Sóng gió trước Đặc khu Hong Kong năm thứ 22

“Không giống như đồng bào đại lục của họ, người Hong Kong đã lớn lên biết cảm giác được tự do như thế nào. Nhận thức được rằng sự tự do này hiện đang gặp nguy hiểm, họ sẽ không từ bỏ nó mà không chiến đấu.”- Nhà văn Ma Jian

Hồi tháng 2 năm 2018, một phụ nữ trẻ 20 tuổi người Hong Kong bị bạn trai của cô ta sát hại trong một chuyến đi Đài Loan. Nạn nhân trẻ tuổi này lúc đó đang có thai. Nghi phạm Chan Tong-kai (Trần Đồng Giai), ngày đó mới 19 tuổi, bay về Hong Kong sau đó. Trần bị bắt và xử tù về tội trộm cắp nhưng Hồng Kong không thể truy tố Chan về tội sát nhân vì hành vi phạm tội được thực hiện bên ngoài khu vực thẩm quyền pháp lý của thành phố. Hong Kong cũng không có thỏa thuận dẫn độ với Đài loan.
Dự thảo “Luật đào phạm” (tên tắt của dự luật sừa đổi luật “Người phạm tội bỏ trốn và tương trợ pháp lý về vấn đề hình sự”) được Đặc khu trưởng Hong Kong, bà Carrie Lam (tên phiên âm Hán Việt là Lâm Trịnh Nguyệt Nga) đưa ra hồi đầu tháng 2.
Điều 62 của Đạo Luật Căn bản (được coi là «hiến pháp» của Hong Kong) quy định rằng một dự luật được đề nghị bởi hành pháp, được xem xét thông qua sau khi trải qua ba vòng thảo luận ở Hội đồng lập pháp. Ngày 12 tháng 6 là ngày bắt đầu cuộc thảo luận vòng thứ 2. Theo dự định, vòng thảo luận thứ 3 sẽ diễn ra trước cuối năm và dự luật sẽ được thông qua.
Theo bà Carrie Lam, dự luật cho dẫn độ đến các quốc gia mà Hong Kong chưa có thỏa thuận dẫn độ sẽ bịt lại những lỗ hổng của luật pháp để giúp Hong Kong không còn là “chỗ trú ẩn cho tội phạm quốc tế”. Bà cũng bảo đảm là chỉ dẫn độ người bị buộc hình nghiêm trọng, người bị cáo buộc tội tôn giáo, chính trị sẽ không bị dẫn độ, và mỗi trường hợp phải được một thẩm phán thông qua. Thế nhưng một số thẩm phán đã lên tiếng chống dự luật này sợ ảnh hưởng đến tính độc lập trong quyết định tư pháp của họ.
Và thế là hồi chuông báo động đã vang lên: Tòa án Hong Kong và bà Lam sẽ có thẩm quyền đưa nghi phạm sang các khu vực pháp lý mà lãnh thổ không có thỏa thuận dẫn độ – không chỉ Đài Loan mà cả Trung Quốc đại lục. Điều này thể hiện một mối đe dọa không chỉ đối với tội phạm mà còn có khả năng đối với bất kỳ ai có hành vi xúc phạm lãnh đạo Đảng Cộng sản, từ những người ủng hộ nhân quyền cho đến các nhà điều hành doanh nghiệp.
Hôm Thứ Tư 12 tháng 6, hàng trăm ngàn người dân Hong Kong xuống đường, bày thái độ. Họ chặn các ngả đường chung quanh trụ sở Hội đồng lập pháp ở trung tâm thành phố để cố gắng ngăn chặn vòng thảo luận thứ hai của dự luật dẫn độ.
Trước đó, hôm 9 tháng 6, hàng trăm ngàn người cũng đã bày tỏ ý kiến bằng biểu tình ôn hòa để chống dự luật dẫn độ. Câu trả lời của bà Đặc khu trưởng là từ chối rút dự luật.
Theo chính quyền Hong Kong, con số người xuống đường hôm 12 tháng 6 khoảng trên dưới hai ba trăm ngàn. Phía người biểu tình khẳng định có hơn một triệu người. Giới thông tấn có vể nghiêng về con số trên dưới một triệu. (Tổng thống Hoa Kỳ, người thích những con số khổng lồ cũng xác nhận con số nầy. Ông Trump nói với các phóng viên trong Phòng Bầu dục: “Ngày hôm nay tôi đã nhìn vào và đó thực sự là một triệu người. Rất nhiều lần người ta nói, họ có 2.000 người nhưng thực sự là 1.000 hoặc 200. Tôi thấy chuyện đó xảy ra hoài, nhưng khi bạn nhìn vào cuộc biểu tình này, họ nói rằng đó là một triệu người.”)
Một triệu người ở bất cứ nơi nào cũng là một con số rất lớn, ở Hong Kong con số này lại càng khổng lồ và mang một ý nghĩa quan trọng hơn. Dân số của Hong Kong chỉ có 7 triệu.

Một thuộc địa…phồn vinh dưới ách đế quốc!
Sau hai chiến tranh Nha phiến, nhà Thanh thua trận phải chấp nhận nhường đảo Hong Kong cho Anh quốc và những hòn đảo nhỏ khác chung quanh cho các cường quốc phương Tây. Hong Kong trở thành thuộc địa của Anh quốc. Ba mươi năm sau, bản công ước giữa Vương quốc Anh và Trung Quốc – thường được gọi là Công ước mở rộng lãnh thổ Hong Kong hoặc Công ước Bắc Kinh lần thứ hai, được ký kết giữa nhà Thanh và Vương quốc Anh, quy định các vùng lãnh thổ ở phía bắc của Boundary Street ngày nay và phía nam sông Thâm Quyến cùng các đảo xung quanh, sau này được gọi là “Tân giới” (New Territories) đã được cho Vương quốc Anh “thuê” 99 năm và trở thành một phần của thuộc địa vương miện của Hong Kong.
Dưới “ách cai trị của thực dân đế quốc”, Hong Kong đã…phát triển, trở thành một trong những trung tâm tài chánh và trung tâm thương mại quốc tế hàng đầu của thế giới.
Tính ổn định, an ninh và tính khả đoán của luật pháp Vương quốc Anh đã giúp cho thuộc địa Hong Kong đạt đến mức phát triển đó.
Trong thế kỷ 20 đầy biến động của Trung hoa, Hong Kong là nơi trú ẩn an toàn cho những người bất đồng chính kiến, người tị nạn chính trị và các quan chức bị mất quyền lực. Chính sách của Anh cho phép những người bất đồng chính kiến ​​sống ở Hong Kong miễn là họ không vi phạm luật pháp địa phương hoặc làm tổn hại đến lợi ích của Anh. Việc thực thi chính sách này thay đổi tùy theo những gì các giới chức cấp cao nghĩ là cấu thành lợi ích của Anh và tình trạng quan hệ với Trung Quốc.
Nhà sử học Steve Tsang, viện đại học nghiên cứu SOAS University of London, đã viết rằng “thật mỉa mai” rằng mặc dù Hong Kong là biểu tượng cho sự sỉ nhục của Trung Quốc bởi Anh, không có một phong trào đòi trở về với Trung Quốc lớn nào được bắt đầu bởi các cư dân Trung hoa ở thuộc địa này, mặc dù đã có nhiều cuộc nổi dậy của chủ nghĩa dân tộc Trung hoa. Ông giải thích: Đầu thế kỷ thứ 20, giới lớp lao động người Hoa đã ở Hong Kong có nghiêng ít nhiều với những lời kêu gọi của Cộng sản và chủ nghĩa dân tộc Trung Quốc. Nhưng đến giữa thế kỷ, những nỗ lực của chính phủ Hong Kong nhằm duy trì sự ổn định và trật tự tốt giúp cải thiện điều kiện sống của mọi người, và… sự khởi đầu của một bản sắc Hong Kong, đã thay đổi thái độ của người Hoa ở địa phương. Họ ủng hộ chế độ thuộc địa của Anh.”
Nhưng rồi thế giới thay đổi, và Trung cộng ngày càng trở thành một quốc gia quan trọng đồng thời cũng cương quyết hơn trong việc đòi lại lãnh thổ của họ.
Khi Claude MacDonald, đại diện của Anh ký Công ước Bắc Kinh lần thứ hai chọn thời hạn “thuê 99 năm”, ông đã nghĩ rằng “để cho xong việc”, for convenience. Theo ông, 99 năm tức là một cách nói thay cho… vĩnh viễn.
Ngày 19 tháng 12 năm 1984, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Vương quốc Anh ký “Tuyên bố chung Trung-Anh”, xác nhận việc chuyển chủ quyền Hong Kong sang Trung Quốc năm 1997.
Sau khi Anh chiến thắng ở Falklands, Thủ tướng Margaret Thatcher, người ký bản tuyên bố, đã bị hỏi “Tại sao chúng ta phải trả lại?”
Câu trả lời là bà phải trả lại thôi. Trung Quốc không phải là Argentina, Đặng Tiểu Bình không phải là Leopoldo Galtieri. Bắc Kinh sẽ không ngần ngại đổ Quân Giải phóng Nhân dân vào Hong Kong nếu cần.

Feature News
1 of 7,114

Nhất quốc, lưỡng chế
Sau, một làn sóng di cư từ Hong Kong nổ ra. Việc bàn giao Hong Kong trả lại cho Trung Quốc diễn ra vào ngày 1 tháng 7 năm 1997, màn trao trả này được coi là dấu chấm hết của lịch sử Đế quốc Anh.
Tuyên bố Tuyên bố chung Hoa – Anh đã làm bùng lên một đợt người di cư của người Hong Kong. Chính phủ Anh đã khẳng định công dân Hong Kong sẽ không được cấp quốc tịch Anh với lý do họ cư trú tại thuộc địa của Anh. Theo kết quả của các bảng câu hỏi của Đại học Trung Quốc Tại Hong Kong, hơn 65% cư dân thường trú ở Hong Kong muốn di cư sang các quốc gia khác.
Các ước tính có cơ sở ghi nhận, số người di cư trong khoảng từ 250.000 đến một triệu người, các năm có số người cao nhất là từ 1988 đến 1994, mỗi năm khoảng 55.000 người. Năm 2011 là đỉnh điểm
Theo hệ thống “One country, two systems” (nhất quốc lưỡng thể) mà Vương quốc Anh và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, đã thống nhất, thể chế xã hội chủ nghĩa của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa sẽ không được thực hiện tại Đặc khu hành chính Hong Kong (HKSAR). Thể chế tư bản trước đây của Hong Kong và lối sống của thể chế này sẽ không thay đổi trong 50 năm. Tuyên bố chung quy định rằng các chính sách cơ bản này sẽ được quy định trong Luật Căn bản Hong Kong.
Theo luật này, người Hong Kong cũng được đảm bảo các quyền tự do báo chí, ngôn luận, hội họp và tôn giáo, nhưng trên thực tế, Bắc Kinh đã trở nên ít khoan dung hơn với những lời chỉ trích. Hong Kong được phép củng cố các mối quan hệ đối ngoại ở một số khu vực nhất định, bao gồm thương mại, thông tin liên lạc, du lịch và văn hóa, nhưng Bắc Kinh nắm quyền kiểm soát ngoại giao và quốc phòng.
Nhà văn Ma Jian, tác giả quyển China Dream and Bejing Coma, viết về ngày đó: “Chúng tôi đã thấy rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc không bao giờ giữ bất kỳ lời hứa nào của họ để tôn trọng tự do và nhân quyền, và chúng tôi sợ rằng trước năm 2047, Trung Quốc và Hong Kong sẽ trở thành một quốc gia, một hệ thống. Vào ngày trao trả, khi đội quân giải phóng nhân dân diễn hành qua biên giới, chúng tôi đi bộ trên đường phố đánh trống và ném tiền vàng mã lên trời, thực hiện nghi thức đưa tang nền độc lập của Hong Kong.”

Chỉ mới 22 năm
Theo chính quyền Hong Kong, con số người xuống đường hôm 12 tháng 6 khoảng trên dưới hai ba trăm ngàn. Phía người biểu tình khẳng định có hơn một triệu người. Giới thông tấn có vể nghiêng về con số trên dưới một triệu.
Thông tấn CNN cho hay có khoảng 5 ngàn cảnh sát chống bạo động đã được huy động để dẹp người biểu tình – đa số là ngưởi trẻ trong độ tuổi sinh viên.
Đến trưa, bạo lực diễn ra khi cảnh sát cố gắng đầy số người xuống đường chiếm đóng ra khỏi con đường chính.
Cảnh sát trưởng Hong Kong tuyên bố cuộc xuống đường được coi là “bạo loạn” và ra lệnh cho thuộc cấp bắn đạn cao su, xịt bột ớt và ném lựu đạn cay vào đám đông. Người xuống đường được thấy đội mũ bảo vệ, mang kính che mắt và gỡ gạch đá trên đường để chống trả.
Người ta thấy xe cứu thương đổ về phía đường Harcourt, địa điểm chính của cuộc biểu tình, và có các báo cáo về những người bị đưa ra khỏi hiện trường trên cáng.
Có ít nhất 79 người bị thương, hai người bị thương nặng. Một thanh niên ngã xuống khi đang bung một biểu ngữ vải và thiệt mạng sau đó.
Cùng ngày, Đặc khu trưởng Lâm lên tiếng trong một thông điệp thu hình trước, “lên án” cuộc xuống đường. “Đây không còn là những cuộc biểu tình ôn hòa. Chúng là những cuộc bạo loạn có kế hoạch và có chủ đích.” Bà Lâm nói thêm, “Họ đã thực hiện những hành động nguy hiểm chết người, chẳng hạn như đốt lửa, sử dụng gậy kim loại sắc nhọn và ném gạch đá tấn công cảnh sát.”
Trong lúc đó, các nhà lập pháp ủng hộ dân chủ của Hong Kong, bà Claudia Mo và ông Roy Kwong đã tổ chức một cuộc họp báo vào lúc sớm để bày tỏ sự đoàn kết với người biểu tình và kêu gọi Đặc khu trưởng Carrie Lam từ chức.
Roy Kwong nói tại buổi họp báo: “Carrie Lam, bà điên rồi ư? Bây giờ bà đang coi người Hong Kong là kẻ thù của mình. Rõ ràng và giản dị là bà đang tuyên chiến với thế hệ của chúng tôi… Bà nói rằng nếu ý kiến của dòng chính cho rằng bà không phù hợp để làm Đặc khu trưởng, bà sẽ từ chức. Hãy thực hiện lời hứa khi bà ứng cử đi.”

Biển người
Mặc dầu một ngày trước đó, bà Carrie Lâm đã công bố rút lại dự luật, cuộc biểu tình của dân chúng ngày 16 tháng 6 vẫn diễn ra. Theo Nghị viên Claudia Mo, số người xuống đường hôm Chủ nhật đã tăng gấp đôi con số hôm 12, có nghĩa là gần 2 triệu người đã đổ ra đường..
Cuộc xuống đường diễn ra rất ôn hòa, trật tự. Họ cho rằng bà Lâm chỉ hoãn binh trước áp lực của dân chúng, và lại sẽ tìm cách để thông qua dự luật. Họ cũng yêu cầu bà Lâm từ chức vì đã bôi nhọ người biểu tình, cáo buộc họ đã bạo loạn có tổ chức.
Tình hình hôm Chủ nhật hoàn toàn khác với những gì đã diễn ra tuần trước. Cảnh sát chỉ hiện diện rất ít, gần như vô hình và đám đông tuần hành thoải mái, hầu như không ai trong số họ đeo khăn che mặt hoặc mũ bảo hộ và các trang bị an toàn khác.
Thay vì được xoa dịu bởi việc hoãn dự luật dẫn độ, những người biểu tình dường như hăng hái hơn. Họ đòi hỏi phải loại bỏ hoàn toàn dự luật và Đặc khu trưởng Hong Kong Carrie Lam phải từ chức.
Cho đến khi màn đềm buông xuống những tiếng hô “Lam từ chức” và “rút lại dự luật” vẫn vang vọng trên biển người biểu tình ôn hòa.
Nhiều người trong số những người biểu tình cũng phẫn nộ vì sự tàn bạo của cảnh sát trong cuộc biểu tình hôm thứ Tư, mà Lam mô tả là một cuộc bạo loạn.
Cho đến tận khuya, trong khu vực Admiralty, hàng ngàn người vẫn tiếp tục đổ xuống các đường phố chính, cất cao tiếng hát và tiếng hô khẩu hiệu.
Vài giờ sau khi các cuộc biểu tình bắt đầu, phát ngôn nhân chính phủ đưa ra một tuyên bố, nói rằng bà Lam đã thừa nhận các “thiếu sót” trong công việc của chính phủ đã dẫn đến “những tranh cãi và tranh chấp đáng kể trong xã hội, gây ra sự thất vọng và đau buồn trong nhân dân.”
Tuyên bố mở đầu bằng những lời ve vuốt: “Trong hai ngày Chủ nhật vừa qua, một số lượng lớn người dân đã bày tỏ quan điểm của họ trong các cuộc tuần hành công cộng. Chính phủ hiểu rằng những quan điểm này đã được đưa ra từ tình yêu và sự chăm lo cho Hong Kong.
Đặc khu trưởng đã rõ ràng nghe được các quan điểm thể hiện một cách ôn hòa và hợp lý. Bà thừa nhận rằng điều này thể hiện tinh thần của Hong Kong như một xã hội văn minh, tự do, cởi mở và đa nguyên, coi trọng sự tôn trọng lẫn nhau, hài hòa và đa dạng. Chính phủ cũng tôn trọng và trân trọng những giá trị cốt lõi này của Hong Kong…”
Và kết thúc bằng lời xin lỗi: “Đặc khu trưởng xin lỗi người dân Hong Kong về điều này và cam kết sẽ có thái độ chân thành và khiêm tốn nhất để chấp nhận những lời chỉ trích và thực hiện các cải thiện trong việc phục vụ công chúng.”

Còn hai mươi ba năm nữa
Tổ chức nghiên cứu chính sách uy tín The Council on Foreign Relations (CFR) nhận định rằng hiện chưa rõ kế hoạch của Trung Quốc đối với Hong Kong sau năm 2047 sẽ là gì. Nhưng hiện tại, theo CFR, Bắc Kinh muốn duy trì sự toàn vẹn lãnh thổ và do đó xem tất cả các cuộc biểu tình và tiếng nói chính trị dân chủ có thể là những thách thức cho quyền lực của đảng. Bắc Kinh nhận thấy đòi hỏi dân chủ của Hong Kong là đặc biệt đáng ngại vì sự nổi tiếng quốc tế của thành phố này và bất kỳ thỏa hiệp về cải cách chính trị nào cũng có thể đặt ra tiền lệ nguy hiểm cho các khu vực khác, bao gồm Tây Tạng, Tân Cương, Nội Mông, Ma Cao và Đài Loan.
Trong những năm gần đây, Bắc Kinh đã lớn tiếng (và nặng lời) hơn. Trong chuyến đi Hong Kong năm 2017 để kỷ niệm 20 năm ngày bàn giao của Anh, Chủ tịch Tập Cận Bình đã cảnh cáo rằng bất kỳ nỗ lực nào nhằm gây nguy hiểm cho chủ quyền và an ninh của Trung Quốc hay thách thức quyền lực Bắc Kinh sẽ vượt qua lằn ranh đỏ.
Cùng năm đó, Bắc Kinh công bố dự án Vịnh Lớn (Greater Bay Area), một kế hoạch đầy tham vọng để hợp nhất Hong Kong và các thành phố ở tỉnh Quảng Đông lân cận thành một khu vực gắn kết hơn, một khu vực có thể cạnh tranh với các khu vực Vịnh San Francisco hoặc Vịnh Tokyo và thúc đẩy sự đổi mới và phát triển trong tương lai. Trong Sáng kiến Vành đai và Con đường Trung Quốc, Khu vực Vịnh Lớn sẽ tạo thành một dân số hơn bảy mươi triệu người và nền kinh tế 1,5 ngàn tỷ đô la.
Trung Cộng đã tiến hành nối kết Hong Kong với đại lục nhiều hơn bằng việc mở một nhà ga đường sắt cao tốc và một cây cầu dài ba mươi sáu cây số nối Hong Kong và Ma Cao với thành phố Chu Hải trong đất liền. Một số nhà phê bình cho rằng những nỗ lực này có thể làm giảm vị thế đặc biệt của Hong Kong.
Philippe le Corre của Viện The Carnegie Endowment for International Peace viết, “Nối kết” có thể là một trong những từ khóa của diễn ngôn Trung Quốc, nhưng tất cả các cơ sở hạ tầng được xây dựng trong vài năm qua ở các thành phố lân cận chỉ để hòa trộn Hong Kong sâu hơn vào một nền kinh tế rộng lớn, nơi thành phố này không còn là trung tâm nữa.”
Những cuộc biểu tình trong hai tuần qua, và cả những cuộc xuống đường thời cuộc Cách mạng Dù năm 2014, có đông đảo, có tập hợp được hàng triệu người, và có đạt được một vài kết quả nhất định – như sự xuống nước của bà Lâm lần này. Nhưng mục tiêu sau cùng, và ước vọng của những người Hong Kong đã lớn lên trong tự do, hưởng ít nhiều dân chủ sẽ không đến.
Chỉ còn hơn hai mươi năm nữa.
Trong cuộc xuống đường hôm 12 tháng 6, cô Suki Ma, một viên chức kiểm tra xây dựng 27 tuổi, nói với các phóng viên phương Tây rằng cô không ngạc nhiên với việc cảnh sát sử dụng vũ lực, mặc dù cô khá tức giận.
Ma cho biết cô sẽ tiếp tục chiến đấu cho đến cuối cùng, vì cô tin rằng đây sẽ là cuộc phản kháng cuối cùng của Hong Kong.
“Chính phủ Trung Quốc muốn tước đoạt tự do của chúng tôi,” cô nói. “Chúng tôi có tự do khi chúng tôi ra đời. Sau năm 1997 (khi Hong Kong được người Anh trao trả lại cho Trung Quốc), từng mẩu, từng mẩu (tự do) đã bị lấy đi khỏi chúng tôi.”
Cô không tin rằng cuộc biểu tình cuối cùng sẽ thay đổi bất cứ điều gì, nhưng dù sao cô vẫn có mặt, dự phần.
Đề cập đến việc Hong Kong sẽ hoàn toàn trở thành một phần của Trung Quốc trong vài thập niên tới, cô Ma nói, “Chúng tôi không thể thay đổi kết thúc cuối cùng. Nó vẫn sẽ như vậy.”
Đỗ Quân (tổng hợp)

Related Stories...