Thời Báo Vietnamese Newspaper

Mì gói chinh phục thế giới

Huy Lâm

Trước đây, khi nói đến những món ăn nổi tiếng đã chinh phục thế giới, người Nhật vẫn thường tự hào về món sushi của họ. Nhưng nay, theo các chuyên gia về ẩm thực, một món ăn khác của người Nhật đã vượt qua món sushi trong việc chinh phục thế giới, đặc biệt là nước Mỹ: món mì Nhật (ramen).

Nhận xét này quả không sai. Trong vài năm đổ lại đây, nếu chịu để ý một chút, ta thấy tiệm mì Nhật mọc lên ở khắp nơi, trương những bản hiệu đại khái có kèm thêm mấy chữ như Ramen Shop hay Ramen Bar, v.v…
Ngành kinh doanh tiệm ăn cũng giống như mọi ngành kinh doanh khác, có cầu thì mới có cung, và chắc chắn là phải có khách thì người ta mới mở nhiều tiệm mì Nhật như vậy, và hiện tượng này cũng nói lên một điều là nay có nhiều người Mỹ mê ăn mì Nhật. Tuy nhiên, một sự thật khá phũ phàng là cách đây chỉ vài năm thôi, khi có ai nhắc đến mì ramen thì người Mỹ cứ nghĩ đó là mì gói, hay văn hoa hơn, là mì ăn liền (instant ramen). Nhiều người Mỹ nghĩ rằng hai món này giống nhau và chỉ là một. Nhưng trên thực tế, món mì Nhật ramen nấu rất cầu kỳ, có thể còn cầu kỳ hơn cả món phở của người mình nữa là đằng khác.

Mặc dù món mì Nhật đang trên đường chinh phục thị trường ẩm thực ở Mỹ và nhiều nơi khác trên thế giới, một điều không thể chối cãi, mì gói mới là món ăn của người Nhật đi tiên phong trong việc chinh phục thế giới, và nay có thể nói nó có mặt ở khắp nơi: trên kệ hàng tạicác tiệm thực phẩm, trong bếp của hầu hết mọi gia đình, trong các gói cứu trợ ở những nơi có thiên tai và nạn đói hoành hành, v.v…
Được phát minh trong một căn lều ọp ẹp sau vườn trong thời kỳ kinh tế suy thoái ở Nhật, nay món mì gói trở thành một món ăn nổi tiếng toàn cầu. Có thể nói chỉ cần bước vào bất kỳ tiệm thực phẩm nào, bất kể ở đâu, ta cũng có thể tìm thấy một vài gói nhựa in màu sắc sặc sỡ trong có chứa một miếng mì khô bằng bàn tay và một gói gia vị nhỏ trong đó.

Tuy nhiên, món mì nói chung đã có nhiều sự thay đổi, và ở mỗi thời kỳ, mỗi hoàn cảnh, nó xuất hiện dưới nhiều hình thức khác nhau: từng là món ăn vặt tại các gánh hàng rong trên hè phố, thức ăn chính trong các cư xá sinh viên, rồi trở thành món ăn thời thượng của giới trẻ, và gần đây hơn, là món ăn cao cấp tại một vài nhà hàng nổi tiếng ở Tokyo với giá $80 một tô.

Nguồn gốc của món mì ramen cho đến nay vẫn còn khá mù mờ, nhưng nhiều học giả tin rằng chính những thương nhân Trung Hoa lần đầu đã mang món mì sợi tới thương cảng Yokohama của Nhật vào khoảng cuối thế kỷ 19.
Trên thực tế, cho mãi đến thập niên 1950, người Nhật vẫn còn gọi đây là món “mì Tàu”, nhưng sau đó họ đã mượn chữ “lo-mein” (lao miến – nghĩa là mì) của tiếng Quảng Đông và chuyển nó thành chữ “ramen” của người Nhật. Kể từ đó chữ ramen trở nên phổ biến và nay có thể nói nó đã trở thành một danh từ quốc tế.

Sau Thế chiến II, nước Nhật gặp nạn đói và được người Mỹ mang cơ man nào là lúa mì tới cứu đói. Bột mì trở nên dư thừa, đâu đâu cũng thấy, và nhờ vậy, các tay đầu bếp mới nghĩ ra cách chế tạo đủ loại mì sợi và nay người ta có thể tìm thấy ở nước Nhật, mỗi vùng đều có loại mì sợi đặc sản của riêng họ.

Năm 1957, một nhà kinh doanh ở Osaka tên là Momofuku Ando, mặc dù làm ăn thất bại nhiều lần nhưng là người có nhiều sáng kiến và chịu khó, để ý thấy người lao động ở trong vùng thường phải xếp hàng chờ trước một tiệm ăn địa phương rất lâu để có thể mua được một tô mì nóng. Ông nghĩ là ông có thể tìm ra cách để chế biến được một tô mì nóng nhanh hơn và giúp cho những công nhân được no bụng để có sức làm việc và tái thiết đất nước Nhật thời hậu chiến.
Sau khi thử nghiệm trong căn lều ở khoảng sân sau nhà trong suốt một năm, mày mò với bếp củi, bột mì, bột ngọt và dầu ăn, ông chế ra ra được món mì khô có thể nấu chín trong ba phút. Tuy nhiên, nó vẫn chưa phải là món mì ăn liền hoàn chỉnh.

Nhưng rồi rốt cuộc Ando đã thành công với sản phẩm đầu tiên là “Chikin Ramen” (Mì Gà) và được đem bán ngoài thị trường năm 1958, và đồng thời ông cho thành lập công ty Nissin. Hơn bốn thập niên sau, trong một cuộc thăm dò, người dân Nhật đã bầu chọn món mì ăn liền của Ando là phát minh quan trọng nhất của quốc gia trong thế kỷ 20.
Công ty Nissin đưa vào thị trường Mỹ năm 1971 món mì gói Top Ramen mà nay vẫn còn được bày bán khắp nơi, và theo sau đó là món mì ly Cup O’Noodles, được nấu chín bằng cách đổ nước sôi vào trong chiếc ly nhựa có chứa sẵn mì khô và gia vị rất tiện lợi.

Lần đầu được bán ở Mỹ với giá 25 xu một gói, loại mì ăn liền có vị beo béo mằn mặn này rất dễ ăn và được giới sinh viên nghèo và những gia đình sống tằn tiện ưa chuộng. Thậm chí ngày nay, người Mỹ đi chợ vẫn có thể mua một hộp 12 gói với giá chỉ khoảng 19 xu một gói. Nói như vậy để thấy rằng cho dù vật giá có leo thang thế nào thì mì gói không những không lên giá mà tính ra còn xuống giá nữa là khác.

Trong thời gian kinh tế suy thoái ở Nhật vào thập niên 1990 và 2000, người dân Nhật kêu gọi và ủng hộ lối sống bình dân và cần kiệm như giới lao động, và mì gói trở thành một trong những món được nhiều người ăn nhất trong nước. Lúc đó, món mì gói của người Nhật đã đi đến từng ngõ ngách của trái đất rồi.
Vừa rẻ, vừa khó hư và giữ được lâu, mì gói trở thành thức ăn chính cho người dân nghèo trên thế giới và thường luôn được kèm trong những gói cứu trợ. Hầu như ở bất cứ khu vực nào có thiên tai xảy ra thì y như rằng món mì gói liền theo chân các kiện hàng cứu trợ để tiếp tế cho nơi thiên tai đó, như khu vực New Orleans sau bão Katrina năm 2005 và khu vực Vân Nam, Trung Quốc sau trận động đất năm 2014.

Mặc dù luôn bị các nhà dinh dưỡng chỉ trích và cho rằng món mì gói không có lợi cho sức khoẻ vì chứa nhiều muối, chất béo và chất hoá học, tuy nhiên các nhà này cũng phải chịu nhận rằng mì gói đã có công cứu đói ở nhiều nơi.
Hiện nay, mỗi năm người dân trên thế giới tiêu thụ hơn 100 tỷ gói mì. Tính ra trung bình mỗi ngày có khoảng 270 triệu gói mì được người ta nuốt vào trong bụng, và do đó, mì gói được xem là loại thực phẩm chế ngự toàn cầu.
Theo dữ liệu năm 2017 của Hiệp hội Mì ăn liền Thế giới (WINA), mặc dù mì gói được phát minh ở Nhật Bản, Trung Quốc là nước tiêu thụ mì gói nhiều nhất thế giới với gần 39 tỉ gói mì một năm, kế đến theo thứ tự là Nam Dương, Nhật Bản, Ấn Độ, Việt Nam, Hoa Kỳ, Philippines, Nam Hàn, Thái Lan và Ba Tây – là 10 quốc gia đứng đầu trong danh sách xếp hạng các quốc gia mê ăn mì gói.

Nhưng nếu tính theo đầu người thì Nam Hàn đứng nhất với mỗi một người dân của đất nước giàu có này tiêu thụ khoảng 74 gói mì một năm. Kế đến là Việt Nam với 54 gói và Nepal là 51 gói. Nói như vậy thì người Việt Nam mình cũng là dân tộc chịu ăn mì gói quá sức, đoạt giải á quân và chỉ thua có Nam Hàn. Không biết điều này có nên gọi là niềm hãnh diện dân tộc hay không?

Momofuku Ando không chỉ muốn món mì gói của ông chinh phục trái đất mà còn muốn đưa nó vào không gian, và ông đã toại nguyện. Năm 2005, hai năm trước khi mất, Ando chế ra được gói mì “Space Ram”, là một túi nhựa được hút hết không khí với những sợi mì nhỏ hơn bình thường (để có thể nấu chín mà không cần nước sôi) và loại nước lèo đặc hơn (để tránh bị nhiễu). Gói mì đặc biệt này được chế riêng cho phi hành gia Nhật Bản Soichi Noguchi trên chuyến bay của phi thuyền Discovery.

Năm 2004, tay đầu bếp người Mỹ là David Chang đã làm thay đổi quan niệm cũ của nhiều người về mì ramen như một món ăn rẻ, được sản xuất theo dây chuyền để cung ứng cho số đông khi ông này cho khai trương tiệm mì Momofuku Noodle Bar tại thành phố New York.

Lấy tên của người phát minh ra món mì ăn liền để đặt cho tiệm, Momofuku phục vụ khách hàng tô mì nóng bốc khói với loại mì cao cấp chế biến theo lối thủ công, bên trên là những lát thịt ba chỉ của loại heo Berkshire và trứng gà đi bộ. Công thức của tô mì Momofuku thành công tức khắc, và khách hàng phải đợi xếp hàng dài mới được vào ăn.
Sự thành công của nhà hàng Momofuku đã đưa món mì ramen vào trong những trang báo của nhiều tạp chí chuyên về thực phẩm và biến nó thành món ăn thời thượng. Nhiều tay kinh doanh nhà hàng khác cũng đã nhảy theo xu hướng của khách hàng, mở ra nhiều tiệm mì trên khắp nước Mỹ và nhiều nơi khác như Canada, Úc và Âu châu.
Nhưng chung quy, mì ramen nay được nhiều người biết tới là nhờ sự ra đời của món mì gói rẻ tiền. Và với hơn 100 tỷ gói được tiêu thụ mỗi năm, các chuyên gia phân tích trong lãnh vực kỹ nghệ thực phẩm cho rằng con số này sẽ còn tiếp tục tăng, và mì gói sẽ thẳng tiến trên con đường chế ngự ngành ẩm thực thế giới.

Huy Lâm

Comments are closed.

error: Content is protected !!