Thời Báo Vietnamese Newspaper

Làng cổ Ðường Lâm

Bài – ảnh: Trần Công Nhung

Trong một bữa cơm khách, chủ nhà hỏi tôi: Bác đã về làng cổ Ðường Lâm chưa, vừa rồi em thấy nói, đẹp lắm.
Nghe qua tên làng tôi cứ ngỡ một nơi nào đó bên Tàu, na ná như Tô Châu, Hàn Giang, Quế Lâm…Thấy tôi ậm ự anh vừa nhâm nhi vừa nói: “Bác đã viết về Hà Tây mà chưa qua làng cổ Ðường Lâm là còn thiếu đấy”. Ðiều chủ nhà nói chí phải, đã mang tiếng lên Ðông xuống Ðoài, dọc ngang thiên hạ mà ú ớ Ðường Lâm thì khó coi lắm. Kỳ thực, Hà Tây có xa gì, tôi đã mấy lần về chùa Thầy, chùa Tây Phương mà sao không nghe danh làng cổ này.
Hôm sau nhờ người bạn ở Hà Nội có xe máy chở đi Ðường Lâm. Chính người bạn nhỏ này tuy sinh trưởng ở đất Tràng An (Hà Nội) mà cũng không rõ Ðường Lâm đi lối nào. Hỏi mãi mới có người chỉ cho: Theo đường Láng – Hòa Lạc, rẽ vào thị trấn Thạch Thất rồi hỏi đường lên thị xã Sơn Tây (1).

Lộ trình phác họa nghe đơn giản nhưng đường đi thì khá quanh co. Ðoạn đường 6 cây số vào Sơn Tây, toàn đất đỏ sình lầy rất dễ ngã xe. Tôi không hiểu sao thị xã của một tỉnh lớn như Hà Tây mà đường sá lại thảm hại vậy. Ði đường đã vất vả, vào trung tâm thị xã thấy sao mà đìu hiu, không người qua lại, chẳng mấy quán hàng, tôi có cảm tưởng dân cư địa phương rất ít, hoặc bỏ đi làm ăn nơi khác. Tìm mãi mới có quán cà phê trong ngõ hẻm: Cafe Chín.

Buổi sáng mà cà phê như chợ chiều, vài ba khách le ngoe, không có nhạc, chỉ có con cưởng đang tập nói, chốc chốc nó hít lên nghe ê cả tai. Nhưng cũng là nơi tạm dừng chân phủi bớt bụi đường.
Qua khỏi thị xã 4km có một cổng chào màu mè (chẳng cổ tí nào) dựng ngay bên quốc lộ: “Làng Cổ Ðường Lâm được xếp hạng di tích quốc gia”. Nghe ba chữ “được xếp hạng” tôi thấy chương chướng trong người. (2)
Xe rẽ vào chỉ mấy phút đã thấy chợ họp dài dài hai bên đường, chợ Mía. Ngoài con đường cái lớn, các lối vào xóm chỉ vừa cho xe máy chạy. Tôi không thấy chỉ dẫn đâu là Ðường Lâm. Trong khi loanh quanh vào một ngõ thì gặp một nhân sĩ, ông cho biết thêm nhiều chi tiết cụ thể về làng cổ này. Nói là làng Ðường Lâm, thực ra đây là một quần thể gồm 4 làng: Mông Phụ, Ðông Sàng, Ðoài Giáp và Cam Thịnh.

– Thưa bác, ngay đây là làng nào?

– Ðây là Mông Phụ, có ngôi nhà cổ của Thám Hoa Giang Văn Minh. Ra ngoài đường cái có chợ Mía, chùa Mía, đấy là Ðông Sàng. Cứ đường cái đi thẳng lên là Ðoài Giáp, trên Ðoài Giáp là Cam Lâm quê của hai Vua: Phùng Hưng và Ngô Quyền. Ngày 3 tháng 9 âm lịch năm nay, Hà Nam Ninh sẽ khởi công đúc tượng vua Phùng Hưng. (3)
– Hay quá, may gặp bác, chúng tôi chẳng có tài liệu gì, chỉ nghe tiếng mà đi thôi. Cảm ơn bác.
Tôi định quay đi thì ông khách lại cho biết thêm:
– Ðịa phương này có tiếng lắm. Hàng năm các ông lớn thường về chùa Mía lễ bái. Lại còn có một cô sinh viên Nhật Bản đến ở đây một năm để nghiên cứu xã hội học. Cô này bảo, người Hải Dương, Thái Bình rất căm thù Nhật, còn dân vùng này thì không.
– Xin hỏi thêm: Có phải hầu hết nhà đều xây bằng đá tổ ong?
– Vâng, vì đây là ngọn đồi đá tổ ong.

Có lẽ thời xa xưa là đồi thật, bây giờ, có để ý thì mới thấy, từ ngoài lộ vào có hơi dốc tí thôi, chứ không đồi gò rõ rệt như trên miền trung du, thượng du.
Giã từ ông khách, tôi chạy vào các đường làng quanh khu vực chợ Mía. Tiếng là chợ nhưng chỉ là quán sạp dựng tạm bày bán hai bên đường, trông rời rạc luộm thuộm kiểu thôn quê. Nhà cửa đa phần đã xây cất chắp vá không còn nét cổ xưa. Tường đá tổ ong đã được tô xi măng, quét vôi màu, loang lổ vài ba mảng cho thấy đá. Làng cổ ở đây không có nét tập trung tiêu biểu như phố cổ Hội An, nó rời rạc và đã sửa sang hầu hết. Có thể nói nét cổ chung chung cũng như làng Cổ Loa, làng Chuông…Nét cổ nổi bật ở đây là chùa Mía, tên chùa mang tính dân dã có lẽ tên tục do dân quen gọi cũng như chùa Ðậu vậy.

Ðối diện cổng chùa có vài ba hàng nước, chúng tôi ghé nghỉ chân để hỏi thêm đôi điều. Chị bán quán đon đả mời, nước chè, bánh tẻ, chuối… một bà cụ áo nâu sòng khăn mỏ quạ cũng mau mắn gợi chuyện với chúng tôi. Dáng cụ trên 80 nhưng tiếng nói còn oang oang. Tôi hỏi:
– Thưa cụ, sao lại gọi chùa Mía, chắc ngày trước đây là ruộng mía?
– Hai cháu ngồi uống nước rồi Bầm kể cho nghe. Chùa này linh có tiếng đấy cháu ạ.

Thấy bà cụ ăn nói còn tỉnh táo lắm, chúng tôi gọi nước chè và cái bánh tẻ lót dạ. Nước chè đã ngon, bánh tẻ (4) cũng ngon. Lần đầu ăn thứ bánh này tôi thấy hương vị gần với bánh lá của Huế, nhưng bánh lá gói đầy bằng nắm tay, bánh tẻ nhỏ như ngón chân cái và dài chừng một gang. Mỗi chiếc 1000 đồng, 2 bánh tẻ một cốc nước là yên bụng lo công việc. Tôi quay lại để nghe tiếp câu chuyện bà cụ.
– Lúc nãy cháu bảo nơi này trồng mía, không phải, đây là ngọn đồi đá tổ ong, nhà cửa quanh đây xây bằng đá ấy cả. Chùa này có từ lâu đời, nhưng theo sách sử Bầm biết thì vào thời Vua Lê Thần Tông, có công chúa Ngọc Dung cung tần trong Phủ Chúa Trịnh Tráng (1623 – 1657) vốn là người làng Nam Nguyễn, tổng Mía Nhân, kêu gọi dân trong vùng Ðông Sàng, Mông Phụ, Cam Thịnh, Cam Toàn, thuộc tổng Cam Giá (tổng Mía), góp công sức tiền của sửa sang tôn tạo. Dân chúng Tổng Mía đúc tượng bà đưa vào thờ trong chùa, và gọi bà là Bà Chúa Mía. Từ đó có tên chùa Mía, tuy chùa được tu bổ nhiều lần nhưng vẫn giữ nguyên qui mô cũ.

(Còn tiếp)
Trần Công Nhung

¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬________________________
(1) Trước 75 nơi này có trại tù binh Mỹ, một đội đặc nhiệm được đưa đến giải cứu nhưng khi nhảy xuống thì tù đã được chuyển đi nơi khác rồi. Người ta bảo nhờ điệp viên Liên Sô tiết lộ tin.
(2) Di tích nhiều nơi được xếp hạng nhưng lại chẳng coi ra gì: Thành Nhà Mạc (thị xã Thái Nguyên), cổng Thắng Quan (thành Ðào Duy Từ) Ðồng Hới)…
(3) Phùng Hưng thương và lo cho dân hết lòng nên được xem như bậc cha mẹï : Bố Cái Ðại Vương.
(4) Bánh tẻ: gạo ngâm 1 ngày thay 4 lần nước. Xay bột lại ngâm một ngày thay 4 lần nước, nhân bánh: mộc nhĩ, thịt nạc.

Tin sách
Sách Quê hương qua ống kính bộ 16 tập (discount 50% 10 tập đầu) xin liên lạc tác giả:
NhungTran
PO.Box 163
Garden Grove, CA. 92842
Tel. (816) 988-5040
email: trannhungcong46@gmail.com

Comments are closed.

error: Content is protected !!