Microcephaly

Nguyễn Thơ Sinh

Gần đây chúng ta nghe nói khá nhiều đến virus Zika. Thứ bệnh dịch khiến cho báo chí tốn kém khá nhiều giấy mực. Một thứ bệnh dịch xuất hiện tại Zika, một nơi xa xôi hẻo lánh của Châu Phi, nếu không được báo chí làm rùm beng lên về chuyện virus, cái vùng ấy và cái tên ấy sẽ chẳng bao giờ được người ta biết đến. Nhưng virus Zika là gì? Và di hại nguy hiểm nhất của nó là gì có lẽ khá đông trong chúng ta chỉ biết lờ mờ về nó.

Đau nhức, tiêu chảy, mệt mỏi, sốt cao, ngầy ngật… Đó là những dấu hiệu khi lượng virus Zika trong máu quá cao. Tuy nhiên điều khiến người ta lo ngại nhiều nhất về virus Zika là hội chứng microcephaly – Chứng bệnh khiến cho kích thước bộ não của trẻ sơ sinh nhỏ hơn bình thường. Với kích thước bộ não nhỏ hơn nhiều so với tự nhiên, tiến trình phát triển trí tuệ của các em nhỏ kém may mắn sẽ không thể bình thường so với những em nhỏ khác.

Tạm thời không bàn đến chuyện virus Zika lây lan qua đường muỗi chích. Tức muỗi chích người trong máu có nhiễm virus Zika sau đó chích người khỏe mạnh để rồi người khỏe mạnh sẽ bị nhiễm virus Zika. Được biết mỗi loại muỗi sẽ giúp truyền bệnh một loại virus khác nhau, trong đó loài muỗi Aedes Aegypti là thủ phạm gieo rắc virus Zika. Ngoài ra một con đường khác nữa có thể truyền visus Zika đó là con đường quan hệ tình dục. Sexual transmitted! Và điều này đã khiến người ta cảm thấy e dè và ngại ngùng hơn rất nhiều đối với virus Zika.

Như đã bàn, một biến chứng nguy hiểm của virus Zika hiện đang được cho là nguyên nhân gây ra chứng Microcephaly: kích-thước-não-nhỏ-hơn-bình-thường. Micro tức là nhỏ. Cephaly có liên hệ đến não. Ráp lại: Micro + Cephaly = Mocrocephay; tức đây là căn bệnh của trẻ sơ sinh có kích thước bộ não nhỏ hơn bình thường (có thể nhìn thấy rất rõ). Với một bộ não quá nhỏ, các phát triển tâm lý, sinh lý, và những kỹ năng khác liên quan đến điều khiển của hệ thần kinh bị hạn chế. Về mặt thẩm mỹ chúng ta dễ dàng nhận ra những em nhỏ mắc chứng microcephaly này: Hộp sọ các em nhỏ bé một cách rất tội nghiệp.
Nghe nói đến căn bệnh microcephaly này nhiều người thấy nó xa lạ. Có vẻ như không dễ gì mắc phải. Nhiều người nghĩ căn bệnh này do di truyền. Hoặc có thể do một hệ quả đột biến gene nào đó khi thai nhi phát triển. Nhưng giới nghiên cứu và các nhà khoa học đã có những cơ sở tương đối đáng tin cậy cho phép kết luận virus Zika gây ra những nguy cơ nguy hiểm cho các sản phụ. Kết quả là các em nhỏ sinh ra khi các bà mẹ nhiễm virus Zika có khả năng nhiễm bệnh microcephaly.

Để hiểu rõ hơn một chút về căn bệnh microcephaly, câu chuyện của vợ chồng anh chị Gwen Hartley sẽ giúp chúng ta nhìn vào căn bệnh ít ai biết đến ấy. Chúng ta sẽ nhìn thấy những kinh nghiệm khó khăn họ phải đối diện trực tiếp mỗi ngày.

Khi chị Gwen Hartley đi khám thai định kỳ với đứa con thứ 2 vào tuần thứ 19, chị đã thực sự bất ngờ khi nghe bác sĩ tuyên bố: Thai nhi lần này phát triển không ổn. Trước đó đứa con trai đầu lòng của chị rất khỏe mạnh. Ngoài ra hai vợ chồng chị còn có thêm một con chó rất khôn. Cuộc sống những tưởng cứ như thế là đủ. Hai vợ chồng chị học chung một trường trung học. Một mối tình đầu thật đáng yêu biết bao nhiêu. Họ yêu nhau và muốn có thêm con. Nhưng lần này cái tin sét đánh ấy… Microcephaly.
Hai vợ chồng đã quyết định giữ lại bào thai. Đứa con thứ hai chào đời, tên của bé là Claire. Người mẹ nhìn con gái mắc bệnh microcephaly mà lòng nhói đau. Bất ngờ quá. Kích thước hộp sọ của em nhỏ hơn bình thường rất nhiều. Bác sĩ tìm lời an ủi. Nhưng rõ ràng là something wrong đã xảy ra. Something that can never be fixed. Ngạc nhiên và sốc nặng. Họ chẳng làm gì có lỗi cả. Số phận xem ra đã chơi khăm với vợ chồng chị thật quá tay rồi!

Đôi vợ chồng hiền lành ấy sống ở Kansas. Chứng microcephaly họ chưa bao giờ nghe qua. Óc bé. Đầu bé. Đến 5 tuổi, bé gái Claire vẫn khỏe mạnh, hồn nhiên và vui vẻ, tuy nhiên em không thể tự nói chuyện, không thể tự đi một mình, thậm chí em cũng không ngồi thẳng một mình được. Và người ta chỉ nghĩ đây là chuyện xui xẻo. A real curse. Chuyện Trời kêu ai, nấy dạ.

Có lẽ do không tin số phận sẽ oái oăm và trớ trêu mãi, sau đó hai vợ chồng chị Hartley quyết định sẽ có thêm con. Vào ngày chị Hartley khám thai và qua phương pháp siêu âm – 26 tuần sonogram – Lần này hai vợ chồng đã bất ngờ (sốc thì chính xác hơn) khi bác sĩ nói: Theo hình ảnh thì kích thước đầu của em bé nhỏ hơn so với những đứa trẻ khác khá nhiều. Chị Hartley bật cười lớn. Nhưng nhanh chóng sau đó là cả hai vợ chồng đã bật òa lên khóc nức nở.

Câu chuyện của vợ chồng anh chị Hartley có lẽ không tạo ra nhiều ấn tượng mạnh đối với đời sống xã hội chung quanh. Thảng hoặc người ta vẫn nhìn thấy những đứa trẻ mắc phải chứng microcephaly. Ít ai hiểu rằng trong nhà có một đứa trẻ mắc bệnh microcephaly sẽ vất vả như thế nào khi người thân phải chăm sóc cho em. Chuyện vợ chồng anh chị Hartley mỗi ngày chăm sóc cho hai đứa con mắc chứng microcephaly hoàn toàn không dễ dàng gì. Thậm chí nhiều người đã nghĩ họ là một đôi vợ chồng can đảm, rất anh hùng. Những thử thách cam go mỗi ngày. Nuôi một đứa trẻ bình thường đã vất vả. Nuôi một đứa trẻ mắc chứng microcephaly càng vất vả hơn nhiều.

Tại Mỹ hiện có khoảng 25.000 trẻ em mắc chứng microcephaly. So với con số hơn 320 triệu người có vẻ không nhiều (nhất là khi các bệnh nhân microcephaly xuất hiện rải rác trên đất Mỹ với một diện tích rộng trải dài trên bốn múi giờ). Tuy nhiên nếu nhìn kỹ lại, bạn sẽ ngạc nhiên biết bao nhiêu khi có tới 25.000 ca bệnh microcephaly này đang hiện diện tại Mỹ. Rồi càng nhìn kỹ con số ấy ta càng thấy nó đáng ngại nhiều hơn. Gần như ai cũng có thể bị mắc phải nếu như họ sống ở nơi gần nơi có nguy cơ nhiễm virus Zika.

Với hàng ngàn thai phụ tại Brazil hiện nay đã được hội chẩn và xác định đã và đang nhiễm phải virus Zika mà hệ lụy của nó là một chứng bệnh nguy hiểm đối với thai nhi. Để tránh những ca microcephaly đáng tiếc sẽ xảy ra, Tổ chức Y tế Thế giới WHO (World Health Organization) đã tuyên bố Zika Virus là một mối lo ngại y học của toàn thế giới. Khuyến cáo chung của tổ chức này: Các phụ nữ trong độ tuổi sinh con nên tránh có thai vì nguy cơ microcephaly có thể xảy ra.

Một trở ngại rất lớn đối với microcephaly đó là các triệu chứng mắc bệnh của thai nhi chỉ được phát hiện khi thai kỳ đã phát triển khá lớn. Vì đây là cách duy nhất để phân biệt xem kích thước não bộ của thai nhi có phát triển bình thường hay không? Vì thế khi phát hiện ra một em nhỏ (trong bụng mẹ) mắc chứng microcephaly, lúc đó thường quá muộn để can thiệp. Vì thế giữa (a) quyết định giữ lại em nhỏ hay (b) có những biện pháp can thiệp, chủ yếu là phá thai, vô tình trở thành một quyết định không dễ dàng gì đối với cha mẹ của em nhỏ.

Tôn giáo sẽ có những tác động ảnh hưởng nhất định. Đây là điều tế nhị và đôi lúc hoàn cảnh khó khăn của một gia đình sẽ trở thành bãi chiến trường nơi những mâu thuẫn xé giằng sẽ xảy ra giữa niềm tin tôn giáo và căn bệnh quái ác này. Một bên là triết lý tôn giáo. Một bên là những khó khăn thực tế. Phải làm gì đây? Lựa chọn nào xem ra cũng có phần bất ổn.
Một phương tiện khá hữu hiệu trong việc ngăn ngừa rất nhiều bệnh hoa liễu trong đó có cả Virus Zika đó là bao cao su (condom). Không chỉ giúp ngăn chặn virus Zika trong việc bành trướng lan tràn qua ngả tình dục, bao cao su có thể giúp tránh thai. Điều này được đem ra bàn cãi. Tuy nhiên trong bối cảnh tôn giáo, sự lựa chọn cân nhắc đôi khi không dễ dàng gì. Vì thế lựa chọn sử dụng bao cao su để tránh phát tán virus Zika đang trở thành một điểm nóng của những diễn đàn thảo luận tôn giáo: Nên hay không?
Khi mắc chứng mircocephaly (hiện đang được coi là có liên hệ tới virus Zika) theo định nghĩa – abnormal smallness of the head, a congenital condition associated with incomplete brain development. Bạn thấy ngay em nhỏ sẽ không chỉ gặp phải những trở ngại bẩm sinh về phát triển tâm lý, trí tuệ, mà còn có những phát triển cơ thể khác. Não là bộ máy điều khiển quan trọng mọi hoạt động của con người. Từ đi đứng, ăn nói, chuyển động, học tập, trí nhớ, phán đoán, xử lý các tình huống… Một khi bộ não không phát triển đầy đủ sẽ kéo theo những hệ lụy rất phức tạp, không chỉ với em nhỏ và cả cha mẹ em. Nhìn rộng hơn, chi phí cho các em nhỏ mắc chứng microcephaly là một khoản không hề nhỏ đối với xã hội.
Được biết microcephaly xảy ra bởi nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó nhiều nguyên nhân liên hệ đến di truyền. Một số loại bệnh nhiễm trùng như rubella, toxoplasmosis, hay cytomegalovirus trong lúc mẹ em nhỏ mang thai sẽ dẫn đến tình trạng này. Ngoài ra do thai phụ suy dinh dưỡng cũng sẽ tạo ra tình trạng microcephaly vì thai nhi không có đủ dưỡng chất cần thiết để phát triển não. Một số trường hợp khác do thai phụ sử dụng các chất gây nghiện như rượu, các loại thuốc tây, và những chất hóa học độc hại khác vốn có thể ảnh hưởng bất lợi đến phát triển thai nhi.

Hiện tại câu hỏi có phải chỉ có muỗi Aedes Aegypti có khả năng truyền virus Zika là nguyên nhân gây ra microcephaly? Đây là điều đang được các nhà khoa học khắp nơi nghiên cứu. Tuy nhiên trong lúc này các khuyến cáo hãy cẩn thận với loại muỗi này. Chúng không phải là muỗi bản xứ của đất Mỹ, tuy nhiên chúng đang phát triển khá rầm rộ tại Florida. Hơn nữa virus Zika không chỉ lây lan vì bị muỗi Aedes Aegypti chích mà còn lây lan qua đường tình dục.

Thôi thì có thờ có thiêng, có kiêng có lành, cẩn thận vẫn tốt hơn, thừa vẫn hơn thiếu. Nhất là với những ai sống ở những khu vực có nhiều đầm lầy và đặc biệt là đang mang thai. Hoặc những ai đang có ý định sinh em bé: Cả bố lẫn mẹ nên cẩn thận để mình không bị nhiễm virus Zika nếu như họ muốn tránh nguy cơ con cái họ nhiễm phải hội chứng microcephaly.

Nguyễn Thơ Sinh

More Stories...