Miến Điện trước ngày bầu cử Quốc hội

Lý Anh

 

Ngày 08/11/2015, toàn thể cử tri Miến Điện sẽ đi bầu cử Quốc hội, nghị viên các bang hoặc khu vực. Đây là cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên kể từ tháng 03/2011, khi chính phủ dân sự do Tổng Thống U Thein Sein lãnh đạo thay thế chính phủ quân sự do viên tướng Than Shwe cầm đầu từ tháng 04/1992.

 

Thông báo của Hội đồng bầu cử

Giữa năm 2015, Hội đồng Bầu cử Liên bang (The Union Election Commission – UEC) Miến Điện công bố, cuộc bầu cử Quốc hội cùng nghị viện các bang và khu vực sẽ diễn ra vào ngày 08/11/2015. Khoảng 30 triệu cử tri Miến Điện trong và ngoài nước đủ tư cách đi bầu.

Trong danh sách ứng cử viên do UEC công bố, tổng cộng có 6.189 người ghi danh tranh cử, bao gồm 323 ứng viên độc lập, 5.866 ứng viên được 93 các đảng phái chính trị đề cử. Toàn Miến Điện sẽ có 1.171 khu vực bầu cử, bao gồm 330 khu vực bầu cử Hạ viện, 168 khu vực bầu cử Thượng viện, 644 khu vực bầu cử nghị viện các bang. Ngoài ra, còn có 29 khu vực bầu cử nghị viện bang thuộc khu tự trị của các sắc dân thiểu số.

Các nghị sĩ đắc cử Thượng và Hạ viện sẽ bầu ra Quốc hội khóa tiếp và thành lập một chính phủ mới nhiệm kỳ 5 năm. Chính phủ đương nhiệm bắt đầu lãnh đạo từ tháng 03/2011 hết nhiệm kỳ vào tháng 03/2016. Tổng Thống do Quốc hội lựa chọn.

Ngày 27/08, UEC thông báo các đảng chính trị được phép sử dụng Đài Phát thanh và Truyền hình Miến Điện (MRTV) do nhà nước quản lý để vận động tranh cử. ​Chương trình vận động tranh cử của các chính đảng được phát sóng trên MRTV từ ngày 08/09 tới 06/011. Các ứng viên muốn tranh cử trên MRTV phải nộp đơn trước đó 7 ngày.

Hội đồng Bầu cử còn công bố, cuộc bầu cử năm 2015 được tổ chức theo những quy trình minh bạch và nghiêm ngặt hơn với sự có mặt của các giám sát viên quốc tế. Miến Điện đồng ý để các quan sát viên bầu cử do Liên minh Châu Âu (EU) gửi sang được quyền vào những căn cứ quân sự để quan sát cuộc bỏ phiếu ngày 08/11. Quyết định quan trọng này được chính phủ Miến Điện loan báo ngày 20/10, sau cuộc gặp giữa đại diện của EU và người đang điều khiển quân đội Miến Điện là Tướng Min Aung Hlaing. Ông Alexandria Lambsdorff, đại diện của EU, hoan nghênh quyết định này. Theo thỏa thuận giữa đôi bên, EU sẽ gửi 150 quan sát viên bầu cử đến Miến Điện. Ông Alexandria Lambsdorff cho rằng đây là dấu hiệu chính phủ Miến Điện muốn cho thế giới thấy cuộc bầu cử năm 2015 sẽ diễn ra trong tinh thần tự do và công bằng, không hề có gian lận.

Trong dịp trả lời phỏng vấn của ký giả BBC, một thành viên trong UEC cho biết: Các hoạt động cải tổ đang diễn ra tại Miến Điện kể từ 03/2011 khi một chính phủ dân sự thay thế nhà cầm quyền quân sự do một nhóm tướng lãnh điều hành. Trong 25 năm qua, đây là cuộc bầu cử đầu tiên thực sự có tranh cử, cũng là cuộc bầu cử đầu tiên Đảng Liên minh Đoàn kết và Phát triển (Union Solidarity and Development Party – USDP) hiện đang cầm quyền tranh cử trực tiếp với Liên minh Dân tộc vì Dân chủ (National League for Democracy – NLD) do bà Aung San Suu Kyi lãnh đạo.

 

NLD với cuộc bầu cử năm 2015

Liên minh Dân tộc vì Dân chủ (NLD) từng giành được thắng lợi lớn trong cuộc bầu cử năm 1990 với kết quả đạt được 392 trên tổng số 485 ghế nghị viên và 52.05% cử tri ủng hộ. Tuy nhiên, kết quả bầu cử năm đó đã bị tập đoàn quân sự cầm quyền hủy bỏ. Họ không chịu chuyển giao quyền lực và giam lỏng người lãnh đạo NLD là bà Aung San Suu Kyi trong hơn 20 năm. Cuộc bầu cử năm 2010, NLD không tham dự vì bà Aung San Suu Kyi chưa mãn hạn tù, không được ra tranh cử. Một nhóm nhỏ trong NLD tự xưng là Lực lượng Dân chủ Quốc gia ra tranh cử, chỉ giành được một số ghế không đáng kể. Tháng 04/2012, sau khi hết hạn tù, bà Suu Kyi được ra ứng cử, NLD tham gia cuộc bầu cử bổ sung, kết quả giành được 43 trên tổng số 45 ghế. Lần đầu tiên bà Aung San Suu Kyi trở thành nghị viên, được bổ nhiệm làm người đứng đầu Ủy ban Quốc hội về Pháp quyền và Bình ổn.

Tuy tiến bộ hơn trước, nhưng chưa thể nói cuộc bầu cử năm 2015 minh bạch hay hợp pháp, vì quân đội vẫn tiếp tục kiểm soát nghiêm ngặt các hoạt động chính trị, vẫn phải theo các điều khoản trong bản hiến pháp do chế độ độc tài quân sự thông qua trong một cuộc trưng cầu dân ý gian lận vào tháng 05/2008, trong đó có những điều không hợp pháp như quân đội vẫn chiếm 25% số ghế tại Thượng và Hạ viện không thông qua bầu cử. Đặc biệt, dù Liên minh Dân tộc vì Dân chủ do bà Suu Kyi lãnh đạo giành được thắng lợi với tỷ lệ phiếu bầu khá cao, bà có thể trở thành Tổng Thống thứ 9 của Miến Điện. Nhưng, theo điều 59F trong hiến pháp năm 2008, nghị viên nào có người thân là công dân ngoại quốc không được cử làm TT Miến Điện, trong khi đó bà Suu Kyi có 2 người con trai là Kim và Alexander là công dân Anh Quốc. Trước đây, khi có ý định ra tranh cử chức TT Cộng hòa Miến Điện, bà từng đề nghị sửa lại điều 57F trong hiến pháp năm 2008, nhưng không được chấp thuận… Lý do vì đại diện quân đội trong Quốc hội chiếm 25% đã bỏ phiếu chống lại những sửa đổi cần thiết để thay đổi hiến pháp. NLD thắng lớn, bà Suu Kyi vẫn không được làm Tổng Thống.

 

Thủ đoạn hạn chế phiếu bầu dành cho NLD

Gần đây, Liên minh Dân tộc vì Dân chủ (NLD) cáo buộc chính phủ vi phạm luật bầu cử bằng cách ngăn không cho đại diện của NLD đến đảo Coco vận động cử tri bỏ phiếu cho ứng cử viên của liên minh. Chính quyền Miến Điện chưa lên tiếng gì về việc này, nhưng một thành viên của Hội đồng Bầu cử hứa sẽ xem lại sổ sách. Họ còn nói thêm rằng, mục tiêu của họ là cấp giấy phép mau lẹ cho người của các đảng phái để có thể đi vận động khắp mọi nơi một cách dễ dàng.

Trong khi đó, phát ngôn viên Win Htein của NLD nói rằng, đầu tháng trước NLD đã làm đúng thủ tục khi nộp đơn xin mở cuộc vận động ở hòn đảo nhỏ này nhưng đến giờ phía chính quyền vẫn không trả lời. Khi một số đại diện của Liên minh đến bến phà để đi sang đảo, đã bị nhà chức trách ngăn cản. Họ lấy lý do những người này không có giấy phép vận động cử tri.

Không những thế, nhà cầm quyến còn dùng nhiều thủ đoạn khác để hạn chế số phiếu của cử tri dành cho Liên minh Dân tộc vì Dân chủ của bà Aung San Suu Kyi. Theo nhận xét của những người lãnh đạo NLD, chính phủ đã vận động một số đảng nhỏ xưa nay chịu sự thao túng của nhà cầm quyền thiết kế những huy hiệu đảng y hệt huy hiệu của NLD để cử tri lầm lẫn khi bỏ phiếu bầu. Chiêu thức này có lợi cho Đảng Liên minh Đoàn kết và Phát triển cầm quyền đang cạnh tranh với NLD về số nghị viên được bầu. Lý do vì, tại Miến Điện, nhiều cử tri không được đi học, không biết đọc biết viết, khi đi bầu chỉ nhìn vào huy hiệu các đảng để chọn ứng viên thuộc đảng hay liên minh mình muốn bầu. Trong khi đó, huy hiệu của USDP hoàn toàn đặc biệt, không một chính đảng nào được phép mô phỏng theo.

Ông Han Tha Myint, thành viên cao cấp của NLD, còn cho biết, ngoài huy chương các đảng giống nhau, danh sách cử tri không phù hợp thức tế cũng gây nhiều khó khăn trong việc xác nhận đảng hay liên minh nào giành được thắng lợi thực sự. Nhiều bản danh sách có tên của những cử tri đã… lên cõi vĩnh hằng!

Trong một cuộc biểu tình ở Yangoon, bà Aung San Suu Kyi cũng từng kêu gọi những người ủng hộ đề cao cảnh giác trong ngày bầu cử bởi vì “sẽ có những người cố tình dàn dựng những vụ rối loạn” để phá hoại bầu cử.

Bên cạnh những chiêu thức quấy rối NLD của đảng cầm quyền USDP, một số ít người còn nhớ tới cuộc bầu cử năm 1990 Liên minh Dân tộc vì Dân chủ của bà Suu Kyi tuy giành được thắng lợi lớn vẫn không được cầm quyền, không những thế, còn bị loại ra khỏi chính trường Miến Điện, lãnh tụ thì bị giam lỏng trong hơn 20 năm. Từ đó họ nhận ra rằng, không phải lúc nào NLD cũng đáp ứng được các kỳ vọng chính trị của họ. Bởi vậy, họ sẽ bỏ phiếu hoặc lập kế hoạch phản ứng chính trị theo cách riêng của mình. Đó cũng là một trong những lý do giảm bớt số phiếu bầu giành cho NLD.

 

Bà Suu Kyi kêu gọi Phật giáo và Hồi giáo đoàn kết

Ngày 16/10, bà Aung Shan Suu Kyi bắt đầu chiến dịch tranh cử tại bang Rakhine, nơi được xem là khu vực căng thẳng do có những vụ bạo động giữa Phật giáo Miến Điện và người Hồi giáo Rohingya. Các cuộc bạo động đổ máu vì tôn giáo đã làm lu mờ những nỗ lực cải cách của Miến Điện trong những năm gần đây. Bà Aung Shan Suu Kyi cáo buộc phe quân đội thúc đẩy các sư sãi Phật giáo tạo ra căng thẳng tôn giáo để hưởng lợi trong cuộc bầu cử lần này. Một số người cho rằng bà sẽ khó được cử tri Hồi giáo bỏ phiếu ủng hộ.

Ngày 17/10, bà Aung Shan Suu Kyi kêu gọi đoàn kết giữa hai cộng đồng Phật giáo và Hồi giáo tại bang Rakhine. Khi nói với đám đông công chúng tập trung tại thị trấn Thandwe, bà Suu Kyi khẳng định sự phân hóa giữa hai tôn giáo đã gây ra nhiều thảm kịch cho Miến Điện, hoàn toàn không đem lại lợi lộc gì cho đất nước. Bà cho rằng sự bạo hành giữa hai nhóm sắc tộc tại Miến Điện chỉ có lợi cho đối thủ chính trị mà thôi.

Các nhóm bảo thủ cho rằng bà Aung Shan Suu Kyi có cảm tình với người Rohingya. Tuy nhiên, các sắc tộc thiểu số Hồi giáo lại cho rằng các tuyên bố của bà rất miễn cưỡng không đủ sức ngăn chặn làn sóng kỳ thị tôn giáo tại Miến Điện.

Rakhine là một trong những nơi phát triển nhất của Miến Điện sau khi chính phủ dân chủ thành hình. Tuy nhiên, đây cũng là nơi sóng gió nhất gây xáo trộn những nỗ lực thực hiện dân chủ bởi sự kỳ thị tôn giáo dẫn đến việc hơn 140 ngàn người Rohingya phải lánh nạn tại các nước khác trong vùng Đông Nam Á.

Bất luận thế nào, cuộc bầu cử Quốc hội vào ngày 08/11 ở Miến Điện vẫn có những tiến bộ so với những cuộc bầu cử trước. Kết quả ra sao còn tùy thuộc vào tình hình thực tế ở Miến Điện và nhận thức chính trị của những người cầm lá phiếu đi bầu. Tất nhiên không sao tránh khỏi sự phá phách của những kẻ không muốn Miến Điện đi theo con đường dân chủ thực sự.

Lý Anh

More Stories...