Rio đã sẵn sàng cho Thế vận hội chưa?

Nguyễn Thơ Sinh

 

Không đầy ba tháng nữa Olympic 2016 bắt đầu. Người ta đặt câu hỏi liệu Rio đã thực sự chuẩn bị đầy đủ cho sự kiện tranh tài thể thao lớn nhất hành tinh diễn ra tại đây vào mùa hè năm nay? Dĩ nhiên chuyện Rio sẵn sàng hay chưa chẳng dính dáng gì đến cuộc sống cơm áo bận rộn hôm nay. Người có tiền sẽ đến tận nơi xem trực tiếp. Còn dân hâm mộ summer games ít tiền sẽ vẫn theo dõi những trận thi đấu qua màn ảnh nhỏ. Chuyện Rio có chuẩn bị đầy đủ hay chưa xem ra chẳng ảnh hưởng gì đến hòa bình thế giới!

Kinh nghiệm thực tế cho thấy được đăng cai Thế vận hội Mùa hè là một niềm vinh dự lớn lao. Chẳng phải quốc gia nào cũng có được may mắn này. Brazil đã mất không ít công sức và cố gắng để rồi Rio có được cơ hội ngàn vàng ấy. Nhưng giống như chuyện Tái Ông Mất Ngựa, Brazil được giao cho trọng trách đứng ra tổ chức một sự kiện thể thao lớn như Giải Olympic chưa hẳn là một chuyện tốt lành.

Nhắc lại tích xưa một chút. Lão Tái bên Tàu xưa có con ngựa đi lạc. Lối xóm bảo lão xui. Lão cười xòa: Cứ đợi đấy. Ba ngày sau con ngựa lạc dắt về một con ngựa cái. Thiên hạ bảo lão may. Lão lắc đầu chẳng bảo gì cả. Anh con trai cầu tự của lão hôm sau cưỡi con ngựa cái ấy bị ngã què chân. Dân làng bảo lão tưởng gặp hên mà lại hóa xui. Lão cười xòa: Biết đâu đây lại là cái phúc! Mà phúc thật. Giặc giã nổi lên trong vùng. Trai làng mười người tòng quân mất quá chín người bỏ mạng. Con trai Lão Tái nhờ bị chân què mà được ở nhà, sau lấy vợ ngoan, đẻ ra một đàn cháu ngoan cho Lão Tái.

Chuyện Rio được trúng thăm tổ chức đăng cai Olympic năm 2016 cũng na ná như thế. Mất ăn mất ngủ, chạy vạy vất vả lắm Brazil mới giành được vinh dự cao cả ấy cho Rio – một thành phố bãi biển xin đẹp nổi tiếng. Song lúc này Brazil đang gặp phải những rắc rối không nhỏ như hệ quả tất yếu, Rio bị đẩy vào thế đứng trước những thử thách lớn lao trong việc chuẩn bị cho Thế vận hội mùa hè vì tài chánh eo hẹp. Cơ sở hạ tầng và những kế hoạch hỗ trợ hậu cần thoạt nhìn tưởng đơn giản thế nhưng thực tế rất “khó nuốt”. Thành ra giống như câu chuyện Lão Tái, Rio trúng thầu nhưng chưa hẳn đây là một điều may.

Trăm tội chung quy vẫn chỉ là chuyện tiền. Chưa bao giờ Brazil lại túng kẹt như trong lúc này. Tiền ít, ngân sách ít, tâm trạng của mọi người ở đây dứt khoát sẽ bị ảnh hưởng bởi những tác động dây chuyền. Ban tổ chức Olympic quốc gia không thể hào hứng (như lúc mới đầu) vì ngân khố luôn trong tình trạng cạn đáy. Tiền không có nên chuyện thuê mướn công nhân xây dựng các công trình phục vụ Olympic rất hạn chế, chủ yếu thực hiện ở mức độ rùa bò. Đến khi không thể chậm chạm hơn được nữa người ta mới vội vã đốc thúc. Kết quả tại nhiều công trường, không ngày nào là không có tai nạn lao động xảy ra. Nào là gẫy tay, gẫy chân, ngã thang, thậm chí bị chôn sống trong đống vữa, xe cứu thương hụ còi inh ỏi…

Xét về tài chính, Brazil là một nền kinh tế lớn. Brazil là nước đứng thứ 23 trên thế giới trong danh sách những cường quốc xuất khẩu. Với kim ngạch xuất khẩu lên đến 228 tỷ Mỹ kim (nhập khẩu cũng tương đương con số này), Brazil có quyền tự hào mình là nền kinh tế mạnh thứ 7 trên thế giới. Thu nhập trung bình đầu người của Brazil khá cao, năm 2014 nằm ở mức 11.7 ngàn Mỹ kim/đầu người/năm. Cùng năm, tại Trung Quốc thu nhập đầu người hàng năm hơn 7 ngàn Mỹ kim, còn Việt Nam chỉ hơn 2 ngàn Mỹ kim/đầu người/năm. Song với thu nhập bình quân này, cộng với bối cảnh kinh tế toàn cầu chao đảo hôm nay, xem ra Brazil không thể mạnh mẽ trong việc chi ra một khoản tiền rất to cho Thế vận hội là 14.4 tỷ Mỹ kim. Các nhà đầu tư có lý do để lo ngại là Brazil sẽ lỗ vốn rất nặng trong thương vụ lần này.

Khi rơi vào cảnh bị đe dọa lỗ lã, chẳng mấy ai dám nghĩ đến chuyện bỏ vốn. Làm ăn không có lời khiến dân đầu tư e dè. Chính phủ cũng ngán nếu vốn không thu hồi được. Vì thế mọi người tại đây không còn nhiệt tình nữa. Các chính khách thì đùn đẩy. Ngân sách thì eo hẹp. Trong khi Brazil đang phải đối phó với nhiều trở ngại xã hội. Các công trình phục vụ công cộng cả nước hầu như bị lãng quên, không được nâng cấp hoặc tu sửa, hoạt động rất cầm chừng. Sông hồ ngập ngụa rác rưởi tắc nghẽn khắp nơi. Dịch muỗi Zika khiến nhiều người lo lắng tìm cách xa lánh Brazil. Giữa lúc đó tình trạng bạo động và những cuộc biểu tình nổi dậy xảy ra liên miên trên cả nước khiến bức tranh đầu tư vào cơ sở hạ tầng cho Olympic Games tại Rio càng thêm phần ảm đạm, ùn tắc.

Thông cáo của chính phủ về tiến độ thi công (rất dè dặt) vẫn đang đi đúng hướng và bảo đảm hoàn thành như ấn định. Nhiều báo cáo còn mạnh mẽ nói rằng các kiến trúc hạ tầng cơ bản đã hoàn tất. Trong đó báo cáo từ hệ thống những khách sạn cho biết số phòng đã được đặt kín (gần như 100%) và không thấy có dấu hiệu khách đặt phòng hủy bỏ hợp đồng thuê phòng. Có điều số phòng khách sạn này nhiều hay ít, ai là khách đặt phòng, đặt trong bao lâu… những chi tiết này nếu xăm xoi kỹ khiến người ta có một cách nhìn khác. Nếu khách đặt phòng chủ yếu từ phía các phái đoàn đến tham gia thi đấu thì chuyện “cancel” phòng đã đặt trước làm sao xảy ra được.

Trong khi đó thống kê từ phía các văn phòng bán vé các trận thi đấu cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác hẳn. Hiện nay chỉ khoảng 50% số vé cho các sự kiện thi đấu được bán ra. Thăm dò dân đia phương thì chuyện mua vé xem các trận thi đấu là chuyện họ không mấy quan tâm đến. Vật giá đắt đỏ. Lạm phát tăng vọt. Đời sống khó khăn. Xem ra điều này đã ảnh hưởng đến chuyện thiên hạ moi ví chi trả cho những khoản xa xỉ, trong khi đó nhiều khoản thiết yếu hơn đang xếp hàng chờ đợi được giải quyết trước.

Giậu đổ bìm leo. Tình hình chính trị khá bất ổn tại đây càng khiến cho hoàn cảnh của Rio thêm phần eo óc. Tổng thống Brazil, bà Dilma Rousseff đang phải vật lộn đối phó với nguy cơ bị truất phế. Ngày 11 tháng 05 năm 2016 bà bị thượng viện Brazil bỏ phiếu đình chỉ chức tổng thống trong thời gian hầu tòa. Xin nhắc thêm, xã hội Brazil hiện được coi là nhiễm phải căn bệnh tham ô rất đáng ngại. Trong khi đó giới chức các cấp tỏ ra thụ động trong việc chứng minh khả năng làm việc hiệu quả. Niềm tin của dân chúng vào chính quyền hiện đang ở mức thấp nhất. Vì thế ghế dành cho tổng thống Brazil tại dịp lễ khai mạc thế vận hội (ngày 05 tháng 08 năm nay) chưa biết ai sẽ là người được ngồi.

Đối thủ của Tổng thống Brazil Dilma Rousseff là phát ngôn viên của Hạ viện, ông Eduardo Cunha. Theo cáo buộc của ông, Tổng thống Dilma Rousseff là người đã lũng đoạn nền kinh tế Brazil tạo ra tình trạng hỗn loạn hiện nay. Được biết bản thân ông Eduardo Cunha cũng đang đối phó với những cáo buộc tai tiếng về tham nhũng và những tố cáo liên quan đến rửa tiền và những vụ hối lộ.

Thế lực của hai bên giằng co, đấu đá lẫn nhau. Người biểu tình của hai bên choảng nhau rất bạo lực. Điều này khiến người ta nhớ đến những màn đấu đá tranh giành quyền lực tại Thái Lan giữa phe áo đỏ và phe áo vàng khiến cho kinh tế Thái Lan có lúc rơi vào cảnh khủng hoảng, kỹ nghệ du lịch và xuất khẩu tại đây bị dồn vào bế tắc. Đúng là trâu bò húc nhau ruồi muỗi chết! Những ai có dịp du lịch Thái Lan năm 2008 vẫn còn nhớ cảnh các cuộc biểu tình giữa phe áo đỏ và áo vàng biến thành những đợt tấn công nguy hiểm tại các tòa nhà chính phủ, tại sân bay, cũng như tại các nơi công cộng, siêu thị, bến xe…

Ngọn đuốc Olympic đã được đốt lên từ Olympia. Giữa lúc đó hàng trăm ngàn người đang tham gia những cuộc biểu tình xuống đường tại Brazil. Điều này vô tình đã lấy đi của Brazil một khoản năng lượng khổng lồ. Hãy tưởng tượng, nếu như số người này không bận tâm đến chuyện bất ổn xã hội, rất có thể Rio sẽ không bị phân tán sự ủng hộ cần thiết. Nói khác đi Brazil trong tình thế hiện nay đã không thể dành cho Olympic Games sự quan tâm ủng hộ cần thiết nhất.

Nhìn từ trên cao, tượng Chúa Giê-su đứng dang tay trên đỉnh đồi (Christ de Redeemer) như muốn bảo vệ và chúc lành cho Rio như muôn thuở vẫn thế. Bức tượng này do nhà điêu khắc người Pháp gốc Ba Lan Paul Landowski thiết kế mẫu. Sau đó Heitor da Silva Costa, một nhà điêu khắc Brazil hợp tác với một kỹ sư người Pháp Albert Caquot thực hiện, cao 125 feet (tương đương 38 m). Là thành phố ven biển nên Rio càng là một địa danh rất đỗi hiền hòa yên ả, tuy nhiên du khách thế giới đang đắn đo có nên quyết định đến Rio để theo dõi các trận đấu. Dĩ nhiên đối với dân chúng trong nước, nhiều người cảm thấy bằng lòng với màn ảnh nhỏ. Họ nghĩ: Olympic tại Brazil diễn ra không đúng lúc vì đời sống của họ đang trong giai đoạn thắt lưng buộc bụng.

Giới chính khách thì một bên chống đối, một bên ủng hộ. Bên ủng hộ Olympic cho rằng Rio sẽ diễn ra tốt đẹp. Chính Tổng thống Brazil Dilma Rousseff (trước khi bị đình chỉ chức vụ bởi thượng viện) đã tuyên bố thế giới sẽ bất ngờ vì đây sẽ là một Thế Vận Hội kỳ diệu nhất trong lịch sử. Nhiều nhà quan sát ước tính khoảng nửa triệu du khách đến Rio vào tháng 08 này. Nhưng điều đó liệu có xảy ra hay không chẳng ai dám khẳng định hay phủ nhận.

Như câu chuyện Lão Tái Mất Ngựa, biết đâu tình hình Olympic tại Rio sẽ không quá tệ hại như người ta nghĩ. Và rồi trong cái xui sẽ có cái hên. Có điều cái hên trong lúc này đối với Summer Games tại Rio là gì không ai biết. Cuối cùng vẫn là niềm hy vọng. Người ta an ủi nhau: Bất luận như thế nào, Olympic Games tại Rio sẽ vẫn diễn ra. Rất có thể nhân cơ hội này, sự thất bại (nếu có) biết đâu sẽ giúp dân chúng Brazil hiểu rằng lẽ ra họ nên đoàn kết. Và rồi những khó khăn sẽ qua đi. Kinh tế sẽ hồi phục. Chính trị ổn đinh trở lại. Vốn bỏ ra xây dựng làng thế vận hội và các đấu trường sẽ trở thành những điểm thu hút du khách sau này. Như vậy chuyện Tái Ông Mất Ngựa trong trường hợp này xem ra vẫn được coi là… còn có lý.

 

Nguyễn Thơ Sinh

More Stories...