Pokémon GO, những con tiểu quái đang làm sôi động thế giới

Cách đây chừng 40, 45 năm, ở khu ngoại ô Machida, phía tây thủ đô Đông kinh nước Nhật có một chú bé tên là Sastoshi Tajiri. Machida ngày ấy còn là một khu vực thôn dã, có đồng lúa, có sông và có những cánh rừng. Hàng ngày, sau giờ học, Tajiri lang thang trong khung cảnh thiên nhiên đó để tìm bắt những con bọ, con sâu. «Chúng cuốn hút tôi. Điều lạ là chúng di chuyển một cách buồn cười. Chúng kỳ quái. Mỗi loài côn trùng mới mà tôi tìm được là thêm một điều bí ẩn đối với tôi. Và càng đi tìm, tôi lại càng tìm được thêm một loài mới… Tôi thường đem chúng về nhà. Sưu tập thêm được nhiều hơn, tôi bắt đầu tìm hiểu về chúng… Tại Nhật Bản, nhiều trẻ em thích đi bắt bọ cánh cứng bằng cách đặt mật ong vào một miếng vỏ cây. Tôi thì đặt một hòn đá dưới gốc cây, vì bọn côn trùng suốt ngày chỉ ngủ và cùng lại thích ngủ dưới đá. Thế là đến sáng tôi lật cục đá lên và tìm thấy con bọ. Những khám phá nho nhỏ như thế làm cho tôi thích thú….”
Hơn mười năm sau, Satoshi Tahiri trở thành một người thiết kế trò chơi điện tử. Anh làm đảo lộn thế giới trẻ em toàn cầu với những con Pokémon – trên màn ảnh của bộ Gameboy, rồi trên màn ảnh nhỏ với chú bé Ash đi tìm Pokémon trong những phim hoạt họa animé.
Hầu như chẳng ai không biết cái game cũ xì đó. Nó ra đời từ cách đây 20 năm, chính xác là năm 1996, thời game điện tử còn nhảy cà giựt trên những màn hình nhỏ xíu như con tem chỉ có 256 màu. Nội dung của game cũng chán ngắt: một chú thiếu niên đi loanh quanh luẩn quẩn trong tiếng nhạc lặp đi lặp lại để tìm bắt những con quái vật chỉ có trong trí tưởng tượng của mấy đứa con nít.
Ngày đó, nếu bạn có con, hay nếu bạn là một ông nhóc chừng 6, 7 tuổi, ít ra bạn cũng phải mua cho con, hoặc gào cho bằng được bố mua cho một bộ Gameboy. Những một cái máy chơi game to bằng cái tablet cỡ nhỏ bây giờ nhưng dầy và nặng hơn nhiều, trong lúc cái màn hình chỉ có 4 hay 5 inch. Có máy, bạn còn cần phải mua thêm những cái cartridge game và trong số những cartridge đó, thế nào cũng phải có anh chàng thợ nề Mario mũ đỏ và đương nhiên, Pokémon.
Anh nói với báo Time về ý tưởng sáng tạo ra game Pokémon, “Những chốn có thể bắt được sâu bọ nay đã trở nên hiếm hoi vì tình trạng đô thị hóa. Trẻ em nay chơi trong nhà và đã quên trò bắt côn trùng. Tôi cũng đã quên. Khi tôi làm game, có một cái gì đó bật lên trong tôi và tôi quyết định làm một cái game với khái niệm đó. Tất cả những gì tôi làm thời còn là một thằng bé trộn lại làm một – Pokémon là thế. Chơi video game, xem TV, Ultraman với các con quái vật trong hang – tất cả đều trở thành chất liệu cho cái trò chơi này.”
Rồi thêm hai mươi năm sau nữa, cả người lớn lẫn trẻ con đổ xô ra đường, cũng lại đi tìm bắt những con quái vật nhỏ. Lần này, họ được cái điện thoại Android hay iPhone của họ dẫn đường. Pokémon GO.

6 copy
Pokémon và bộ Nintendo Gameboy ngày xưa

Pokémon là cái gì?
Pokémon là từ rút gọn lại của hai chữ “pocket monsters.” Phát âm trong tiếng Nhật là “Poketto Monsutaa”, viết là ポケットモンスタ. Khởi đầu, game này có tất cả 151 loại Pokémon, do họa sĩ Ken Sugimori vẽ. Các con tiểu quái đó có con giống như côn trùng, có con giống như cua, rùa, cũng có những con hình dạng giống người. Con Pokémon được nhiều ngươi biết đến tên là Pikachu.
Tổ hợp Nhật bản The Pokémon Company là một công ty truyền thông đa phương tiện hình thành bởi sự liên kết của ba công ty Nintendo, Game Freak và Creatures. Sau game chơi trên máy Nintendo, Pokémon bước vào lãnh vực phim hoạt họa truyền hình với series mang cùng tên.
Pokémon thuộc loại role playing game (RPG), người chơi vào vai một nhân vật và đi theo một luồng truyện với những chiến thuật, chiến lược để đạt tới chiến thắng. Chơi Pokémon, người chơi biến thành một người trẻ – nam hoặc nữ, đi tìm bắt những Pokémon, huấn luyện chúng rồi cho chúng đấu với các Pokémon của những người chơi khác.
Ở game Pokémon đầu tiên trên máy chơi Game Boy, phát hành tháng 2 năm 1996 ở Nhật, người chơi bước vào thế giới huyễn hoặc của vùng Kanto để săn lùng 151 con Pokémon, huấn luyện chúng để đấu với nhóm the Elite Four, giành ngôi vị quán quân trong vùng.
Đến năm 1999, khi Pokémon vượt biển sang đến Âu châu, trò chơi này đã lan qua địa hạt sách, phim hoạt họa và những quân bài để trao đổi (trading card game).
Khẩu hiệu của Pokémon là lời kêu gọi – hay dụ dỗ người chơi: “Got to get them all!” (Phải bắt được cho bằng hết.)

Cơn sốt Pokémon GO
Pokémon GO, trò chơi điện tử mới gây um sùm từ nhiều tuần nay.
Ngay sau ngày đầu tiên phát hành ở Mỹ, hôm 5 tháng 7, đường phố đã tăng thêm số người vừa đi vừa sử dụng điện thoại. Trước đây, họ chỉ text hoặc call, nay, hai tay đưa ra trước giữ phone, mắt dán vào màn hình, chân bước đi như những zombie, có người lao cả vào cột đèn, vọt qua đường trong tiếng còi xe cự nự. Họ đi bắt Pokémon. Got to get them all!
Pokémon GO sử dụng kỹ thuật pha trộn giữa thực tế và ảo ảnh (augmented reality), tận dụng GPS và camera có sẵn trong các điện thoại thông minh. Trên màn hình của điện thoại sẽ hiện ra hình ảnh thực của khung cảnh chung quanh người chơi – mà camera của điện thoại đang ghi, và hình ảnh ảo của một con Pokémon, được công ty thả vào một điểm nào đó trong khung cảnh qua GPS.
Số người tải game về máy từ Google Play (cho smart phone dùng hệ Android) và Apple Store (cho iPhone) và lập tức tham gia trò chơi đã làm sập máy chủ của Nintendo nhiều lần.
Cùng ngày, Pokémon được phát hành ở Úc và Tân tây lan. Gì chứ chơi game thì dân Việt Nam nhanh lắm, lập tức các tay chơi Việt Nam nhao nhao lên dạy nhau cách tải game từ site của Úc về cách chơi bằng cách đổi địa phương trên máy thành Australia.
Ở những quốc gia nơi Pokémon chưa được phát hành, như Canada, Anh quốc, các tay chơi game chia nhau những gói cài đặt APK ở Mỹ để có thể có thể chơi game.
Hiện tượng Pokémon GO và những gì liên quan tới trò chơi điện tử vừa hồi sinh này đã chiếm nhiều giấy, giờ của truyền thông và cả tài nguyên của xã hội. Báo có bài. TV có phóng sự. Mạng có trang mới. Tạp chí, cả đến những tạp chí nghiêm trang nhất, cũng có phóng sự và bình luận. Cảnh sát phải lên tiếng, nhà thương ra thông báo, các chuyên viên y tế đưa nhận xét, các chính trị gia cấp quốc gia cũng phải có ý kiến về Pokémon GO.

Pikachu
Pikachu
3 copy
Hai mươi năm Pokémon

Vậy chứ chơi Pokémon
như thế nào?
Với những bạn đọc chưa có game này trong phone, hoặc chưa bao giờ dùng phone để chơi game, xin theo các bước sau đây (hoặc nhờ con cháu giúp nếu thấy khó quá):
1.Tải game về máy. Vào Google Play Store hoặc Apple Store, tìm Pokémon GO sản xuất bởi Niantic Inc. Đừng download hay install những thứ khác cùng có tên Pokémon. Lôi thôi lắm. Pokémon Go “nặng” khoảng 57MB
2.Cài đặt game: Game sẽ tự install sau đó chọn open.
Vài chọn lựa: cho phép game biết location (địa điểm) của mình và những thứ khác trong phone, tùy bạn muốn giữ các thông tin cá nhân của mình kín đến bao nhiêu.
Vào server của Pokémon GO (sign up), dùng tài khoản Google của bạn để sign up.
Ông thầy giáo, Professor Willow, sẽ xuất hiện để hướng dẫn bạn tiếp.
Ở lần chơi game này đầu tiên, người chơi sẽ được game “tặng” ngay một con lấy hứng. Khi bạn mở camera lên theo lời dẫn của game, bạn sẽ thấy con Charmander hoặc Squirtle hoặc Bulbasaur loanh quanh gần mình. Có thể ở góc nhà, trong góc tủ hay trong phòng tắm. Bắt nó bằng cách bấm vào quả bóng PokeBall hai màu trắng đen rồi quẹt để quăng quả bóng vào con quái.
Từ con thứ hai trở đi bạn sẽ phải đi xa hơn. Pokémon Go dùng GPS và khả năng định vị chỗ của người chơi và thời gian để đặt những con Pokémon ở những điểm gần nơi bạn.
Đại khái trò chơi là người chơi sẽ phải đi để tìm bắt Pokémon, đến các pokestop – kiểu như các trạm tiếp liệu, để lấy các trang bị như Pokeball, incense (nhang/mộc dược) để dụ Pokémon, trứng Pokémon… Một số các vật phẩm này phải mua. Khi bắt đủ một số Pokémon nhất định, người chơi sẽ trở thành một trainer (người luyện quái), và sẽ huấn luyện (train) các Pokémon của mình rồi phải đem đến các Gym để đấu với Pokémon của các trainer khác.

Tại sao người ta nói nhiều về Pokémon GO, và nói gì?
Cũng chỉ là một cái game, thế tại sao Pokémon GO lại được chú ý và gây sôi nổi đến thế?
Hãy trở lại với quan niệm truyền thống về game. Nói đến game điện tử, người ta nghĩ ngay đến nhưng trò chơi thụ động. Người chơi ngồi lỳ ở ghế, bị mê hoặc vào trò chơi. Họ có thể đi lên chín tầng mây hay mười tầng địa ngục, có thể bắt cả dinosaur, và trước đây, vẫn từng bắt Pokémon… trên màn ảnh, trong không gian ảo.
Game điện tử bị tiếng xấu là làm cho con người trở nên xa rời thực tế và đồng loại, khiến con người mất khả năng giao tiếp, thiếu vận động.
Pokémon GO là game điện tử đầu tiên bắt người ta phải đi ra đường, đến các nơi công cộng, khám phá những nơi chốn mà nếu không chơi game có thể họ chẳng bao giờ biết, và gặp gỡ những người cùng chơi. Họ đi đến những nơi có Pokémon để bắt thêm, đến những Pokestop để lấy thêm trang bị, đến các nơi có Gym để huấn luyện Pokémon của họ và để cho giao đấu với Pokémon của người khác.
Một số người còn cho rằng Pokémon có thể chữa khỏi, hay ít ra giúp giảm nhẹ, những trường hợp suy sụp tinh thần và chứng trầm cảm. Thay vì nằm bẹp trong phòng, ủ rũ u sầu, người “bệnh” nếu chơi game này sẽ bước ra khỏi nhà, đến chỗ này chỗ nọ và giao tiếp, tương tác với người khác, hoặc được thiên nhiên dỗ dành.
Bệnh viện Harborview Medical Center ở Seattle (Mỹ) đã thí nghiệm, và tán thành việc dùng Pokémon Go để giúp những bệnh nhân trẻ bị bỏng tập đi lại mà bớt để ý đến hay ngán ngại, sợ đau khi vận động.
Đó là tác dụng sức khỏe của Pokémon. Thế còn tác động kinh tế?
Chỉ trong vòng vài ngày đầu sau khi được tung ra, Pokémon đã có tác động mạnh đến nhiều hoạt động kinh tế.
Đầu tiên là… giá trị cổ phần của công ty Nintento lên vùn vụt, tăng 25% chỉ trong vài ngày. Trước đó, Nintendo đã lỗ lã nhiều năm vì số bán ra các game năm nào cũng sụt giảm.
Bên cạnh đó, cũng vẫn là Nintendo và các đối tác của công ty game này. Báo The Guardian của Anh quốc nói họ đã thu về mỗi ngày khoảng 1.6 triệu Mỹ kim tiền bán các vật phẩm tại các Pokestop.
Công ty Pokémon cũng bán các “sponsored location”, ở những địa điểm này, họ sẽ thả nhiều Pokémon và những con Pokémon có giá trị cao, cho các nơi muốn thu hút người ta đến, như quán cà phê, nhà hàng fast food, công viên giải trí có thu tiền vào cửa…

Chơi Pokémon Go trên đường phố Tokyo. Photo: Kiyoshi Ota/Bloomberg
Chơi Pokémon Go trên đường phố Tokyo. Photo: Kiyoshi Ota/Bloomberg

Báo New York Post hôm 12 tháng 7 đưa tin nhà hàng L’inizio Pizza Bar ở khu Queens, New York, đã thấy doanh thu của mình từ khách hàng không có đặt bàn trước tăng 75%. Quản lý nhà hàng, anh Sean Benedetti trước đó đã mua các “lure module” (tạm gọi là hộp mồi, dùng để dụ Pokémon) của hãng Pokémon bán ra với giá 80 xu đến $1 một hộp và “gài” ở ngoài nhà hàng. Mỗi hộp có hiệu quả dụ Pokémon trong 30 phút. Dĩ nhiên, các tay chơi game cũng sẽ phải mò đến những nơi nó.
(Cũng cần phải nòi thêm có không ít cơ sở kinh doanh vất vả với Pokémon. Một số nơi đã than rằng trẻ con ra vào nườm nượp để… hỏi về Pokémon, làm họ mất thời giờ và làm khách hàng của họ khó chịu.)
Cuối tuần trước, hôm 22 tháng 7, sau nhiều lần trì hoãn, Pokémon GO được phát hành chính thức ở quê hương của Nintendo: Nhật Bản. Người ta ngửi ngay thấy mùi tiền khi được biết thêm rằng “sponsor” chính của game này ở Nhật là ông khổng lổ McDonald’s!
McDonald’s thông báo hơn 400 trong số 2,900 nhà hàng của họ trên toàn nước Nhật là những đấu trường Gym của Pokémon, nơi các trainer có thể đến để đấu game qua điện thoại. Số còn lại, 2,500 nhà hàng, là các trạm tiếp liệu pokestop!
McDonalds’ cũng đã nhanh chóng trình làng ngay mặt hàng mới: Sakura Teritama hambuger!

Cẩn thận với Pokémon GO
Đi ra ngoài trời, đến nơi đây nơi đó, gặp người này người kia, quả thực là có lợi cho cả thể xác lẫn tinh thần nhưng cũng có nhiều nguy hiểm.
Hôm 15 tháng 7, ba lính cứu hỏa và hai đơn vị tầm cứu dùng dây thừng đã phải leo xuống các hang động ở làng Box vùng Wiltshire, Anh quốc để cứu 4 ông thiếu niên chui xuống các hang động đó tìm Pokémon.
Hôm 23 tháng 7, hai chú nhóc khác ở thị trấn Coults, Alberta (Canada) đã bị Tuần biên Hoa Kỳ bắt vì đi lạc sang Montana.
Công ty Chuyên chở Công cộng TTC của thành phố Toronto đang nổi cáu vì một hãng sản xuất video tên Noodle Boys đã quay cảnh một người đi tìm Pokémon tơn tơn bước trên đường rầy xe điện ngầm. Video của Noodle Boys được đưa lên youtube (bạn có thể tìm ở youtube với tên Pokémon GO problems) là phim vui, có nội dung tốt, cảnh cáo người chơi Pokémon cẩn thận nhìn trước sau, xem mình đang ở chỗ nào trên đường phố, nhưng được thực hiện không xin phép TTC và rất nguy hiểm vì đường rầy có điện và người đóng phim có thể bị xe cán chết.
Bệnh viện Nhi đồng Toronto ra thông báo năn nỉ những người chơi game đừng chơi Pokémon trong bệnh viện để tránh tạo ra những vấn đề gây khó khăn và nguy hiểm cho các bệnh nhân và cả nhân viên của bệnh viện.
Các nhân viên cứu cấp được gọi đến để cứu một nhóm thiếu niên gần 20 em đã chôm một chiếc ghe chèo ra giữa hồ Marine Lake ở New Brighton, Merseyside (Anh). Chúng đi tìm Pokémon.
Nhiều người lái xe bị phạt vì vừa chạy xe vừa đuổi bắt Pokémon. Ở Quebec City (Canada), hai cảnh sát viên bị thương nhẹ sau khi một chiếc xe quẹt vào xe tuần tiễu của họ đang đậu trong một bãi đậu xe. Người lái chiếc xe gây tai nạn nói, “Xin lỗi, tôi đang chơi”.

Một sự kiện Pokémon Go ở Market Street, San Francisco. Ảnh: Jason Henry/NYT
Một sự kiện Pokémon Go ở Market Street, San Francisco. Ảnh: Jason Henry/NYT

Một trường hợp tương tự cũng đã xảy ra ở Baltimore, cảnh sát ở đây đã dùng video mà máy ghi hình đeo trên người họ thu được để “giáo dục các người lái xe về một trò chơi ngu xuẩn”.
Cảnh sát Canada cũng ra thông báo khuyên người chơi thận trọng coi chừng bị rơi vào những tình huống nguy hiểm như rơi xuống hố, xuống sông, đâm vào người đi xe đạp, cột đèn.
Ở Florida, hai người chơi Pokémon đã bị bắn vì chủ nhà tưởng họ là kẻ trộm.
Đáng sợ hơn nữa, và chắc chắn thế nào cũng xảy ra, là khả năng sẽ có thêm người da đen ở Hoa Kỳ bị bắn vì chơi Pokémon. Một video được đăng trên facebook của ajplusenglish (https://www.facebook.com/ajplusenglish/) đã báo động nguy cơ “Pokémon Go while Black” (chơi Pokémon Go trong lúc đang là người da đen, nhái câu Briving while Black).
Thật thế, ở nhiều nơi trên đất Mỹ, những người da đen đi đảo qua đảo lại, dáo dác nhìn quanh nhìn quất là những kẻ dễ ăn đạn.

Cảnh sát New York: chỉ có cảnh sát mới có quyền bắt Pikachu khi đang lái xe
Cảnh sát New York: chỉ có cảnh sát mới có quyền bắt Pikachu khi đang lái xe

Mới hôm 20 tháng 7, defensive lineman của đội bóng bầu dục Đại học Iowa (Hoa Kỳ), anh Faith Ekakitie đã bị 5 ông cảnh sát gí súng vào cổ trong lúc anh đang chơi “Pokémon Go” ở công viên. Cảnh sát sau đó cho biết có người báo có một tên cướp nhân dạng giống như anh vừa ăn hàng một nhà băng gần đó.
Như những trò chơi (và mọi thứ khác trên đời), Pokémon tốt hay xấu, ích lợi hay nguy hại tùy thuộc vào mục đích chơi, cách chơi và thời gian chơi.
Nhiều người tin rằng Pokémon GO cũng sẽ thuộc loại “phong trào”, một cơn sốt sẽ qua nhanh.
Ở Canada có lẽ Pokémon GO sẽ còn qua nhanh hơn. Chẳng còn bao lâu nữa, mùa đông sẽ tới, lội tuyết chơi Pokémon coi bộ không vui!

Pokémon và
…Chủ nghĩa Xã hội
Trần Mạnh Hảo, một nhà thơ nổi tiếng ở trong nước, từng “Ly Thân” khỏi đảng Cộng Sản Việt Nam đã nhanh chóng có một bài thơ về Pokémon. Ông viết bài thơ này vào ngày 18 tháng 7 tại Sài gòn.

Chơi trò thực tế ảo
Game Pokémon Go
Đâu phải Nhật sáng tạo
Chính Việt Nam chủ trò

Mấy chục năm chơi miết
Đi tìm cõi thần tiên
Thiên đường Mác rất tuyệt
Càng chơi càng phát điên

Pokémon Go Việt
Đảng ta chơi từ lâu
Tìm cái không có thật
Nhật học ta bắt đầu

Đỗ Quân

More Stories...