Thời Báo Vietnamese Newspaper

Ngoại giao bằng đồng Mỹ kim

John Walcott
Chu Vănchuyểnngữ

Các viên chức quan thuế và biên phòng cho biết trong tháng Năm vừa qua đã có khoảng 144.000 người vượt qua biên giới Mỹ ở phía Nam. Đây là con số cao nhứt tính từ 13 năm qua. Tổng thống Donald Trump đã đáp trả bẳng một lời đe dọa có thể khiến cho những người đang cố gắng chận đứng làn sóng (nhập cư lậu) phải ngạc nhiên. Thật vậy, hôm 30 tháng Năm vừa qua, ông tuyên bố tăng thuế lên mọi hàng hóa nhập cảng từ Mễ Tây Cơ; từ trái bơ đến xe hơi, mọi thứ đều cứ mỗi tháng phải chịu thêm 5 phần trăm thuế cho đến lúc lên đến mức tối đa là 25 phần trăm, nếu Mễ Tây Cơ không chịu chận đứng làn sóng nhập cư lậu.

Hiểu một cách đúng đắn, di dân không phải là một vấn đề mậu dịch và lời đe dọa (trên đây của tổng thống Trump) cho thấy rõ hơn chính sách ngoại giao của ông. Mỗi khi gặp thách đố trên chính trường quốc tế, phản xạ của Tổng thống Trump là rút ra củ cà rốt và cây gậy kinh tế để đẩy mạnh quyền lợi của Hoa Kỳ. Từ vũ khí hạt nhân của Bắc Hàn đến chuyện đánh cắp tài sản trí tuệ của Trung Cộng và làn sóng di dân từ Trung Mỹ, ông đã chọn chính sách ngoại giao bằng đồng Mỹ kim nhắm vào các kỹ nghệ xe hơi, nông nghiệp và quốc phòng cũng như nhiều ngành sản xuất của các nước.
Đây là một sự đoạn tuyệt hoàn toàn với đường lối mà các tổng thống tiền nhiệm đã từng đi theo để giải quyết các vấn đề quốc tế. Theo truyền thống, Hoa Kỳ đã từng sử dụng nhiều phương tiện ngoại giao như: thương thảo rộng rãi và chi tiết với các nhà ngoại giao của các nước khác để tìm kiếm những lãnh vực trong đó hai bên có thể chia sẻ quyền lợi, dùng các cuộc hợp thượng đỉnh để đạt được thỏa hiệp với các lãnh tụ nước ngoài và tổ chức các liên minh rộng lớn gồm các quốc gia có cùng quan điểm để tạo áp lực lên các đối thủ. Theo các chuyên gia, điều đó có nghĩa là tạo được nhiều ảnh hưởng mạnh hơn và qua đó gởi đi một thông điệp cho biết Hoa Kỳ đã quan tâm theo dõi vấn đề cho đến cùng.
Trong ngắn hạn, chính sách của Tổng thống Trump đã có những kết quả không rõ ràng. Các chuyên gia về chính sách ngoại giao từ lưỡng đảng nói rằng điều đáng lo ngại hơn chính là Tổng thống Trump đang làm thiệt hại cho quyền lợi của Hoa Kỳ khi làm cho Hoa Kỳxem ra thay đổi liên miên và chỉ chú trọng vào giá trị kinh tế. Zack Cooper, thuộc Viện American Enterprise vốn có khuynh hướng bảo thủ, nói: “Những hành động của ông (Tổng thống Trump) đã khiến cho người ta lo sợ rằng Hoa Kỳ không còn là một nước hùng mạnh, có nguyên tắc và có thể tiên liệu được nữa”.
Tổng thống Trump cho rằng chính sách của ông hữu hiệu. Hôm 7 tháng Sáu vừa qua, ông loan báo sẽ hoãn lại vô thời hạn lời đe dọa đánh thuế lên hàng hóa Mễ Tây Cơ. Ngày hôm sau, Tổng thống Mễ, ông Andrès Manuel Lopez Obrador cho biết ông sẽ tiếp tục thảo luận với Hoa Kỳ về vấn đề này. Ngày 10 tháng Sáu, Tổng thống Trump nói rằng Hoa Kỳ và Mễ Tây Cơ đã đạt được một thỏa thuận để chận đứng làn sóng nhập cư từ Trung Mỹ. Tuy nhiên những chi tiết của điều được gọi là thỏa thuận vẫn chưa rõ ràng.

Tổng thống Trump tuyên bố rằng những miếng mồi thương mại và những lời đe dọa của ông đã đạt được chiến thắng tại bất cứ nơi nào trên thế giới. Trước khi lên đường tham dự Hội nghị Thượng đỉnh với nhà độc tài Kim Jung Un của Bắc Hàn dạo tháng Sáu năm 2018, ông đã vẽ ra viễn ảnh của những cuộc đầu tư của Hoa Kỳ vào Bắc Hàn; ông nói với nhà độc tài Kim rằng Bắc Hàn “sẽ có ngày trở thành một nước có nền kinh tế và tài chính mạnh”. Tại những nơi khác thì Tổng thống Trump lại có hành động khác: ông đã rút tên Hoa Kỳ ra khỏi Hiệp ước Nguyên tử được ký kết với Iran hồi năm 2015 nhằm bãi bỏchương trình hạch tâm của nước này và áp đặt những chế tài kinh tế mới. Chính sách này không chỉ được áp dụng cho các nước đối nghịch (với Hoa Kỳ). Tổng thống Trump đo lường giá trị của mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và các nước đồng minh, trong đó có Nhật Bản, Nam Hàn và các nước thuộc Khối Minh Ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) bằng đồng Mỹ kim: ông yêu cầu các nước đồng minh phải trả tiền thêm cho công cuộc phòng thủ chung và đe dọa sẽ dùng kinh tế để trừng phạt nếu các nước này không chịu trả tiền cho quân đội Mỹ trú đóng tại nước họ. Ông đã đe dọa đánh thuế lên xe hơi của Gia Nã Đại để buộc quốc gia đồng minh thân cận nhứt của Hoa Kỳ phải tuân theo các kế hoạch của ông và thay đổi Hiệp ước NAFTA.

Một số nước thuộc Khối NATO đã cam kết sẽ gia tăng đóng góp vào việc phòng thủ chung của Liên minh. Nam Hàn và Nhật Bản cũng đã cam kết chi tiêu nhiều hơn cho quân đội của họ. Tuy chưa được phê chuẩn, Hiệp ước NAFTA cũng đã được sửa đổi với một số thay đổi có giới hạn trong quan hệ mậu dịch giữa Hoa Kỳ và Gia Nã Đại. Tuy nhiên, những chiến thắng trong ngắn hạn này không mang lại thành công nào cho chính sách của Tổng thống Trump. Thuế đánh trên hàng hóa của Trung Cộng vẫn chưa giúp đạt được một thương ước rộng rãi. Và các cơ quan tình báo Mỹ cảnh cáo rằng thay vì đánh gục Iran và Bắc Hàn, những cấm vận kinh tế mạnh mẽ lại giúp củng cố các nhà lãnh đạo độc tài bằng cách tạo ra sự bất mãn nơi dân chúng.

Chú trọng đến kinh tế mà không màng đến bất cứ điều gì khác có thể tạo ra những nguy hiểm trong dài hạn. Vì trong sắp tới kinh tế Trung Cộng có thể sẽ qua mặt kinh tế Hoa Kỳ cho nên Hoa Kỳcần phải tạo ra một chính nghĩa chung với Liên Âu, Nhật Bản và các nước đồng minh khác để ngăn chận Trung Cộng trên trường thế giới. Williams Burns, chủ tịch của Viện Carnegie vì Hòa bình Thế giới và đã từng là viên chức cao cấp trong các chính phủ Cộng Hòa cũng như Dân Chủ, nói rằng những lời đe dọa về thương mại thiếu cân nhắc của Tổng thống Trump đối với các nước đồng minh sẽ khiến cho việc xây dựng một chính nghĩa chung trở nên khó khăn hơn. Ông nói: “Những chiến thuật đơn phương của chúng ta và việc đánh thuế bừa bãi sẽ quay lại làm hại chúng ta”

Có thể Tổng thống Trump có lý do chính trị để đeo đuổi một chính sách như thế. Một số cuộc thăm dò dư luận cho thấy chính sách ngoại giao bẳng đồng Mỹ kim của ông có hiệu quả tốt đối với thành phần ủng hộ cơ bản của ông. Với các vấn đềnhư di dân, mối nguy hiểm về vũ khí hạch tâm của Bắc Hàn và Iran, các hoạt động phi pháp trên mạng của Trung Cộng cùng nhiều vấn đề khác trên thế giới vốn không dễ dàng giải quyết được, chính sách của Tổng thống Trump có thể tạo ra cảm tưởng rằng đó là một chính sách hữu hiệu. Nhưng cái giá mà Hoa Kỳ sẽ phải trả về lâu về dài sau khi Tổng thống Trump rời bỏ Tòa Bạch Ốc, đó chính là điều đã khiến cho giới ngoại giao Mỹ phải lo ngại.

(John Walcott, The risks of Trump’s Dollar-driven Diplomacy, Tạp chí Time 24 /6/2019)

Comments are closed.

error: Content is protected !!