Thời Báo Vietnamese Newspaper

Loài ốc sên tội nghiệp

Huy Lâm

Đúng vào ngày đầu năm 2019, nước Mỹ nhận được một tin buồn – đó là bản cáo phó ngắn thông báo cho biết về sự ra đi của một con vật được cho là cô đơn nhất trong tất cả các con vật cô đơn: chú ốc sên có cái tên rất đáng thương – George Cô Đơn (Lonely George).

George là giống ốc sên sống trên đảo Hawaii và là thành viên cuối cùng của giống ốc sên sống trên cây có tên khoa học là Achatinella apexfulva. Chú mất vào đúng ngày đầu của năm mới thọ… 14 tuổi, là tuổi thọ khá cao của giống ốc sên này. Sự ra đi của George cũng có nghĩa là cả dòng tộc của chú tuyệt chủng, từ nay biến mất khỏi thế gian.
George được sinh ra trong một phòng thí nghiệm cấy giống tại Đại học Hawaii vào đầu thập niên 2000 cùng với một số ốc sên cùng giống khác, nhưng rồi sau đó không lâu, tất cả những con ốc sên khác đều chết hết mà không có nguyên do. Đó là khi chú được mang cái tên như nói trên – đặt theo tên của một George Cô Đơn khác (Lonesome George), là con rùa cuối cùng của giống rùa khổng lồ sống trên đảo Pinta thuộc quần đảo Galápagos. Chú rùa Lonesome George qua đời năm 2012 sau một cơn quỵ tim và cũng không có rùa… nối dõi.

Trong hơn một thập niên kể từ khi George trưởng thành, các nhà nghiên cứu đã cố công đi tìm cho George một người bạn tình nhưng đều không thành công và George suốt đời sống cu ki như thế, và buồn hơn nữa là sự tuyệt chủng của cả một dòng họ. Mặc dù ốc sên là giống lưỡng tính, có bộ phận sinh dục của cả đực lẫn cái, nhưng bắt buộc phải có hai con giao cấu với nhau thì mới sinh được ốc sên con, và thường chỉ sinh sản từ một tới bốn ốc sên con mỗi năm, chứ không như nhiều loại ốc sên thông thường khác có khả năng đẻ vài chục ốc sen con mỗi năm. Ốc sên con của giống này lúc sinh ra đã có chiếc vỏ tí hon hoàn thiện rồi. Hầu hết loài ốc sên sống trên cây này thích bám vào lá cây và sống trên cùng một cây đó cho đến hết cuộc đời của chúng.

Và dù là giống lưỡng tính, các nhà nghiên cứu vẫn cứ gán cho George cái mác nam giới và gọi George là “chàng”. Lý do có sự thiên vị này thì không rõ, nhưng có thể là vì hầu hết các nhà nghiên cứu đều là đàn ông chăng.
Suốt cuộc đời của chàng, George Cô Đơn là khuôn mặt biểu tượng cho sự tranh đấu để tồn tại của nhiều giống ốc sên trên đảo Hawaii. Cái chết của chàng gây thêm sự chú ý và quan tâm về những giống ốc sên địa phương rất đa dạng trước đây thật đông đảo mà nay bị rơi vào hoàn cảnh hết sức tuyệt vọng.

Khi còn sống, chàng George và một số loài ốc sên đang có nguy cơ tuyệt chủng khác được sống trong những chiếc hộp, trông giống như những chiếc tủ lạnh loại lớn, và được chăm sóc cẩn thận. Trong những chiếc hộp này, các nhân viên có thể kiểm soát được nhiệt độ, ánh sáng và độ ẩm 24 giờ mỗi ngày.

Cứ hai tuần một lần, những chú ốc sên này được lấy ra khỏi nơi cư trú và những chiếc hộp được làm vệ sinh sạch sẽ. Những chú ốc sên sống trong phòng thí nghiệm được cho ăn những loài thảo mộc địa phương và món ăn chính của chúng là một loại nấm đen mọc trên vỏ và lá của một số cây địa phương. Thậm chí những chiếc hộp đựng các chú sên còn được trang bị hệ thống phun nước để cứ mỗi tám tiếng lại phun nước một lần giống như một cơn mưa nhỏ vậy.
Nghĩ cho cùng, mặc dù sống cô đơn một mình không thân thích nhưng quả thật George được chăm sóc quá chu đáo và có thể nói còn sướng hơn cuộc sống của nhiều người vô gia cư cầu bơ cầu bất ở bên ngoài xã hội kia, không có lấy một mái nhà che nắng che mưa, bữa đói bữa no, không sao biết trước được ngày mai sẽ như thế nào.
Từng có thời kỳ trước đây, dòng họ của George là một trong những dòng họ ốc sên đông đúc nhất của Hawaii. Ta có thể đi ngược thời gian trở lại năm 1787 khi một vị thuyền trưởng, cũng là nhà thám hiểm và tay buôn da thú người Anh tên là George Dixon được trao cho một vòng hoa trên có đính một chiếc vỏ ốc thuộc tổ tiên của George Cô Đơn khi ông này cập bến O’ahu. Một vài tài liệu từ thế kỷ 19 có ghi rằng người ta có thể thu nhặt được 10,000 vỏ ốc hay nhiều hơn nữa trên các bãi biển chỉ trong một ngày.

Nhưng nay thì dòng họ đó đã không còn trên cõi đời này. Một điều khá bất ngờ là nếu ta cho rằng nguyên do chính của sự tuyệt chủng là vì hiện tượng khí hậu biến đổi thì lại hoàn toàn không đúng, mà thật sự ra là do con người đã đưa đến cái chết của toàn bộ dòng họ ốc sên này. Một trong những lý do là tính tham lam của những người sưu tầm, với một ví dụ điển hình là ông John Thomas Gulick, một nhà nghiên cứu, đối thủ cạnh tranh của Charles Darwin, sống vào thế kỷ 19, và chính ông này đã thu gom hơn 44,000 con ốc sên cho bộ sưu tập cá nhân của ông.

Thêm vào đó là những giống thú từ những nơi khác xâm nhập vào đảo cũng nằm trong danh sách những lý do đưa đến sự tuyệt chủng của loài ốc sên. Những di dân gốc Polynesia từ khu vực trung và nam Thái Bình Dương đã mang đến đảo một số loài chuột từ hàng ngàn năm trước, và sau này, vào thế kỷ 19, người Âu châu lại cũng mang thêm một số loài chuột khác nữa đến. Mà chuột thì rất thích ăn thịt ốc sên.

Ngoài ra, ốc sên còn bị những loài khác như thằn lằn, rắn, kỳ nhông, chim và nhiều giống khác ăn thịt vì những loài thú nầy cần chất vôi mà vỏ của ốc sên thì rất giàu chất vôi.

Và sai lầm của con người cũng đóng một vai trò gây ra cuộc tuyệt chủng. Vào thập niên 1950, người ta đưa một loài ốc sên có tên khoa học là Euglandina rosea từ Florida đến để chống lại và tiêu diệt loài ốc sên khổng lồ gốc Phi châu là Achatina fulica. Giống ốc sên Phi châu này là loài ăn thảo mộc và rất có hại cho nhà nông vì chúng ăn luôn cả lúa, bắp, khoai, v.v… Tuy nhiên, loài ốc sên Euglandina rosea là giống ăn thịt, và khi ăn thì chúng không biết phân biệt loài ốc sên nào nên ăn, loài nào nên tránh, và vì vậy chỉ trong vòng một năm sau khi người ta mang chúng tới đảo thì nhiều loài ốc sên địa phương, trong đó có dòng họ của George Cô Đơn, đã bị săn bắt cho đến tuyệt chủng.
Loài ốc sên sống trên cây ở Hawaii đóng một vai trò quan trọng cho hệ sinh thái vì chúng ăn lá cây và ăn luôn cả những loại nấm đen mọc trên lá và trên thân cây – và nhờ vậy, chúng vô tình giúp bảo vệ các giống cây trên đảo tránh không bị nhiễm những căn bệnh có thể làm chết cây.

Ở một vài khía cạnh nào đó, loài ốc sên này khá đặc biệt, chúng gần giống những loài có vú hay chim chứ không như những loài thú không xương khác: Thông thường chúng sống thọ hơn mười tuổi, phải mất bốn năm hoặc hơn thì mới đủ trưởng thành để có con, và khi sanh con thì chỉ được vài con mỗi năm. Chúng được nhắc đến trong truyện cổ tích của thổ dân trên đảo kể rằng loài ốc sên sống trên cây có giọng hát rất hay, và được xưng tụng là ‘tiếng nói của rừng xanh’. Người ta không rõ do đâu mà có truyện này vì ốc sên không phát ra tiếng động. Nhưng nếu giả dụ tổ tiên của con ốc sên George Cô Đơn thật sự biết hát thì tiếng hát đó từ nay sẽ vĩnh viễn không còn cất lên được nữa.
Khoảng một thập niên trước, các nhà khoa học tin rằng có tới hơn 90 phần trăm các giống ốc sên sống trên đảo Hawaii đã biến mất. Tuy nhiên sau đó các nhà nghiên cứu tìm lại được khoảng vài chục giống mà họ nghĩ rằng đã tuyệt chủng, và tìm ra một số giống ốc sên mới.

Những giống ốc sên nào vẫn còn tồn tại trên đảo Hawaii thì nay đang trong tình trạng hết sức nguy ngập. Hầu hết chỉ được tìm thấy sống dồn lại quanh quẩn ở một chỏm núi hay một thung lũng nào đó, và trong mấy năm gần đây, dân số của ốc sên đã giảm sụt nhanh là vì những giống thú do con người mang đến từ nơi khác đã bắt đầu xâm lăng vào những nơi trú ẩn cuối cùng của những loài ốc sên tội nghiệp này.

Và tình trạng này cũng đang xảy ra ở khắp nơi trên thế giới. Những giống ốc sên sống dưới đất đại diện cho khoảng 40 phần trăm những giống thú bị tuyệt chủng kể từ thập niên 1500, cùng thời gian khi người Âu châu tìm ra lục địa Mỹ châu, và thường thì chúng biến mất trước khi khoa học phát giác ra, và nhiều giống hiện nay đang trên bờ vực tuyệt chủng. Nếu có được điều gì có thể gọi là lạc quan rút ra được từ câu chuyện buồn về cái chết của chú ốc sên George Cô Đơn thì đó là nó đã gây được sự chú ý về cuộc khủng hoảng tuyệt chủng mặc dù còn tiềm ẩn nhưng đã ảnh hưởng mạnh đến sự tồn vong của các giống ốc sên trên thế giới trong khi nhiều nhà khoa học tin rằng nay vẫn còn đủ thời gian cho chúng ta làm điều gì đó để cứu vớt giống vật tội nghiệp này.

Huy Lâm

Comments are closed.

error: Content is protected !!