Thời Báo Vietnamese Newspaper

Phúc lợi tuổi già ở Canada

HỎI:
Xin cho tôi hỏi về tiền hưu khi đến tuổi 65. Đến tháng 4/2022 tôi đúng 65 tuổi thì tôi nộp đơn xin lãnh tiền OAS, CPP, hay GAIN ở đâu? Chính phủ gởi form về hay tôi phải liên lạc ở đâu? Nếu tôi ở đây trên 40 năm thì lãnh bao nhiêu?
V.A.Vu

Ông V.A.Vũ kính,
An sinh Tuổi già OAS (Tiền Già) là một trong ba trụ cột chính của hệ thống lợi tức hưu trí Canada. Hai trụ cột khác là Quỹ Hưu Chính phủ CPP và Quỹ Hưu Việc làm EPP/ Quỹ Tiết kiệm Nghỉ hưu Cá nhân RRSP. Hy vọng phần trả lời dưới đây của chúng tôi giúp ông có cái nhìn đầy đủ hơn về phúc lợi của người già ở Canada.
Tiền già OAS và Tiền bù GIS
Tiền Già OAS được chính phủ phát hàng tháng cho người cao niên từ 65 tuổi trở lên miễn là người đó đáp ứng các yêu cầu đủ điều kiện. Không giống như CPP, Tiền Già OAS không dính líu gì với quá trình làm việc. Có thể đủ điều kiện nhận Tiền Già OAS ngay cả khi chưa từng làm việc ở Canada hoặc vẫn đang làm việc.
Hơn 5,6 triệu người Canada cao niên nhận được Tiền Già OAS hằng năm. Trong tài khóa 2015/2016, chính phủ tốn hơn 35 tỷ đô la cho Tiền Già.
Ai đủ điều kiện lãnh Tiền Già?
Trước tiên người đó phải ít nhất 65 tuổi. Nếu sống ở Canada, phải là công dân Canada hoặc cư dân hợp pháp và phải sống ở Canada ít nhất 10 năm kể từ khi bạn 18 tuổi. Nếu sống bên ngoài Canada, bạn phải là công dân Canada hoặc cư dân hợp pháp trước khi bạn rời Canada và phải từng cư trú tại Canada ít nhất 20 năm kể từ khi bạn 18 tuổi.

Ví dụ năm 2000 bạn 50 tuổi, từ Việt Nam bạn được bảo lãnh đến Canada. Năm 2015 đủ 65 tuổi, đã vào quốc tịch Canada, bạn đủ điều kiện để hưởng Tiền Già OAS, cho dù trong thời gian 15 năm ở Canada bạn không đi làm ngày nào cả. Nếu bạn ớn cái lạnh ở Canada và muốn trở về Việt Nam sống, bạn hãy chờ qua năm tới 2020 cho đủ 20 năm ở Canada rồi hãy về; chừng đó bạn vẫn được hưởng Tiền Già như thường.
Có phải làm đơn xin Tiền Già không?
Nếu muốn bắt đầu nhận Tiền Già OAS ở tuổi 65, có thể gửi đơn xin (Application for the Old Age Security Pension Form) trước một năm, vừa sau khi đúng 64 tuổi. Thường là Service Canada sẽ tự động gửi thư thông báo; chính phủ Canada tử tế và chu đáo vậy đó.

Tiền Già nhận được là bao nhiêu?

Tiền Già OAS được điều chỉnh mỗi tam cá nguyệt vào tháng 1, tháng 4, tháng 7 và tháng 10 dựa trên Chỉ số Giá tiêu dùng hiện hành. Trong tam cá nguyệt đầu tiên của năm 2019 (tức là từ tháng 1 đến tháng 3), Tiền Già OAS tối đa hàng tháng là $601,45. Số tiền bạn sẽ nhận được hàng tháng tùy thuộc vào thời gian bạn sống ở Canada sau khi đủ 18 tuổi.

Sống ở Canada ít nhất là 40 năm sau 18 tuổi thì đủ điều kiện hưởng Tiền Già OAS mức tối đa. Nếu thời gian cư ngụ ở Canada chỉ mới 10 năm thì chỉ nhận được Tiền Già ở mức ít nhất. Ví dụ Tiền Già cho người đã ở Canada đủ 40 năm là $600 một tháng thì người 10 năm chỉ còn $150, bằng 1/4. Nếu sống ở Canada 20 năm kể từ sau 18 tuổi, sẽ nhận 20/40 hoặc một nửa Tiền Già đầy đủ, là $300.
Người làm lương cao có được lãnh Tiền Già không?
Đối với năm 2019, nếu lợi tức của bạn vượt quá $125,696 thì xem như bạn không cần thêm $601,45 Tiền Già làm gì. Lúc đó Tiền Già OAS của bạn là con số không.

Tiền Bù GIS là gì?

Người Việt mình thật khéo dùng chữ nên gọi “Guaranteed Income Supplement” (GIS) là Tiền Bù. Tiền “bổ sung thu nhập được bảo đảm” thì đúng là tiền bù thêm cho những người già không có Tiền Hưu CPP/QPP, hoặc có mà ít quá, trong khi Tiền Già OAS cũng ít vì cư ngụ ở Canada chưa lâu; nói chung là lợi tức kém.
Không giống như Tiền Hưu và Tiền Già, Tiền Bù GIS khỏi bị tính thuế, được cấp dưỡng hàng tháng. Năm 2016, chính phủ liên bang Đảng Tự Do đã tăng Tiền Bù mỗi năm thêm $947 cho người già độc thân kém lợi tức..

Ai đủ điều kiện để hưởng Tiền Bù GIS?

Ai đang nhận Tiền Già OAS và đang cư ngụ ở Canada thì coi như hợp lệ để hưởng Tiền Bù với điều kiện là lợi tức trọn năm thấp dưới ngưỡng ấn định. Nếu đang cư ngụ tại Canada mà ở tù hai năm trở lên thì mất quyền lợi Tiền Bù GIS. Nếu về Việt Nam sống nốt tuổi già thì bạn cũng bị cúp Tiền Bù GIS. Tiền Già OAS thì không bị cúp.
Tiền Bù GIS hiện hành trong 3 tháng đầu năm 2019 là bao nhiêu?
Tiền Bù GIS bao nhiêu còn tùy lợi tức ròng (không kể Tiền Già và Tiền Bù) năm trước đó và tình trạng hôn nhân.

Tiền Bù GIS tối đa mỗi tháng sẽ là $898.32 nếu độc thân, goá bụa hay ly dị, lợi tức trọn năm dưới ngưỡng $18,240.
Tiền Bù GIS tối đa mỗi tháng sẽ là $540.77 nếu vợ hay chồng đã lãnh Tiền Già OAS tối đa và lợi tức của hai người dưới ngưỡng $24,096.
Tiền Bù GIS tối đa mỗi tháng sẽ là $898.32 nếu vợ hay chồng không lãnh Tiền Già OAS và lợi tức của hai người dưới ngưỡng $43,728.

Tiền Bù GIS tối đa mỗi tháng sẽ là $540.77 nếu vợ hay chồng đã lãnh Tiền Phụ Cấp Allowance và lợi tức của hai người dưới ngưỡng $43,728.
Mỗi tam cá nguyệt, Sở Thuế Vụ Canada cập nhật Tiền Bù GIS dựa theo Chỉ số Giá Tiêu dùng Consumer Price Index. Vì vậy số tiền lãnh có nhích lên đôi chút theo thời gian.
Có cần phải làm đơn xin hưởng Tiền Bù GIS không?
Cần phải làm đơn xin hưởng Tiền Bù GIS sau khi bắt đầu nhận được Tiền Già OAS. Trong những năm tiếp theo, một khi Sở Thuế Vụ đã có hồ sơ khai thuế hàng năm, họ sẽ tự động tính số Tiền Bù GIS cho bạn.

Tiền Allowance là gì?
Allowance là loại phụ cấp bổ sung hàng tháng dành cho người dưới 65 tuổi có lợi tức thấp và là vợ hay chồng của một người đã trên 65. Phụ cấp Allowance không bị tính thuế.
Để được hưởng Tiền Allowance, bạn phải là công dân Canada, tuổi từ 60 đến 64 tuổi; người phối ngẫu của bạn đã trên 65 tuổi và đang hưởng Tiền Già OAS và Tiền Bù GIS; lợi tức hai vợ chồng bạn trong năm 2018 phải ở ngưỡng $33,744 trở xuống.

Tiền Allowance tối đa trong tam cá nguyệt đầu của năm nay 2019 là $1,142.22. Khi 65 tuổi thì Tiền Phụ Cấp Allowance cũng chấm dứt vì lúc đó bạn sẽ bắt đầu lãnh Tiền Già và Tiền Bù.
Khi đủ 59 tuổi, bạn có thể bắt đầu làm đơn xin hưởng Tiền Allowance.
Nếu bạn là công dân Canada, cư trú ở Canada, tuổi từ 60 đến 64, góa bụa, lợi tức thấp hơn ngưỡng $24,552 năm 2019, bạn sẽ được hưởng Tiền Phụ Cấp Goá Bụa. Số tiền phụ cấp hàng tháng này hiện tại, quý tam cá nguyệt đầu của năm 2019, tối đa là $1,361.56. Tiền phụ cấp này cũng chấm dứt khi bạn đủ 65 tuổi.

Tiền hưu CPP/QPP

CPP là một loại lợi ích do chính phủ Canada ấn định với chủ trương ban đầu là cung cấp cho công nhân nghỉ hưu một số tiền bằng khoảng 25% mức lương trung bình của người đó.
Số tiền hưu chính phủ nhận được nhiều hay ít còn tùy vào số tiền đã đóng góp cho quỹ CPP trong suốt những năm bạn làm việc và số năm làm việc. Kể từ khi thành lập năm 1966, CPP đã trải qua một số thay đổi và sẽ còn có nhiều thay đổi quan trọng hơn trong tương lai.
Cơ quan công quyền điều hành quản trị Quỹ Hưu CPP là The Canada Pension Plan Investment Board-CPPIB (Ủy ban Đầu tư Quỹ Hưu trí Canada). Tính đến tháng 6 năm 2017, Cơ quan này có tài sản hơn 326 tỷ đô la và hơn 1.300 nhân viên làm việc tại các trung tâm tài chính trên thế giới. Khoảng 6,5 triệu người Canada hiện đang nhận thanh toán CPP / QPP hàng năm.

Ai phải đóng góp cho Quỹ hưu chính phủ CPP?

Bất cứ ai từ 18 đến 70 làm việc ở Canada, lợi tức hàng năm từ $ 3,500 đến $ 55,900 đều phải đóng góp cho CPP; ngoài giới hạn đó được miễn. Tỷ lệ đóng góp hiện hành là 4,95% số lương cho nhân công làm cho hãng; là 9.9% cho người làm việc tự kinh doanh.
Nếu bạn là công nhân làm cho hãng xưởng công ty, hãng sẽ trích tiền lương của bạn để đóng thẳng cho Quỹ hưu CPP, tối đa hàng năm là 2.748 đô la; hãng sẽ đóng góp một số tiền tương đương vào trương mục Quỹ CPP của bạn.
Còn nếu bạn làm việc độc lập, tự làm chủ, bạn phải tự lo việc đó. Vì vừa là chủ vừa là người làm công, bạn phải đóng góp 9,9% của thu nhập ròng, lên tới mức tối đa hàng năm là $ 5.187 đô la. Nếu bạn đã có trương mục với Sở Thuế, đương nhiên bạn phải đóng góp cho Quỹ Hưu CPP.
Ai được hưởng tiền hưu CPP?

Ai có đóng thì có hưởng. Tiền đó là của bạn đóng khi còn làm việc; bây giờ bạn về hưu thì chính phủ trả lại. Tiền hưu CPP tối đa hàng tháng bạn có thể lãnh hiện giờ là 1.154 đô la, so với mức trung bình là 692 đô la. Nếu bạn sống thọ thì bạn lời, cứ hưởng tiền hưu CPP dài dài cho đến chết.
Độ tuổi tiêu chuẩn để bắt đầu nhận tiền hưu chính phủ CPP là 65 tuổi. Tuy nhiên, nếu bạn muốn về hưu sớm hơn, bạn có thể đủ điều kiện nhận CPP từ tuổi 60, dĩ nhiên là số tiền nhận được sẽ ít hơn. Còn nếu như bạn muốn nhận được tiền hưu vừa phải, bạn chờ đến đúng tuổi nghỉ hưu. Nếu bạn là người ham làm việc, bạn có thể hoãn tuổi hưu tới 70 tuổi, trợ cấp CPP bạn lãnh mỗi tháng cũng sẽ nhiều hơn. Sau 70 tuổi, dù bạn vẫn làm việc nhưng bạn khỏi phải đóng góp cho Quỹ CPP nữa.
Để được hưởng tiền hưu chính phủ, bạn phải nộp đơn xin. Bạn có thể làm đơn 12 tháng trước ngày chính thức bắt đầu nhận. Ví dụ nếu bạn định về hưu tháng 3 năm 2020 thì ngay bây giờ bạn có thể làm đơn xin tiền hưu CPP.
Tiền hưu CPP của bạn được tính như thế nào? Khoản thanh toán lương hưu CPP hàng tháng của bạn sẽ phụ thuộc vào số năm bạn đã làm việc và số tiền đóng góp tùy mức lương trung bình của bạn trong thời gian đó. Hầu hết mọi người sẽ không nhận được số tiền hưu CPP tối đa vì ít có ai từ 18 tuổi đến 65 tuổi đã làm việc hơn 39 năm ở Canada và đã đóng góp tối đa vào Quỹ hưu trong thời gian đó.
Dựa trên cách thiết lập CPP, nếu bạn đến Canada tỵ nạn năm 1975 trong lứa tuổi 30, bạn không nên mong đợi nhận được số tiền hưu CPP tối đa. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết cho những người mới đến Canada ở lớp tuổi trễ hơn nên tích cực làm việc và dành dụm để tiền vào các quỹ tiết kiệm cá nhân như TFSA (Tax Free Savings Plan, Trương Mục Tiết Kiệm Miễn Thuế) và RRSP (Registered Retirement Savings Plans) vì quỹ hưu CPP sẽ không nhiều.

Nếu muốn biết trước là khi về hưu ở tuổi 65, bạn sẽ lãnh được số tiền hưu bao nhiêu mỗi tháng. bạn hãy mở một account với Service Canada rồi dùng bảng tính Retirement Income Calculator hoặc gọi phôn hỏi ở số 1-877-277-9914.

Chọn lựa tuổi nghỉ hưu

Độ tuổi tiêu chuẩn để bắt đầu nhận tiền hưu CPP là 65 tuổi. Tuy nhiên, có thể chọn sớm hơn (từ năm 60 tuổi) hoặc trễ hơn cho đến 70 tuổi. Nếu bạn chọn bắt đầu nhận trợ cấp CPP sớm (từ 60 tuổi), khoản thanh toán CPP của bạn sẽ giảm 0,6% cho mỗi tháng bạn nhận được trước khi chuyển 65. Ngược lại, nếu bạn bắt đầu dùng CPP sau (tức là sau 65 tuổi), tiền hưu CPP được tăng 0,7% cho mỗi tháng mà bạn trì hoãn tới 70 tuổi.
Do đó, nếu nghỉ hưu sớm và bắt đầu nhận tiền hưu CPP ở tuổi 60 thì bạn sẽ chỉ nhận được 64% (dưới 0,6% x 60 tháng) của số tiền hưu đúng hạn 65 tuổi. Và nếu đợi đến 70 tuổi mới về hưu và bắt đầu lãnh tiền hưu CPP thì tiền hưu đó sẽ 42% nhiều hơn (0,7% x 60 tháng) số tiền lãnh ở tuổi 65.
Nghĩ hưu sớm hay muộn còn tùy thuộc vào hoàn cảnh riêng và ưu tiên riêng của mỗi người. Các yếu tố nên xem xét là Tuổi thọ, Tình trạng sức khỏe, Thu nhập hiện tại, Mức nợ nần (hy vọng là không có), Số năm làm việc, Số tiền hưu sẽ nhận, Kế hoạch có nên tiếp tục làm việc nữa hay không, v.v…
Nên biết là tiền hưu CPP được điều chỉnh theo mức lạm phát hằng năm để giúp người nhận bắt kịp sự gia tăng của chi phí sinh hoạt dựa trên Chỉ số Giá Tiêu dùng (CPI = Consumer Price Index).
Tiền hưu của người chồng hoặc người vợ qua đời có thể chuyển cho người phối ngẫu còn sống. Số tiền này nhiều hay ít tùy thuộc vào việc người sống sót có nhận lương hưu của riêng họ không, tuổi của họ, và số tiền trong quỹ hưu của người chết là bao nhiêu. Trong năm nay (2019), số tiền hưu tối đa hàng tháng chuyển cho người phối ngẫu còn sống là $626,63 (đối với người dưới 65 tuổi) và $ 692,75 (trên 65 tuổi).
Kế hoạch CPP trong tương lai

Trong khi các kế hoạch lương hưu của các doanh nghiệp tư nhân tiếp tục thu hẹp, chính phủ Canada đã đề xuất một kế hoạch thông qua dự luật C-26 để bắt đầu tăng cường trợ cấp tiền hưu CPP vào năm 2019. Các cải tiến này sẽ làm tăng số tiền trợ cấp mà người cao niên nhận được.
Khi sự cải tổ CPP được chính phủ hoàn thành, số tiền lương hưu của giới người già dự kiến sẽ tăng lên hơn 33% hoặc bằng một phần ba thu nhập trước khi nghỉ hưu. Bạn nên nhớ rằng Quỹ CPP được tài trợ bởi các khoản đóng góp của những người đi làm và chủ doanh nghiệp, như vậy có nghĩa là các khoản đóng góp của họ cũng sẽ tăng.

Tỷ lệ đóng góp cho Quỹ hưu CPP) dự kiến sẽ tăng từ 4,95% hiện nay lên 5,95% từ năm 2019 đến năm 2023, hoặc kết hợp 11% cho các cá nhân tự làm chủ.
Tóm lại, CPP trong tương lai sẽ chi trả một khoản trợ cấp lớn hơn cho người cao niên. Tuy nhiên, mức tăng sẽ tác động đến các cá nhân khác nhau tùy thuộc vào mức độ và thời gian họ đóng góp CPP theo các quy tắc mới.

TB

Comments are closed.

error: Content is protected !!