc cuối một ngày làm việc, vì như thế nghĩa là ông ta vẫn còn đủ sức làm dăm ba công việc nặng.

Như người tạ ơn cái đồng hồ báo thức gọi dậy đi làm trong buổi sáng sớm, vì như thế nghĩa là ông ta, bà ta biết là vẫn còn sống.

Và như người tạ ơn đống e-mail nằm trong computer, vì như thế có nghĩa là còn có người nhớ đến mình.
Như tôi tạ ơn người đã gửi cho cái danh sách những điều tạ ơn ngộ nghĩnh này để viết thành lá thư gửi bạn ta hôm nay.
Bùi Bảo Trúc

More Stories...