Phải Chăng Trung Cộng Tạm Thời Im Hơi Lặng Tiếng?

Tháng trước, Trung Cộng bị hạ một đòn khá nặng trong âm mưu giành quyền thống trị ở Biển Đông. Giới lãnh đạo nhà nước Trung cộng dùng lại bài bản cũ sau khi bị mắng nhiếc: Trung cộng đưa ra những câu tuyên bố nẩy lửa, bầy tỏ sự tức giận, nhưng không dám hành động  mạnh, trong lúc âm thầm thẩm định lại tình hình.
Hoa Kỳ cũng thủ diễn một vai trò điển hình khi tình huống trở nên sôi nổi. Thay vì lên tiếng gáy to tiếng về thắng lợi của mình, họ âm thầm nói chuyện với các nhà lãnh đạo Trung Cộng, khuyên Trung Cộng chớ nên manh động làm điều gì dại dột. Nhân vật chủ chốt trong nỗ lực làm lắng dịu tình hình kỳ này là cố vấn an ninh của tổng thống Obama, bà Susan Rice. Bà viết trong blog của bà hôm thứ Ba như sau: “Tôi đến Bắc Kinh và yêu cầu các nhà lãnh đạo Trung cộng nên thu xếp những dị biệt giữa hai nước chúng ta một cách ý nghĩa, và xây dựng.”.
Bà Rice viết rõ trong blog của bà như sau: “ Tôi nhắc lại những lợi ích quan trọng của chúng ta khi giải quyết  xung đột một cách hòa bình, và duy trì trật tự dựa vào luật quốc tế.”. Trật tự dựa trên luật pháp quốc tế chính là những điều Bắc Kinh thách đố thế giới lúc gần đây, khi họ lấn chiếm lãnh thổ ở vùng biển đang có tranh chấp.
Lời mắng nhiếc, sỉ vả Trung Cộng xảy ra vào ngày 12 tháng Bảy khi Tòa Trọng Tài Thường Trực  Quốc Tế ở The Hague đưa ra phán quyết tiêu hủy mọi lý do tranh giành chủ quyền trên Biển Đông, hay South China Sea. Vụ kiện do Phi Luật Tân đứng ra khởi tố, và nước này chống lại Trung cộng thiết định chủ quyền theo bản đồ của Trung Cộng gọi là “chín đường vẽ đứt đoạn ” hay “đường lưỡi bò”. Ủy ban gồm các chánh án ngồi xử đồng thanh quyết định rằng việc giành chủ quyền của Trung cộng không có một căn bản pháp lý nào cả.
Ông Christopher Johnson, nhà phân tích tình hình Trung cộng thuộc Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược và Bang Giao Quốc Tế ở Hoa Thịnh Đốn nói rằng: “Sự việc quyết định này chống lại Trung Cộng là điều không ngạc nhiên. Song tầm mức rõ ràng, và cụ thể của phán quyết mới là điều đáng nói.”.
Lý do vì sao Bắc Kinh tức giận đối với phán quyết về Biển Đông
Toà Án Trọng Tài Thường Trực Quốc Tế ở The Hague phán quyết rằng Trung cộng không có những quyền lịch sử để chứng minh cho việc giành chủ quyền của họ. Bản án bênh vực mạnh mẽ đơn kiện của Phi Luật Tân, đồng thời làm hỏng toàn bộ ý định giành chủ quyền của Trung Cộng theo bản đồ hình lưỡi bò, để chiếm hầu như toàn bộ vùng Biển Đông.
Ông Kurt Campbell, cố vấn cao cấp của chính phủ Obama về Á châu ở Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ hồi nhiệm kỳ đầu, đồng ý rằng phán quyết của Tòa Trọng tài quả thực đã “gióng lên tiếng chuông rõ ràng.”. Mặc dù người Tầu đã nói từ trước khi có phán quyết rằng họ sẽ coi thường, không để ý đến phán quyết của Ủy ban Trọng tài, và gọi phán quyết này chỉ là “mớ giấy lộn”, nhưng việc Tòa Trọng Tài phủ quyết hoàn toàn bản đồ của Trung cộng  khiến cho Trung cộng phải dè dặt, và tạm ngưng hung hăng, hiếu chiến. Tháng tới Bộ Chính Trị Trung Cộng sẽ họp nhau tại trung tâm nghỉ mát Bái Hạ Đới cạnh bờ biển, để các nhà lãnh đạo cùng thẩm định tình hình trước khi tiến hành những nước cờ mới.
Ít ra là ban đầu Trung cộng đã biết tự chế đối với quyết định của Tòa án quốc tế: Quan chức Hoa Kỳ lo ngại rằng nếu vụ kiện của Phi Luật tân đưa đến kết quả chống lại Phi, e rằng Trung cộng sẽ lấn lướt thêm, và họ sẽ tuyên bố lập ra Vùng Xác Định Danh Tính Phòng Thủ Không Gian trên vùng Biển Đông  nhằm mở rộng thêm chủ quyền của họ. Hoa Kỳ đã cảnh cáo trước rằng nếu Trung cộng đưa ra những tuyên bố này, Hoa Thịnh Đốn sẽ phản đối mạnh.
Cho đến nay, chưa hề có vụ tuyên bố vùng không gian phòng thủ, nhưng các nhà phân tích của Hoa Kỳ nghi rằng Trung cộng đang ngần ngại không dám tuyên bố quyết định về lãnh vực này. Đòi giành quyền làm chủ không gian lãnh thổ của vùng lưỡi bò là một hành vi khiêu khích quá đáng, nhưng nếu thu nhỏ bớt phạm vi chủ quyền thì họ sẽ bị mất mặt. Do đó, sẽ dễ dàng hơn cho Bắc Kinh nếu họ giữ thái độ im lặng.
Trung cộng làm được một việc tạm gọi là thành công trong tháng này khi họ thuyết phục được một số nước đồng minh ở Đông Nam Á đưa ra nghị quyết ngăn chặn phán quyết của tòa trọng tài quốc tế. Ngoại trưởng John F. Kerry cũng đến đây họp để xem có sự đồng thuận nào trong phiên họp của tổ chức Hiệp Hội các Nước Đông Nam Á tổ chức tại Ai Lao hôm thứ Hai, nhưng ông ra về tay không, chẳng có kết quả gì. Hầu hết các nước Đông Nam Á cực lực chống lại việc bành trướng chủ quyền trên mặt biển của Trung cộng ở trong vùng, chỉ riêng có nước Cambodia, đứng về phía thân Trung cộng , và đồng ý ngăn chặn bất cứ sự đỡ đầu nào cho phán quyết của tòa án quốc tế.
Một quan chức tình báo cao cấp của Hoa Kỳ bình luận về thái độ của Trung cộng về vấn đề này như sau: “Theo tôi nghĩ phán quyết của Tòa án quốc tế có ảnh hưởng rất lớn, và chính phủ Trung cộng tìm đủ mọi cách  không cho người dân của họ nói bất cứ điều gì về việc này. Nhưng tin tức đã được  loan tải trên khắp thế giới, Trung cộng không thể làm gì để ngăn chặn lại được.”.
Một vấn đề sâu xa khác liên quan đến chuyện tranh chấp ở Biển Đông là ông chủ tịch Tập cận Bình đề cao rất nhiều về tinh thần quốc gia yêu nước. Nhưng khi đụng đến vấn đề Biển Đông, thì chính phủ Trung cộng lại buộc lòng phải ngăn cản dân chúng không cho họ tổ chức  biểu tình chống lại Mỹ, ngay sau khi có phán quyết của Tòa án quốc tế. Lúc đầu hệ thống truyền thông của nhà nước lên án Hoa Kỳ, và xảy ra vài cuộc biểu tình lẻ tẻ chống Mỹ, ví dụ như đập vỡ điện thoại iPhone, hay biểu tình tẩy chay thịt gà chiên Kentucky Fried Chicken.
Một nhà phân tích thời cuộc Trung cộng cho biết hệ thống truyền thông đã dịu bớt thái độ công kích, chỉ còn vài nhà bình luận chỉ trích thái độ của Hoa Kỳ là “vô lý”. Nhà phân tích cho rằng thái độ của Trung cộng đã dịu xuống- và đó là dấu hiệu tốt- thương thuyết ngoại giao sau hậu trường đem lại kết quả cụ thể.
So sánh với những lời nói đao to búa lớn của ông Donald Trump, cũng như của những người ưa chỉ trích Trung cộng, chúng ta thấy có sự tương phản rõ rệt với những thương thuyết bằng đường lối ngoại giao. Mặc dù chuyến viếng thăm của bà Rice giúp cho tình hình được lắng dịu, song các nhà lãnh đạo Trung cộng hiểu rõ rằng quan hệ giữa họ với Hoa Kỳ đang ở vào giai đoạn tạm thời ngưng nghỉ – và Bắc Kinh chưa thể đoán trước được nước cờ sắp tới của Hoa Kỳ là gì.
Bài phân tích của  David Ignatius  trên Washington Post ngày 26/7/2016.
Nguyễn Minh Tâm  dịch
More Stories...