Thời Báo Vietnamese Newspaper

SÀI GÒN ĐẸP LẮM

Nguyễn Thơ Sinh

Với những nạn nhân vụ cháy chung cư tại Sài Gòn hồi tháng Ba xin được thắp nén hương lòng tưởng niệm. Nhân đây, cuối tháng tư – Như một truyền thống hàng năm, biến cố 30-04-1975 lại quay về, nhiều tờ báo (Tây, Ta) sẽ có bài viết. Chợt nhớ lời các cụ xưa: Miếng ngon nhớ lâu…
Với không ít Việt Kiều khắp nơi trên thế giới, bất luận dân Sài Gòn hay dân ở tỉnh, Sài Gòn luôn là cái tên đẹp – Nó giúp họ trao đổi với người bản xứ về gốc gác lý lịch của mình bởi Sài Gòn là địa danh nổi tiếng, Thủ đô của Việt Nam Cộng Hòa trước 30-04-1975.
Mới đây báo chí (Mỹ lẫn Việt) đăng tải vụ cháy chung cư tại Quận Tám; lập tức tin này thu hút nhiều bà con Việt kiều. Vâng. Sài Gòn rộng lớn, thay đổi vù vù, chuyện tốt có, chuyện xấu có, chuyện vui, chuyện buồn, tuồng như Sài Gòn hôm nay – Thủ đô của xa hoa phù phiếm (nhìn bề ngoài) đang xích gần với sự sang trọng quốc tế. Du khách đến Sài Gòn sẽ choáng ngợp, bất ngờ bởi những tấm pa-nô quảng cáo to đùng, những nhà hàng sang trọng, kinh tế thời mở cửa, mall và hotel, những quán bar, những cô gái môi đỏ, mắt vẽ, chân ngắn lẫn chân dài, hở hang, guốc cao, cười cợt… Còn mặt trái, những đám cháy, tham ô, nhũng nhiễu…

Khi nghe tin, không ít đã đổ lỗi vụ cháy do người dân bất cẩn.
Chẳng biết hư thực ra sao, hơn một ngàn người thoát hiểm. Báo chí tiếng Anh dùng chữ escape, vô tình gợi lại biến cố 30-04-1975 nhiều người gồng gánh, khăn gói quả mướp, tha được cái gì thì tha, gạt lệ rời Sài Gòn! Vâng. Lần này hơn một ngàn người đã escape, bỏ của chạy lấy người khi ngọn lửa bùng cháy dữ dội.
Đó là khu giàu ư? Báo chí Anh ngữ đưa tin: Saigon condominium fire – thoạt nghe có vẻ là khu dân cư thu nhập cao, đẹp, mới, sạch sẽ; khác hẳn với những khu nghèo, đời sống người dân còn chật vật lam lũ tại rìa sông, mép lộ.
Gần đây Sài Gòn thay da đổi thịt, chung cư mọc lên như nấm, dân có tiền tậu nhà dạng condos càng nhiều. Chuyện thế thời, thời thế, chó đá sang sông, Sài Gòn chẳng là ngoại lệ nghiễm nhiên phải đổi thay, Việt kiều về thăm nhà khó tránh buột miệng: Cha. Khác xưa nhiều quá.

Thứ sáu, tảng sáng ngày 23 tháng 03, lửa bùng phát rồi phát tán nhanh, mười ba người thiệt mạng, gần 30 người bị thương, phần đông chết vì ngạt khói hoặc nhảy từ trên cao xuống. Những cái chết thật thương tâm. Thế là cơ hội bàn tán, chỉ trỏ có dịp lan đi khắp nơi.
Nói tới hỏa hoạn, chẳng cứ Việt Nam hay những nước nghèo mới có. Hỏa hoạn là tai nạn ngoài ý muốn. Tại Anh, Mỹ, Úc, Thái Lan, Trung Quốc… những vụ cháy chung cư vẫn xảy ra. Nói vậy để nhắc nhở đừng chủ quan hỏa hoạn, đừng nghĩ xây dựng đúng tiêu chuẩn an toàn là có thể an tâm, bằng chân như vại, không lo cháy nữa.
Một chi tiết quan trọng được tiết lộ: Hệ thống báo động (alarm system) của chung cư không hoạt động. Khi vụ cháy xảy ra, bà con nháo nhào thông báo nhau tháo chạy. Theo AP, nguyên văn: The fire alarm system at the condominium did not work and residents alerted others to the fire themselves. AP trích tin này từ tờ Tuổi Trẻ của Việt Nam. Như vậy, lỗi của vụ cháy đã có chỗ đổ thừa. Vấn đề là đổ thừa cho ban quản lý chung cư hay đổ thừa cho ý thức trách nhiệm của người dân?

Lực lượng cứu hỏa cứu thoát được hơn trăm người, hơn một ngàn người còn lại tự cứu. Con số tử vong lẽ ra cao hơn, song với nỗ lực từ hai phía, con số tử vong dừng lại ở mức thấp hơn nhiều.
Trước đây hàng năm kiểm tra an toàn phòng cháy thực hiện theo tam cá nguyệt, nay chỉ thực hiện hàng năm, có lẽ cắt giảm kiểm tra từ 4 lần/ năm xuống 1 lần/ năm là thủ phạm gây ra vụ cháy? Câu hỏi: Tại sao thành phố cắt giảm các đợt kiểm tra an toàn; trả lời: Mỗi lần kiểm tra bà con chung cư than vãn phiền hà, lách cách. Theo cảnh sát phòng cháy thì hậu quả quá rõ: An ninh phòng cháy kiểu này… ớn quá.
Tìm hiểu kỹ hơn, đây là khu chung cư giá rẻ, tiền nào của nấy, hệ thống báo động cháy kém, đa phần không hoạt động, nhiều vụ đèn báo động nhưng chỉ là báo động giả, hoặc báo động sai, thấy phiền toái, bà con nơi đây bảo nhau “tắt luôn” cho yên chuyện. Tới chừng hỏa hoạn xảy ra mới té ngửa. Bài học này ngẫm kỹ không trách bà con được, nếu ở bên nhà chắc mình cũng “ẩu” như họ, chưa hẳn ý thức dân trí đã khá hơn?

Hơn bảy trăm căn hộ tại ba tòa nhà cao tầng: Chung cư Carina Plaza, Đường Võ Văn Kiệt, Phường16, Quận 8, Sài Gòn. Báo cáo ghi lại (lẽ ra) cửa garage đậu xe bên dưới cần đóng lại, nhưng nhiều cửa garage mở toang nên ngọn lửa có dịp lan nhanh. Tán gẫu với nhau về vụ cháy này, thợ nails bên Mỹ có người nói: Chắc trời nóng, mở cửa vậy cho thoáng. Cũng chỉ là đoán già đoán non…
Hơn hai trăm nhân viên cứu hỏa được huy động (cứu được trăm người). Đám cháy được khống chế sau một tiếng đồng hồ. Ám ảnh đeo bám dân cư nơi đây nhiều ngày khi mọi phương tiện được huy động trong nỗ lực tự cứu. Chăn màn, rèm cửa, võng, chiếu… được xé ra, những chiếc thang dây tự chế, những ký ức hỗn loạn, kinh hoàng.
Đó là một góc nhìn của Sài Gòn hôm nay. Vụ cháy này không phải lần đầu, càng không phải là vụ cuối cùng.

Tất nhiên Sài Gòn cũ luôn giữ được ấn tượng khó phai. Ký ức hiền hòa lung linh còn nguyên đó trong lòng người Sài Gòn xưa. Còn bây giờ, chiều về, những tòa nhà cao tầng hiện đại hắt lên bầu trời, đó là phiên bản (trong mắt người đương thời) khác hẳn một Sài Gòn hơn bốn thập niên trước.
Không luận chuyện thời thế, Sài Gòn từng là hòn ngọc viễn đông, hơi thở dồn dập, là trái tim của nền kinh tế Việt Nam; chuyện Sài Gòn phát triển, những đầu tư ăn xổi ở thì, những cơ hội kiếm tiền chóng vánh, những sản phẩm dịch vụ ồ ạt, ý thức người dân, trách nhiệm của thành phố… Sài Gòn không thể giậm chân tại chỗ, bung phát lan tràn, vấn đề được đặt ra: Dân Sài Gòn có những chuẩn bị ý thức trách nhiệm công dân tối thiểu nào đó? Hay họ dửng dưng, mặc kệ, phó mặc cho rủi ro xác suất?
Năm 2002, một vụ hỏa hoạn khác xảy ra tại Sài Gòn cướp đi 60 mạng sống – Năm nay 2018, gần 2 thập niên trôi qua, bài học này liệu có cảnh tỉnh ý thức công dân phần nào? Nếu có, liệu có đáng kể? Hay họ sẽ chóng quên? Còn chính quyền thành phố, liệu sẽ có những cải cách thỏa đáng giúp tránh những tai nạn tương tự về sau?

Có dịp về thăm nhà, Việt Kiều có thân nhân từ miền Trung đổ vào thường “quá cảnh” ở Sài Gòn. Với họ, vẻ đẹp hào nhoáng của Sài Gòn khó phủ nhận. Y như Las Vegas, nếu chỉ bát bộ dọc trục lộ Las Vegas Strip với những sòng bạc khách sạn lừng lẫy, bạn sẽ mất cơ hội tìm hiểu một Las Vegas bình thường như bao thành phố khác của Mỹ.

Vụ cháy lần này tại khu chung cư Quận 8 khiến bạn nghĩ gì? Nội cái tên Carina Plaza thôi cũng đủ thấy rất Tây. Nó khác hẳn với những cái tên thuần Việt hơn như Cư xá Thanh Đa, Khu dân cư Cầu Kinh, Cư xá Chu Mạnh Trinh… Hóa ra có tiền tậu condo Tây chưa hẳn đã là may!
Sài Gòn thay da đổi thịt, niềm kiêu hãnh của những trào lưu tư tưởng mới, những cơ hội thành công mới, tất nhiên sẽ kéo theo những thách đố mới, những bài toán hóc búa mới.

Chỉ là một vụ cháy, Sài Gòn còn bao nhiêu bài toán khác, đặc biệt vấn đề nhà ở khi dân số bùng phát như một hiện tượng xã hội bức thiết. Như thế, khâu kiểm soát qui định an toàn nhà ở, chung cư, khách sạn (một khi được xem xét lại) liệu có cải thiện được tình hình chung? Ý thức của người dân nữa, có nên coi đây là bộ phận quan trọng trong công thức bảo vệ phòng cháy, chữa cháy? Hay vẫn theo lối cũ, cứ ỳ ra, thấy mưa, biết là lạnh, nhưng chưa ướt thì chưa thấm?

Vâng. Sài Gòn còn phát triển dài dài. Dân đông – Phần nhiều là dân ngụ cư các nơi đổ về. Kiếm một người Sài Gòn gốc bây giờ khó như kiếm đồ cổ (có người nói đùa như vậy). Thống kê năm 2009 Sài Gòn có đến 7.521.130 người. Mật độ dân cư (năm đó) khoảng 9.294/dặm vuông. Đây chỉ là con số ước tính, bởi Sài Gòn là trung tâm hành chánh kinh tế xã hội lớn nhất Việt Nam, mỗi ngày hàng triệu người ghé qua, đủ mọi công việc, dịch vụ…

Tháng tư về. Sài Gòn vẫn đẹp trong ký ức của người Sài Gòn cũ, đồng thời là ấn tượng chung của người Việt định cư nước ngoài; đẹp bởi nó là cái tên được sử dụng như tấm thẻ căn cước rất gần gũi, tiện lợi khi bà con trò chuyện với người bản xứ…

Cảm ơn Sài Gòn, cảm ơn cái tên còn giữ được như một thứ hành trang ký ức lưu cữu của nhiều thế hệ người Việt xa xứ, càng cảm động hơn với bà con bên nhà vẫn ưu ái gọi thành phố 300 tuổi này bằng cái tên cúng cơm gần gũi – Sài Gòn; thay vì bị cuốn theo những hào nhoáng xô đẩy, lạc mất giữa những khó khăn, như đám cháy chung cư Quận 8, những điều đại loại mà báo chí quốc nội ca cẩm than vãn gần đây.

Nguyễn Thơ Sinh

Comments are closed.

error: Content is protected !!