Thời Báo Vietnamese Newspaper

Lan man chuyện heo

Phan Hạnh

Tết năm Kỷ Hợi 2019 mà chẳng lẽ không viết một tí gì về heo lợn thì tôi cảm thấy hơi thiếu, vì vậy tôi kiếm chuyện về con heo con lợn để nói. Bạn đừng bảo rằng cả đời bạn chưa bao giờ đọc truyện con heo hoặc xem phim con heo nha. Không nhiều thì ít, chắc chắn thế nào cũng có, không xem lúc đã trở thành người lớn thì xem lúc còn là trẻ nhỏ. Nhiều phim con heolắm: Ormie The Pig, Babe, The Muppet Show với Miss Piggy, Winniethe Pooh với Piglet, The Lion King với Pumbaa,loạt phim Toy Story với con heo tên Hamm, Looney Tunes với hai con heo Porky và Petunia.

Nếu bạn có xem loạt chương trình truyền hình The Muppet Show của Jim Henson thì xem như là bạn đã xem phim con heo rồi đó. Vai diễn đột phá rất dễ thương là Cô Lợn Miss Piggy. Kể từ khi ra mắt vào năm 1976, Miss Piggy đã được chú ý bởi tính cách diva chảnh điệu đà, thỉnh thoảng khi nói lời thoại, nàng ta hay chêm vào vài tiếng Pháp cho có vẻ ta đây cũng le lói trí thức như ai chứ bộ. Cô nàng heo này cũng được biết đến qua mối quan hệ, lúc thì thắm thiết lúc thì phai nhạt, với nhân vật con ếch Kermit the Frog, bắt đầu vào năm 1978 và đã bị gián đoạn từ năm 2015. Năm 1996, TV Guide xếp Miss Piggy đứng hạng thứ 23 trong danh sách 50 ngôi sao truyền hình vĩ đại nhất qua mọi thời đại.

Nói chung, tất cả những con heo hoạt họa đều rất dễ thương, nếu không thì các cha mẹ đã không để cho con em xem mê mẩn.
Mặc dù hầu hết phim con heo là phim hoạt họa nhưng cũng có phim do heo thật và người thật đóng nữa đó bạn ạ. Green Acres là một bộ phim hài được phát sóng trên đài truyền hình CBS Hoa Kỳ từ năm 1965 đến năm 1971, bạn có xem không?

Phim này kể về một ông luật sư tên là Oliver Wendell Douglas cùng bà vợ tên Lisa từ thành phố dọn nhà về Hooterville, một làng quê. Nơi đây họ gặp cặp vợ chồng nông dân Fred và Doris Ziffel. Cặp vợ chồng này không có đứa con nào cho nên nuôi một con heo, rất mực thương yêu đối xử nó như con trai ruột thịt và đặt tên cho nó là Arnold Ziffel, cũng mang họ của cha đàng hoàng chứ bộ, kẻo không có khi lại bị mắng là “son of a ….” Mọi người ở Hooterville, ngoại trừ Oliver Douglas, đều chấp nhận điều này mà không thắc mắc hoặc có vấn đề gì cả. Tính chất hài hước của bộ phim này là từ cách con heo Arnold sống giống như con người, và từ cách cư dân Hooterville khăng khăng nghĩ nó như một người đồng loại. Họ cũng mời nó đến dự các cuộc họp ở thị trấn, họ chơi cờ với nó (và thua nó nữa chứ); họ nói chuyện với nó và có thể hiểu những tiếng kêu “ột ột” “eng éc” của nó nữa. Chỉ có ông luật sư Oliver Douglas nhà ta là người duy nhất không thể chấp nhận chuyện kỳ cục như vậy. Ông ta cố gắng giải thích với mọi người trong làng rằng Arnold chỉ là một con lợn, nhưng không ai chịu nghe ông ta cả. Ngược lại, họ còn nghi ngờ Oliver là người bất bình thường vì ông ta không thể giao tiếp với Arnold. Theo lẽ thường ở trên đời, những người làm nghề luật sư ít khi được ưa lắm
Tiểu thuyết con heo thì có những quyển như Animal Farm rất nổi tiếng của George Orwell, đã được Phạm Minh Ngọc dịch ra Việt ngữ dưới tựa Trại Súc Vật, Babe The Sheep-Pig của Dick King-Smith, Bartholomew Fair của Ben Jonson, A Dissertation upon Roast Pig của Charles Lamb, Lord of the Flies của William Golding, View of a Pig của Ted Hughes, The Tale of Pigling Bland của Beatrix Potter, v.v…quá xá nhiều. Tôi chỉ đọc chưa hết truyện Trại Súc Vật, chỉ biết sơ sơ về ba nhân vật heo trong truyện là con lợn già trùm thủ lãnh “Old Major”(hô hào bầy gia súc làm cách mạng tiến lên chủ nghĩa xã hội) với hai nhân vật lợn trẻ hơn là “Snowball” và “Napoleon”. Tuy tác giả George Orwell nói ông chỉ viết hư cấu chứ không nhằm ám chỉ ai cả, nhưng nhiều nhà phê bình văn học và cả hàng triệu người đọc đều nghĩ ba nhân vật heo đó sao giống ba ông cộng sản gộc Karl Marx, Lenin/Stalin và Trosky quá.

Ý nghĩa tượng trưng của lợn

Theo như tài liệu của Bách khoa Từ điển Mở rộng Wikipedia, không như ngựa và chó, con lợn mang nhiều ý nghĩa tượng trưng thay đổi khác nhau tùy theo vùng địa lý và văn hóa trên thế giới. Trong các nền văn hóa trước đây như Ai Cập cổ xưa, lợn nái được coi là Mẹ vĩ đại và là biểu tượng của sự sinh sản và phong phú, là con vật linh thiêng của Isis, tên vị nữ thần thể hiện khả năng sinh sản.Đối với người Celts nước Anh xa xưa, lợn nái cũng được vinh danh là người mẹ mắn đẻ. Truyền thuyết của người Celtic kể về Manannan là một con lợn không bao giờ ngừng đẻ. Cũng trong tín ngưỡng của người Celtic cổ đại, con lợn được liên kết với Ceridwen (hay Keridwin) và Phaea, cả hai đều là nữ thần sinh sản.

Con lợn cũng là một biểu tượng của sự mạnh mẽ và hung dữ trong các nền văn hóa Trung Hoa ngày trước. Heo rừng thậm chí còn nằm trong số những con vật thuộc cung hoàng đạo Trung Hoa, nơi nó được coi là biểu tượng của sự chân thành, trung thực và quyết đoán.Trong biểu tượng của Ấn Độ giáo, con lợn được liên kết với thần Vajravarahi,người phối ngẫu của thần Vishnu.

Người Hy Lạp dùng lợn làm vật tế cho các vị thần liên quan đến nông nghiệp như Demeter, Ares và Gaia để mong được thuận mùa. Các nền văn hóa của thổ dân châu Mỹ bản địa (đồng bằng bộ lạc) đã liên kết con lợn như một điềm báo của mưa; ý nghĩa biểu tượng của lợn ở đây cũng liên quan đến sự sinh sản và nông nghiệp.
Trong Phật giáo, một con lợn đen được minh họa trên bánh xe luân hồi để tượng trưng cho ảo ảnh của con người về suy nghĩ ham muốn và về bản chất thực sự của cuộc đời. Trong Kitô giáo cổ xưa, con lợn là biểu tượng của sự lười biếng hoặc tham lam.Còn các nền văn hóa Do Thái và Hồi giáo coi lợn là ô uế và họ bị cấm ăn thịt lợn.
Trong biểu tượng giấc mơ, con lợn nhà cho thấy khả năng sinh sản, nhưng một con lợn rừng là biểu tượng của ham muốn và sự thái quá. Nếu trong giấc ngủ bạn mộng thấy bạn đang cho lợn ăn thì đó được coi là biểu tượng của sự may mắn. Ngược lại, nếu bạn mộng thấy đang bị một con lợn rừng tấn công, điều đó có thể là một thông điệp bạn đang trở nên đam mê vật chất hoặc tham lam về một cái gì đó. Bạn thử hỏi chiêm tinh gia Huỳnh Liên xem có đúng không nhá.
Heo bay, thành ngữ về lợn trong tiếng Anh

Tôi cứ nghĩ người Tây phương thích hai con vật chó và ngựa nhất nên trong Anh ngữ mới có rất nhiều thành ngữ liên quan đến hai con vật này, và tôi nghĩ thành ngữ về con heo con lợn chắc ít. Tôi đã đoán sai; họ cũng rất thích con heo; thật không ngờ thành ngữ về heo trong tiếng Anh cũng quá nhiều. Hóa ra con heo trong văn hóa tây phương cũng có thớ… (thịt) lắm.
Hầu hết các thành ngữ và biểu thức về con lợn trong tiếng Anh đều có khuynh hướng tiêu cực, nghĩa là chê nhiều hơn khen, có khi còn xúc phạm nữa.
Nếu bạn bảo ai đó háu đói háu ăn như lợn, đổ mồ hôi như lợn, hay khoái chí tử như một con lợn trong bùn, vậy là bạn đã bỏ qua những phẩm chất tốt của con lợn đấy. Được chủ huấn luyện dạy dỗ, lợn cũng thông minh biết nghe lời, ngoan và hiền lắm, không nổi quạu ẩu rồi cào cắn chủ như mèo chó. Chúng cũng dễ thương lắm chứ, nếu không người ta đã không nuôi chúng làm thú cưng, nhất là loại heo đẹt nhỏ nhắn (miniature pig) và heo mọi (potbelly pig) dễ thương của Việt Nam. Cái gì của Việt Nam mà không dễ thương
Heo mọi lần đầu tiên được Sở thú Bowmanville, Ontario nhập cảng vào Canada vào giữa thập niên 1980 và nhanh chóng trở nên phổ biến để trở thành thú cưng được ưa chuộng ở Bắc Mỹ và châu Âu. Nhiều người trong giới minh tinh tài tử điện ảnh và nghệ sĩ nuôi thú cưng lợn như là một phong trào. Paris Hilton nuôi một con và đặt tên nó là Piggelette, đi máy bay cũng mua vé riêng cho nó ngồi. Miley Cyrus nuôi một con và đặt tên nó là Bubba Sue, cưng nó lắm và ngủ chung với nó. Elizabeth Hurley, Danielle Steel, Charlotte Church, Tori Spelling, Denise Richards, Rupert Grint, Jonathan Ross, Kendall Schmidt, Tom Daley và Reese Witherspoon cũng có thú cưng là heo đẹt. Riêng George Clooney thì nuôi một con lợn cỡ thường tên Max nặng gần 300 pound suốt 18 năm cho đến khi Max chết. Megan Fox thì từ hồi nuôi một con lợn cưng đến giờ không dám ăn thịt heo nữa. Siêu cầu thủ bóng tròn David Beckham của nước Anh và vợ là Victoria nuôi hai con, mỗi người ôm một con cho khỏi giành giựt.

Trong số những thành ngữ tiếng Anh nói về con lợn, tôi thấy “flying pig” (con lợn bay) là được đề cập đến nhiều nhất. Nào là “when pigs fly”, “pigs with wings”, “pigs might fly”, “pigs will fly”, “pigs may fly”… Heo lợn bay mới tuyệt đối “không thể” chứ còn chó ngựa bay thì “có thể” theo nghĩa rộng và nới lỏng. Chó và ngựa có lúc phóng nhảy hổng khỏi mặt đất trông như đang bay; heo lợn thì không. Vì vậy lợn bay mới đặc biệt.
Những thành ngữ này là một cách nói ẩn dụ hàm ý mô tả một điều không thể có, không bao giờ xảy ra, tương tự như những câu “khi gà mọc răng”, “khi mặt trời mọc ở hướng tây”, “khi tuyết rơi dưới hỏa ngục”, “khi cóc mọc lông”, “khi cá leo cây”, “khi cột đèn biết đi”… Người ta dùng nó với mục đích mai mỉa, hài hước, chế giễu. Sau ngày 30-4-1975, khi cộng sản miền bắc thôn tính miền nam, người dân Sài Gòn mỉa mai “Cây trụ đèn mà biết đi thì chúng cũng đã vượt biên rồi.

Trong quyển “John Steinbeck: A Biography”, xuất bản năm 1996, viết về cuộc đời của nhà văn Hoa Kỳ nổi tiếng John Steinbeck, giáo sư văn học Jay Parini có kể một giai thoại: khi còn là một sinh viên và đang nuôi mộng trở thành nhà văn, Steinbeck nghe một vị giáo sư chế giễu rằng “khi nào lợn bay thì họa may Steinbeck mới trở thành một nhà văn được”. Chưa chắc ông giáo sư nói vậy với ác ý đâu, có khi là ông chỉ “khích tướng” cho cậu sinh viên Steinbeck cố gắng lên mà thôi, giống như Lưu Bình “khích tướng” Dương Lễ cho Dương Lễ bị chạm tự ái, tức mình, để quyết tâm trì chí lo chuyện học hành lấy bằng tiến sĩ như ai vậy đó. Một thời gian sau, lợn bay đâu chẳng thấy mà chỉ thấy Steinbeck trở thành nhà văn lừng lẫy. Vì giai thoại đó mà sau này mỗi quyển tiểu thuyết của Steinbeck đều có in huy hiệu một con lợn bay mà ông đặt tên là “Pigasus” kèm với hàng chữ La Tinh “Ad astra per alas porci” có nghĩa là “to the stars on the wings of a pig” (Cho những vì sao trên cánh của một con lợn). John Steinbeck (1902-1968) được trao giải Nobel văn chương năm 1962. Hai tác phẩm tiểu thuyết tiêu biểu của ông là Of Mice and Men và The Grapes of Wrath đã được dịch ra Việt ngữ với tựa là “Của Người và Chuột” và “Chùm Nho Phẫn Nộ” hay lắm bạn ạ.

Con lợn tự nó bay như chim bay thì chưa bao giờ có ngoài đời mà chỉ có trong truyện thần thoại, truyền thuyết và văn hóa dân gian Hy Lạp. Con lợn có cánh Khrysaor (cũng đánh vần là Chrysaor) là con của nữ quỷ Gorgon Medusa và thần biển Poseidon. Em trai song sinh của Khrysaor là con ngựa có cánh Pegasus. Truyện thần thoại ly kỳ kể rằng Khrysaor và Pegasus được sinh ra từ cái đầu mới bị cắt đứt còn đầy máu me của người mẹ ác quỷ Medusa bị giết chết.
Tự điển ngắn gọn Anh ngữ – La Tinh ngữ cho người bắt đầu học của John Withals’s ấn bản năm 1616 có ghi câu “Pigs fly in the ayre with their tayles forward” theo cách đánh vần tiếng Anh cổ xưa; cách ngày nay là ‘pigs fly in the air with their tails forward” (Lợn bay trên không với đuôi đưa về phía trước).

Thế giới loài động vật có biết bao nhiêu là con thú khác nhau, nhưng hình ảnh con lợn bay có một nét gì đó rất xinh xắn ngộ nghĩnh và gần gũi đối với con người. Hình ảnh con lợn bay được dùng khá nhiều trong thế giới doanh nghiệp như để nói lên ý tưởng là với sự cố gắng mãnh liệt, mọi mơ ước đều có thể trở thành hiện thực, ví dụ như trường hợp của nhà văn John Steinbeck đã kể ở đoạn trên. Xin kể ra một số doanh nghiệp dùng tên Lợn Bay nữa như Khách sạn “Flying Pig Hostel”dành cho giới trẻ “tây ba lô” ở Amsterdam Hòa Lan; Nhà sách “The Flying Bookstore” ở Shelburne, tiểu bang Vermont; Nông trại “Flying Pigs Farm” ở quận hạt Washington, tiểu bang New York; Quán “Flying Pig Pizza” ở 102 Aplets way, thành phố Cashmere, tiểu bang Washington; Tiệm bán quần áo “Flying Pig Local Mercantile” ở Kansas City, tiểu bang Missouri; “Flying Pig Adventure Company”; Tiệm bách hóa “Flying Pig Provisions” ở thành phố Washington, tiểu bang North Carolina; Tiệm bán dụng cụ cắm trại, câu cá Flying Pig Camp Store & Fly Shop ở thành phố Gardiner, tiểu bang Montana; Dịch vụ chuyên quay phim đám cưới “The Flying Pig Film Company” ở Victoria, B.C; Hệ thống nhà hàng “The Flying Pig Group of Restaurants” gồm bốn địa điểm ở các thành phố Vancouver và Victoria của tỉnh bang British Columbia, Canada, v.v. Ngay cả ở thành phố Chiang Mai, Thái Lan cũng có một nhà hàng thuộc hạng sang tên Flying Pig để phục vụ khách du lịch quốc tế. Còn nhiều doanh nghiệp dùng “Flying Pig” làm thương hiệu nữa, kể ra không hết.

Một trong những người được gây cảm hứng bởi hình ảnh con lợn bay, biểu tượng của mọi ước mơ đều có thể cất đôi cánh bay lên tột đỉnh của thành công, là tỷ phú Jack Mã, chủ tịch tập đoàn doanh nghiệp Alibaba. Hai năm trước, Jack Mã đổi tên một công ty con của Alibaba là “Alitravel” thành “Fliggy”, một hình thức rút gọn của thương hiệu “Flying Pig Travel”, tôi xin tạm dịch là “Phi Trư Lữ Hành Xã” để nghe cho nó có vẻ “Tàu” một chút. Jack Mã quyết định dùng tên “Fliggy” vì nắm bắt được trào lưu của giới trẻ, mặc dù nhà tỷ phú này thừa biết rằng cái tên mới có thể gây khó chịu cho một số khách hàng gốc người dân tộc Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương vốn là tín đồ Hồi giáo xem con lợn là điều cấm kỵ.

Trong một cuộc phỏng vấn, Jack Mã nói “Trước hết, một con lợn có thể bay trong gió, nhưng khi cơn gió đó tan đi, con lợn sẽ rơi xuống và chết, bởi vì nó vẫn chỉ là một con lợn. Những gì mọi người cần phải suy nghĩ là làm thế nào để kiểm soát cơn gió, nương theo nó để đẩy mình bay lên. Tôi nghĩ chúng ta không nên tìm kiếm cơn gió mạnh kế tiếp; chúng ta nên làm sao cho mình thành những người có thể bay ngay cả với làn gió nhẹ nhất. Con người ai cũng có thể bay lên.” Ý Jack Mã muốn nói là thay vì cố gắng tìm kiếm thị trường nóng tiếp theo, các doanh nhân nên nỗ lực để tạo ra các công ty có khả năng thành công ngay cả khi xu hướng của ngành công nghiệp hiện hành không có lợi cho họ.
Nơi Chương Chín trong quyển truyện tiểu thuyết dành cho thiếu nhi “Alice’s Adventures in Wonderland” (Cuộc phiêu lưu của Alice vào Xứ sở thần tiên) xuất bản năm 1865 của tác giả người Anh Charles Lutwidge Dodgson dưới bút hiệu Lewis Carroll, nhân vật chính Alice nói với bà Công tước:

– “I’ve a right to think.” (Cháu có quyền suy nghĩ chứ).
Bà Công tước bắt nạt:
– “Just about as much right as pigs have to fly.” (Quyền ư? Quyền một con lợn muốn được bay à?)
Vừa lúc ấy, Hoàng hậu xuất hiện và đuổi cổ bà Công tước đi mất.

Lợn bay ké bên ngoài máy bay thì sao? Trung Tá John Theodore Cuthbert Moore-Brabazon (1884 – 1964) là một nhà phi hành tiên phong người Anh và là một chính trị gia thuộc Đảng Bảo Thủ, từng giữ chức vụ Bộ Trưởng Vận Tải và Bộ Trưởng Sản Xuất Phi Cơ trong thời Đệ Nhị Thế Chiến. Ngày 30 tháng 10 năm 1909, trong một trò đùa để chứng minh rằng lợn cũng có thể bay, ông Trung Tá nghịch ngợm và chịu chơi này đã bỏ một con lợn con vào chiếc giỏ rác và cột nó vào cánh chiếc phi cơ riêng hai chỗ ngồi của ông ta rồi bay một vòng biểu diễn chơi. Đó có thể được kể là chuyến bay vận tải hàng chở thú vật sống đầu tiên trong lịch sử.

Sau này có nhiều người cũng chơi chữ để bảo rằng lợn bay. Như chúng ta biết, con lợn trong tiếng Anh, ngoài chữ “pig” ra còn có những chữ đồng nghĩa là “hog”, “boar”, “sow”, “porker” và “swine”. Cúm heo tiếng Anh là “swine flu”, phát âm giống y chang như “swine flew” là lợn bay (thì quá khứ, fly, flew, flown).
Hy vọng rằng bài viết lan man về “boar” này không đến nỗi “boring” khiến cho bạn đọc cảm thấy “bored” nhé.

Phan Hạnh

Comments are closed.

error: Content is protected !!