Thời Báo Vietnamese Newspaper

Một ngày Quốc khánh khác thường ở Canada

Hôm Chủ nhật 1 tháng 7 vừa qua, Canada Day, ngày mừng sinh nhật đất nước lần thứ 151, có một truyền thống mừng lễ Quốc khánh đã bị phá vỡ.
Thủ tướng Canada không có mặt trong buổi lễ ở đồi Quốc hội mặc dù ông không mắc kẹt trong một chuyến công du hay hội nghị thượng đỉnh nào cả. Bà Toàn quyền Payette đã thay mặt ông chủ tọa buổi lễ, ngồi bên cạnh phu nhân Sophie Trudeau.
Ông Trudeau đi thăm nhà máy Highbury Canco ở Leamington, Ontario. Nhà máy này trước đây là nơi công ty Mỹ Heinz sản xuất thứ sốt cà chua ketchup nổi tiếng Canada, nhưng đã chuyển hoạt động về Mỹ năm 2014. Thay chỗ cho Heinz là French, cũng là một công ty… Hoa kỳ. Tuy nhiên, ketchup của French’s được công nhân Canada ở Highbury Canco sản xuất ở Canada, trên nhãn ghi “Đóng chai ở Canada với 100% cà chua Canada.”
Sau nhà máy Highbury Canco, ôngTrudeau bay sang Regina, Saskatchewan. Ở đó, ông sẽ gặp các công nhân sản xuất thép. Sau Regina, ông Trudeau lại bay lên Dawson City ở Yukon, một ngày vất vả.
Ông đi để cổ động lòng ái quốc của công dân Canada, để kêu gọi sự đoàn kết và để chứng tỏ Canada sẽ làm “gần như mọi thứ có thể” để bảo vệ nền kinh tế và lực lượng lao động của quốc gia.
Ông Trudeau phải vất vả như thế và truyền thống mừng lễ quốc khánh của Canada bị thay đổi vì một quyết định của Tổng thống Hoa Kỳ. Donald Trump đã đánh thuế nhập cảng (tariff) lên thép (25%) và nhôm (20%) của Canada xuất sang Mỹ, lấy lý do… “an ninh quốc phòng”, một lý do mà chính các giới chức Mỹ cũng phải cười (thầm) vì… vớ vẩn.
Hôm 1 tháng 7 cũng là ngày quyết định đánh thuế nhập cảng trả đũa lên 253 sản phẩm của Hoa Kỳ bán sang Canada có hiệu lực.
Việc trả đũa này đã được công bố từ tháng trước, ngày sau khi quyết định tạm miễn trừ thuế nhập cảng đánh lên thép và nhôm của Canada vào Mỹ của Hoa Kỳ hết hiệu lực. Chính phủ Canada tính toán rằng số thuế này – khoảng 16,6 tỷ đô la, sẽ được trả đũa từng đồng, nghĩa là Canada sẽ thu lại từ hàng Mỹ vào Canada một số tiền tương đương, cũng qua thuế nhập cảng.
Quan hệ giữa Canada và Hoa kỳ chẳng có ai không biết là đã vượt qua mức độ của hàng xóm, đồng minh, để gần như trở thành anh em. Khi đã phải dùng đến biện pháp “trả đũa” lẫn nhau thì chuyện đã đến mức độ quá đáng, rất quá đáng.
Hôm 13 tháng 6, khi công bố việc đánh thuế tariif trả đũa ở thủ đô Hoa Kỳ, bà Tổng trưởng Ngoại giao Canada Chrystia Freeman đã trần tình một cách tha thiết rằng Canada bấm bụng để làm việc này vì hết cách, và khi làm, trong lòng thấy “sầu bi nhiều hơn tức giận.” “Tôi không thể nhấn mạnh cho đủ sự ân hận khi chúng tôi tiến hành các biện pháp trả đũa này.”
Tại một nhà máy thép ở Hamilton, Ontario, bà Freeland nói: “Canada không có lựa chọn nào khác ngoài việc trả đũa với một phản ứng có tính toán, hoàn toàn tương ứng từng đồng đô la một…”
(Thực ra thì việc đã làm cho Canada tức giận là lời thóa mạ vị Thủ tướng của họ của ông tổng thống con buôn của Hoa kỳ, rằng Trudeau là tên hèn, kẻ lừa lọc, đừng tưởng rằng đợi cho ta quay lưng đi mới trở mặt ta không thấy, trên máy bay Air Force 1 của ta có tới 21 cái TV đó nhé.)
Các mặt hàng của Mỹ bị đánh thuế nhập cảng vào Canada đã được các chuyên viên kinh tế, tài chánh và cả chính trị Canada chọn lựa một cách cẩn thận.
Xác định người Mỹ không phải là kẻ thù của người Canada, các giới chức Canada quyết định nhắm vào những sản phẩm, tức là các ngành kỹ nghệ, ở những nơi đã ủng hộ Donald Trump trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2016, nghĩa là đánh và yết hầu chính trị của Trump. Dân Mỹ cử tri Hoa kỳ, ở những nơi này bị thiệt hại, họ sẽ áp lực với Trump.
Cái danh sách những mặt hàng Hoa kỳ mà Canada sẽ đánh thuế nhập cảng mới trông thì thấy giống như một tờ giấy của các bà vợ dặn chồng khi đi chợ, nhưng nhìn kỹ sẽ thấy các mục tiêu chiến lược.
Trong danh sách đó là những sản phẩm của các kỹ nghệ chiếm phần quan trọng trong nền kinh tế của các tiểu bang ủng hộ Trump và các nhân vật quan trọng của đảng Cộng hòa và Dân chủ nổi bật khác
Thí dụ như bourbon whisky của Kentucky, tiểu bang của Thượng nghị sĩ Cộng hòa Mitch McConnell, thủ lãnh khối đa số trong tượng viện Mỹ, hay maple syrup của Vermont, quê nhà của Thượng nghị sĩ độc lập Bernie Sanders, người có tiếng nói quan trọng trong Quốc Hội Hoa kỳ.
Thuế trả đũa của Canada nhằm mục đích sau cùng là chấm dứt cuộc chiến tranh thương mại.

Từ ketchup đến giấy vệ sinh
Patrick Toomey là thượng nghị sĩ Cộng hòa của tiểu bang Pennsylvania. Trước khi trở thành nghị sĩ, ông là một chuyên viên tài chánh và một doanh gia. Ở tiểu bang mà ông đại diện có tổng hành dinh của Heinz, công ty ketchup sốt cà chua vừa chạy khỏi Leamington năm 2014, làm 750 công nhân Canada ở đây mất công ăn việc làm. Ông Toomey thấy hình ảnh này sẽ là cận cảnh của công nhân Heinz ở tiểu bang nhà của ông vì ketchup nằm trong danh sách bị Canada đánh thuế nhập cảng.
Phó chủ tịch công ty Kraft – Heinz Canada nói công ty sẽ thiệt hại nặng vì hàng năm, thu nhập từ xứ sở này của nó là 2 tỷ đô la.
Ohio – tiểu bang được coi là nơi quyết định ai sẽ là tổng thống Mỹ, cũng là nơi sẽ bị ảnh hưởng (có thể dùng từ thiệt hại) nặng. Ohio là nhà xuất cảng hàng đầu sang Canada. Năm 2017, tiểu bang này đã bán qua vỹ tuyến 49 một lượng hàng hóa trị giá 1.3 tỷ: bao gồm máy giặt, giấy vệ sinh, khăn lau mặt, máy cắt cỏ, nến (đèn cầy), các loại khử mùi trong nhà (deodorants) và keo dán.
Thượng nghị sĩ Rob Portman (Cộng hòa) của Ohio than rằng tiểu bang mà ông đại diện bị thiệt hại có phần oan uổng (disproportionately hit), “Chúng tôi bị trúng đòn nặng hơn bất kỳ tiểu bang nào khác vì thuế nhập cảng trả đũa của Canada.”
Trong danh sách các mặt hàng, cũng đồng nghĩa là danh sách các tiểu bang, bị ảnh hưởng bởi hành động trả đũa của Canada còn có nước cam Florida ($158 triệu), cà phê Washington (200 triệu), giấy vệ sinh Ohio và Wisconsin (cộng chung $176 triệu), thuốc diệt cỏ Michigan (84 triệu). Tất cả các con số là của năm 2017.
(Danh sách đầy đủ các mặt hàng Mỹ bắt đầu chịu thuế nhập cảng của Canada có trong 3 bảng (table): Sản phẩm thép (25%), sản phẩm nhôm (10%) và các sản phẩm khác (10%). Độc giả nào tò mò, có thể vào xem ở đây: https://www.fin.gc.ca/access/tt-it/cacsap-cmpcaa-1-eng.asp.
Thông tấn CBC cũng có một danh sách đầy đủ các mặt hàng tiêu dùng nhập từ Mỹ sẽ chịu thuế 10%, mời vào https://www.cbc.ca/news/politics/list-tariff-items-cost-more-1.4728955.)

Buy Canadian – Dùng hàng nội hóa
Trong bảng số 3 – các mặt hàng tiêu dùng có yogurt, nước juice, jam, cà phê, thực phẩm chế biến sẵn từ thịt bò, gà, pizza đông lạnh, chocolate, kẹo bánh, các thứ sốt chấm (condiments), súp, nước ngọt, giấy vệ sinh… đã khiến cho một số người tiêu dùng ở Canada lo lắng. Họ sợ giá cả ở chợ sẽ tăng và ngân sách gia đình sẽ thâm hụt. Tuy nhiên, với một số người khác, đây lại là dịp để chứng minh lòng ái quốc, để giúp chính phủ chống lại trò ăn hiếp của Trump.
Cách đây không lâu, dân Canada cũng đã bày tỏ lòng yêu nước kiểu này một lần, nhưng lúc đó là với hệ thống chợ Loblaws, chưa phải là với chính quyền Trump, tuy cũng liên quan đến ketchup của Heinz.
Chính phủ Canada và các cơ quan thông tấn cũng đã có những lời trấn an và hướng dẫn. Ottawa cho biết khi cân nhắc các mặt hàng gia dụng và tiêu dùng để đánh thuế, chính phủ đã xem xét để chọn những mặt hàng hiện có sẵn hàng nội hóa hay sản phẩm của một nước khác, không phải Hoa Kỳ, để thay thế.
Trên báo chí và truyền hình, đã bắt đầu xuất hiện những phóng sự và phỏng vấn người tiêu dùng. Hầu hết những người dân Canada được hỏi thăm đã nói họ đã chuẩn bị để đổi nhãn hiệu, chỉ “buy Canadian”.
Unifor, nghiệp đoàn lớn nhất Canada trong khu vực kinh tế tư nhân với 350 ngàn đoàn viên, đang tung ra một chiến dịch trên các phương tiện truyền thông xã hội vận động dân chúng ủng hộ công ăn việc làm ở Canada bằng cách mua các sản phẩm và dịch vụ nội địa.
Chiến dịch kêu gọi người tiêu dùng, công nhân và các công ty chia sẻ thông tin và hình ảnh về hàng hóa và dịch vụ mad-in-Canada bằng cách sử dụng hashtag #ShopCanada trên Twitter và @IShopCA trên Facebook. Người dùng Facebook cũng có thể dùng frame I Shop Canada để làm khung cho ảnh profile của mình.
Một cuộc thăm dò trên mạng của hãng Abacus Data trong tuần lễ đầu của tháng 6 đã ghi nhận có hơn 50% của trên 2.000 người được thăm dò trả lời họ sẽ tránh mua rượu vang Mỹ và không đi qua biên giới mua sắm nữa.
Trong lúc đó, một số nhà phân tích thị trường và tài chánh tin rằng trong một thời gian, các doanh nghiệp sẽ chấp nhận ráng nuốt số thuế này, không đổ sang cho người tiêu thụ bằng cách tăng giá.
Tuy nhiên, về lâu về dài, họ cũng sẽ chịu không nổi (hoặc không muốn chịu nữa), và cũng đành phải tăng giá hàng.
Trong một đoạn tin của truyền hình CTV News, đứng trên bờ hồ Huron phía bên tiểu bang Michigan Huron, ông Doug Gielow, chủ tịch của công ty Gielow Pickles Inc ở Lexington nói ông sẵn sàng “nuốt” khoản thuế nhập cảng (10%) nếu cần thiết, nhưng ông hy vọng hai bên sẽ sớm có một giải pháp chấm dứt cuộc chiến tranh.
Gia đình ông 5 đời nay điều hành Gielow Pickles Inc, một công ty sản xuất dưa chuột ngâm, ớt ngâm, dưa cải bắp (sauerkraut) và relish… Khoảng 15% hoạt động kinh doanh liên quan đến việc mua và bán dưa chuột và dưa muối với các bạn hàng ở Canada.
Gielow “Chừng nào cái túi của tôi rỗng. Tôi sẽ phải chuyển (khoản thuế nhập cảng này) sang cho người khác… Nếu nhìn vào túi tôi bây giờ, bạn thấy nó không đầy như trước…”
Ảnh hưởng của tariff Canada trên hàng Mỹ, kỹ nghệ Hoa kỳ và giá cả hàng tiêu dùng nhập từ Mỹ tại Canada chưa thấy, nhưng ảnh hưởng của thuế nhập cảng trên thép và nhôm Canada của Trump – có hiệu lực từ đầu tháng 6, đã bắt đầu.
Tennaris, một công ty sản xuất ống thép cho hay xưởng của họ ở Sault Ste. Marie, Ontario, sẽ bắt đầu cho 40 công nhân nghỉ việc từ ngày Quốc khánh. Lý do sa thải công nhân là “các thay đổi trong thị trường xuất cảng”.
Chính phủ Canada cuối tuần trước cũng công bố việc dành ra 2 tỷ đô la để trợ giúp kỹ nghệ thép và nhôm với những bước để giúp bảo vệ ngành này.
Các biện pháp bao gồm tăng thời gian các thỏa thuận chia sẻ công việc (Work Sharing) thêm 38 tuần nữa, hỗ trợ thanh khoản cho các doanh nghiệp bị ảnh hưởng, tăng nguồn tài trợ cho các chương trình dạy nghề và đào tạo của các tỉnh bang và vùng lãnh thổ.
Cũng nằm trong các biện pháp này có việc chi tới 250 triệu đô la để “tích hợp tốt hơn chuỗi cung ứng thép và nhôm của Canada” và đầu tư 50 triệu đô la để giúp các công ty bán được hàng sang nhiều thị trường thay vì chỉ bán sang Mỹ.
Cơ quan Phát triển Xuất cảng Canada sẽ dành ra một ngân khoản 900 triệu đô la trong hai năm tới cho vay thương mại và bảo hiểm cho các công ty trong lãnh vực thép và nhôm và các ngành liên quan.

Sống bên cạnh voi đã nguy hiểm, lại còn gặp quản tượng gian ác
Hy vọng cuộc chiến tranh giữa hai láng giềng, đồng minh chí cốt sẽ nhanh chóng kết thúc là chuyện khó.
Sống bên cạnh voi – thí dụ mà ngưởi ta ưa dùng trước nay để nói về quan hệ kinh tế Canada và Mỹ, đã khó ngay cả khi mọi chuyện êm đẹp. Nó mới chỉ hắt hơi mình đã ngã ngửa, hay ít nhất, chúi nhủi. Huống chi, nay tên quản tượng của con voi đó lại là một tay gian ác, thích chơi trò ăn hiếp, lấy thịt đè người.
Trước nay, ông ta nhắm vào kỹ nghệ sữa của Canada để gây sự. Trump lấy cớ Canada “chơi gác” Mỹ, đánh thuế nhập cảng lên sữa và một số sản phẩm từ sữa của Mỹ tới 270%.
Mức thuế này là có thật, nhưng được chính phủ Canada áp dụng để bảo vệ ngành sản xuất sữa nhỏ bé trong nước theo hệ thống quản lý cung (supply management system). Cáo buộc của Trump chỉ nói khơi khơi, thiếu chi tiết, được đưa ra một cách hồ đồ như tất cả các cú tweet và phát biểu khác của ông ta.
Thực tế, mức thuế đó chỉ đánh lên một vài loại sữa và sản phẩm từ sữa của Mỹ, và chỉ đánh khi số lượng đã vượt quá quota. Trong khi đó, ngành sản xuất sữa của Mỹ là kỹ nghệ được chính phủ Hoa Kỳ trợ cấp và trợ giá rất nhiều. Thêm nữa, về giao dịch nông sản phẩm, trong năm 2017 Hoa Kỳ có thăng dư mậu dịch với Canada trên hai tỷ đô la.
Hôm Chủ nhật, trên kênh truyền hình Fox News (cái loa của ông ta), Trump tiếp tục “nhay” chuyện trong một cuộc phỏng vấn, tiếp tục tố cáo Canada chơi không “fair”: “Canada, anh sẽ còn kiếm được 275 phần trăm cho sữa của anh, và anh sẽ phải hạ tất cả các rào cản của anh xuống Chúng tôi sẽ gỡ sạch tất cả các rào cản của chúng ta, chúng ta sẽ tháo gỡ sạch các thứ thuế. Bạn biết chuyện gì đã xảy ra không? Mọi người đều nói ‘Uh, chúng ta có thể quay sang một chủ đề khác không?’
(Trước đó, hôm thứ Sáu, Thủ tướng Canada đã gọi điện thoại cho TT Trump, nói lời cuối, “chúng tôi rất tiếc” phải tiến hành việc đánh thuế).
Trump còn vênh váo, “NAFTA, tôi có thể ký ngay ngày mai, nhưng tôi không vui với nó. Tôi muốn làm cho nó fair hơn. Tôi muốn đợi cho đến sau cuộc bầu cử (midterm election ở Hoa Kỳ) mới ký.”
Rồi ông ta dọa đánh thuế lên xe hơi và phụ tùng xe hơi từ Canada xuất sang Mỹ. Thép, mọi thứ là chuyện nhỏ, xe hơi mới là thứ lớn nhất: “Tôi sẽ đánh thuế xe hơi của họ nhập vào Mỹ và đó là chuyện lớn. You know, xe hơi mới là thứ lớn nhất.”
Trò “thương thuyết” của Trump, “nhà thương thuyết giỏi nhất thế giới” như ông ta vẫn tự hào, chỉ là thủ đoạn của một tay bully ỷ to xác, nhất định phải thắng cho được, bằng mọi cách. Với ông ta, làm gì có cái gọi là “fair-play” trong thương mại mà chỉ có “surplus”.
Nếu bị đánh thuế nhập cảng lên xe hơi và phụ tùng xe hơi, kinh tế Canada sẽ lao đao.
Trước đó, bà Freeman đã nói “Chúng tôi sẽ không leo thang mà cũng sẽ không lùi.”
Trong làn khói của đội phi cơ Snowbirds bay ngang bầu trời Ottawa ngày vui Canada Day năm nay thấp thoáng bóng mây đen mang hình một ông thần đèn có bộ tóc màu vàng cam.
Đến ngày Canada Day sang năm, cái bóng mây này vẫn còn đó.

Đỗ Quân tổng hợp

Comments are closed.

error: Content is protected !!