Nỗi lo thảm họa động đất ở Châu Á-Thái Bình Dương

Lý Anh

 

Từ đầu năm 2016 tới nay, nhiều trận động đất lớn đã xảy ra ở các miền đông, tây, nam Châu Á và hai bên bờ Thái Bình Dương. So với những năm trước, các trận động đất vừa xảy ra cao hơn mức bình thường. Trong 3 tháng từ 03 đến 05/2016, trên 10 trận động đất đã làm rung chuyển khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Mức độ gia tăng khiến nhiều người lo ngại có thể xảy ra những trận động đất lớn tương tự trận động đất năm 2015 ở Nepan đã giết chết 8.000 người chết và hàng ngàn người bị thương… hoặc còn thảm hại hơn.

Theo tin của Daily Mirror, tờ báo phát hành ở Anh Quốc, ngày 02/03/2016, một trận động đất mạnh 7,9 độ Richter xảy ra ở ngoài khơi đảo Sumatra, Indonesia, khiến mặt đất chao đảo dữ dội, người dân ở nhiều khu vực hoảng sợ tháo chạy.

Bà Rikawati sống tại ngôi làng cách bờ biển khoảng 10km thuộc huyện Kuranji trên đảo Padang cho hay, khi cảm nhận được những chấn động đầu tiên, dân làng lập tức chạy ra khỏi nhà. Bà nói: “Mặt đất rung chuyển nhiều lần. Mọi người trong làng đều tụ tập trước cửa nhà, chăm chú nhìn lên màn hình TV theo dõi tin tức về trận động đất. Người nào cũng hoảng sợ và bối rối”.

 Giáo sư Kerry Sieh, nhà nghiên cứu địa chất học tại Viện Công nghệ California, từng nhiều năm nghiên cứu địa chấn ngoài khơi bờ biển tây Sumatra, cho rằng, những trận động đất như thế này sẽ khiến nhiều người thương vong và thiệt hại nhiều tài sản. Indonesia là quốc gia nằm trên Vành đai lửa Thái Bình Dương (ring of fire), khiến quốc gia ngàn đảo này thường xuyên hứng chịu các trận động đất và núi lửa phun trào.

Vành đai lửa Thái Bình Dương là một khu vực hay xảy ra động đất và các hiện tượng phun trào núi lửa bao quanh vòng lòng chảo Thái Bình Dương. Nó có hình dạng tương tự vành móng ngựa, dài khoảng 40.000 km. Nó gắn liền với một dãy liên tục các rãnh đại dương, vòng cung quần đảo, các dãy núi lửa hoặc sự chuyển động của các mảng kiến tạo. Đôi khi nó còn được gọi là vành đai địa chấn Thái Bình Dương. Mảng kiến tạo là một phần của lớp vỏ trái đất (tức thạch quyển).

Ngày 10/04/2016, một trận động đất mạnh rung chuyển đông bắc Afghanistan và nhiều thành phố của Pakistan và Ấn Độ. Cơ quan khảo sát Địa chất Hoa Kỳ ((United States Geological Survey – USGS) cho biết, trận động đất xảy ra lúc 10g28 GMT (6,28 AM giờ miền đông Bắc Mỹ) mạnh 6,6 độ Richter tại khu vực Hindu Kush của Afghanistan, cách thủ đô Kabul của Afghanistan 282 km về phía đông bắc với chiều sâu là 210 km, tâm chấn nằm ở độ sâu 210 km. Miền tây Pakistan cũng bị rung động mạnh, khiến nhiều người bị thương… Truyền thông Pakistan đưa tin 27 người bị thương đã được đưa vào Lady Reading Hospital ở Peshawar, tỉnh Khyber Pakhtunkhwa ở phía tây bắc Pakistan.

Anh Hamza Nadeem, sống ở phía tây Pakistan, kể lại. “Tôi thấy quạt trần kêu lách cách rồi cả căn nhà như rung chuyển. Tất cả chúng tôi đều chạy ra ngoài. Nó kéo dài hơn một phút nhưng không có gì đổ vỡ. Nhiều người sau đó không dám trở vào nhà”.

Tại thủ đô New Delhi, Ấn Độ, chấn động đã khiến các toà nhà lung lay, hệ thống tàu điện ngầm tạm ngừng hoạt động vì lý do an toàn. Nhiều dư chấn sau đó cũng được cảm nhận rõ rệt tại đây. Chưa có thông tin về các thiệt hại nghiêm trọng nào khác. Ngay sau đó, USGS cho biết trận động đất này gây thương vong hoặc thiệt hại không đáng kể. Tuy nhiên, ông Ahmad Kamal, người phát ngôn Cơ quan Quản lý Thảm họa Quốc gia Ấn Độ (National Disaster Management Authorit), cảnh báo rằng, lở đất sau động đất mới là mối đe dọa lớn.

Ngày 13/04, lại thêm một trận động đất xảy ra ở tây bắc Miến Điện. Trong khi đó, tại miền đông Ấn Độ, Bangladesh và một số nơi ở Nepal cũng cảm nhận được rung chấn của trận động đất này. USGS cho hay, trận động đất ngày 13/04 ở Miến Điện có cường độ 6,9 độ Richter. Tâm chấn ở điểm cách thành phố Monywa khoảng 100 km về phía tây bắc, độ sâu khoảng 134 km.

Sau đó, hãng thông tấn Reuters loan tin, chưa có thông tin về thiệt hại lớn hay người thiệt mạng do trận động đất gây ra. Cùng lúc, một quan chức của cục khí tượng Miến Điện ở thủ đô Naypyidaw nói. “Cho đến nay, những gì tôi biết là tâm chấn không ở trong khu vực đông dân cư”.

Các nhân chứng ở Bagan, miền trung Miến Điện, cho biết, khi cảm thấy tòa nhà rung lắc, khách du lịch vội vàng chạy ra phía ngoài khách sạn, nhưng không thấy có dấu hiệu hư hại. Rupak De Chowdhuri, một nhiếp ảnh gia tại thành phố miền đông Ấn Độ Kolkata nói: “Tôi cảm thấy tòa nhà rung lắc ba lần, mọi người đổ xô ra ngoài”.

Tòa Đại sứ Anh tại New Delhi cho biết, Hoàng tử William và Công nương Kate đang ở thăm bang Assam, đông bắc Ấn Độ, vẫn an toàn. Trong khi đó, Dhaka, một số nơi khác ở Bangladesh, và miền đông Nepal cũng cảm nhận được rung chấn từ trận động đất.

Ngày 14/04/2016 lại xảy ra trận động đất ở tỉnh Kumamoto, trung tâm đảo Kyushu, phía tây nam Nhật Bản. Tâm chấn nằm ở độ sâu 10 km. Theo Cơ quan Khí tượng Nhật Bản, đây là trận động đất có cường độ mạnh trong thang cường độ địa chấn Nhật Bản gồm 7 cấp đo được tại trung tâm tỉnh Kumamoto,.

Người dân cảm nhận rõ rung lắc từ trận động đất ở khắp khu vực phía tây nam hòn đảo Kyushu. Tàu hỏa tạm ngừng hoạt động.

Truyền thông Nhật Bản cho hay, trận động đất ngày 14/04 khiến hàng chục người bị thương, khoảng 16.000 gia đình ở Kumamoto không có điện và 38.000 ngôi nhà không có nguồn cung cấp khí đốt.

Chánh văn phòng Nội các Nhật Yoshihide Suga cho truyền thông biết, các thông tin cho thấy một số ngôi nhà đã đổ sụp. Trận động đất thứ hai xảy ra sau đó khoảng 30 phút với cường độ 5,7 độ Richter. Theo cơ quan khí tượng Nhật Bản, dư chấn vẫn còn tiếp tục,

Các nhà địa chất học nhận định, có thể hai trân động đất ngày 14/04 có mối liên kết với nhau. Giáo sư địa chất học trường Đại học Tohoku Shinji Toda, trả lời ký giả NHK: “Trận động đất trước đó có thể là tiền chấn cho cơn địa chấn rạng sáng nay”.

Nhiều trận động đất lớn khác trong khu vực Châu Á cũng được ghi nhận trong cùng thời gian. Khoảng 2 giờ 20 sáng ngày 14/04, một trận động đất mạnh 5,9 độ Richter đã xảy ra ở khu vực đảo Mindanao, phía nam Phi Luật Tân. Những người có trách nhiệm cho biết, không có nguy cơ sóng thần, họ cũng không nhận được báo cáo nào về thương vong hay thiệt hại.

Một cơn địa chấn khác mạnh 6 độ Richter cũng làm rung chuyển bờ biển ngoài khơi đảo Vanuatu Thái Bình Dương. Nó xảy ra ở khu vực cách thị trấn Port Orly khoảng 85 km. Vanuatu cũng là hòn đảo nằm trên Vành đai lửa Thái Bình Dương, một trong những khu vực hay xảy ra động đất và núi lửa phun trào.

 

Động đất ở bên này Thái Bình Dương

Sau những trân động đất ở bên kia Thái Bình Dương, ngày 18/04/2016, bên này Thái Bình Dương cũng xảy ra một trận động đất tại bờ biển Ecuador, Nam Mỹ, với cường độ 7,8 Richter, khiến nhiều ngôi nhà sụp đổ, hàng ngàn người dân Ecuador phải sống cảnh màn trời chiếu đất, qua đêm trên đường phố. Nhiều người phải dựng lều gần các ngôi nhà sụp đổ hoàn toàn.

Trung Tâm Dự Báo Sóng Thần vùng Thái Bình Dương báo động, có thể xuất hiện sóng thần tại một vài vùng ven biển Ecuador với chiều cao của sóng lên tới 1 mét.

Khi đến xem xét tình hình ở Manta, một trong những khu vực bị ảnh hưởng nhiều nhất do trận động đất gây ra, tổng thống Ecuador Rafael Correa tuyên bố, ưu tiên lớn nhất vào lúc này là tìm kiếm những người còn sống sót. Theo ông, nhiều bằng chứng cho thấy còn có người đang bị kẹt dưới các đống đổ nát.

Số người tử vong đếm được đã lên tới 272 với hơn 2.500 người bị thương. Theo dự kiến, số người tử vong sẽ còn tăng lên nhiều. Đây là trận động đất tồi tệ nhất tại Ecuador kể từ trận động đất lớn tại Ambato vào năm 1949 làm hàng ngàn người chết và ảnh hưởng tại các thành phố Portoviejo, Manta và Guayas với tâm chấn nằm ở Muisne.

 

Sự thật về nguy cơ động đất ở Châu Á

 Sau nhiều trận động đất mạnh xảy ra liên tiếp trong thời gian ba bốn ngày ở Nam Á, Miến Điện, Nhật Bản, Phi Luật Tân… gây nhiều thiệt hại về người và của, giới truyền thông lên tiếng cảnh báo một trận động đất lớn sẽ diễn ra, người dân Châu Á – Thái Bình Dương đã sống trong sợ hãi.

Tuy nhiên, Inverse, một tờ báo khoa học ở Hoa Kỳ, đã bác bỏ dự đoán này. Họ cho rằng, truyền thông Châu Á xâu chuỗi các trận động đất với nhau rồi đưa ra cảnh báo theo cách suy nghĩ quá đơn giản của những người không am hiểu địa chất. Inverse lập luận:

Thứ nhất, những trận động đất ở Châu Á vừa qua có cường độ trung bình khá phổ biến. Cụ thể, đã có 36 trận động đất xảy ra trên khắp hành tinh từ đầu năm 2016 tới nay, phần lớn xảy ra ở Vành đai lửa Thái Bình Dương – khu vực hứng chịu nhiều trận động đất nhất thế giới. Đây là hiện tượng bình thường.

 Thứ hai, động đất không gây hiệu ứng domino với khoảng cách xa. Sự rung lắc ở một nơi bất kỳ trên địa cầu không gây động đất ở nơi cách nó hàng ngàn cây số. Trong nhiều trường hợp, mỗi đường đứt gãy hoạt động độc lập, không phụ thuộc hay liên quan tới những đường đứt gãy khác. Vì thế, những trận động đất liên tiếp ở Châu Á trong thời gian ngắn vừa qua không thể tạo nên một địa chấn trên châu lục này.

 Thứ ba, số vụ động đất nhỏ càng lớn, nguy cơ siêu địa chấn càng giảm. Nếu động đất nhẹ và trung bình xảy ra liên tiếp trên một đường đứt gãy bất kỳ, chúng sẽ làm giảm nguy cơ siêu địa chấn.

 Cuối cùng, các nhà địa chất học hiện vẫn chưa dự đoán được chính xác thời điểm địa chấn sẽ xảy ra mà chỉ có thể đánh giá độ nguy hiểm của chúng. Họ có thể theo dõi một đường đứt gãy và tính toán năng lượng tích tụ trong đó khi các mảng kiến tạo cọ xát nhau. Sau đó, họ có thể đưa ra nhận định rằng, nếu toàn bộ sức nén bên dưới đường đứt gãy bung ra cùng lúc thì một trận động đất với cường độ nào đó sẽ xảy ra.

Qua 4 lập luận trên, tờ Inverse cho rằng, tuyên bố “sắp có siêu động đất” do dấu hiệu từ những trận động đất vừa qua là không có cơ sở. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là một thảm họa lớn về động đất sẽ không xảy ra tại Châu Á.

 Lý Anh

More Stories...