Thời Báo Vietnamese Newspaper

Làm ơn mắc oán

Mai Loan

Đó là tình cảnh của TT Donald Trump mới đây xuyên qua hành động của một công ty Harley-Davidson, một hãng sản xuất xe mô-tô nổi tiếng hàng đầu không những tại Hoa Kỳ mà có lẽ là trên toàn thế giới, bởi vì khi nói đến xe mô-tô hạng nặng nổi tiếng nhất, người ta chỉ cần gọi là nó xe “Hạc-lây” thì ai cũng hiểu, mặc dù về sau này cũng có nhiều hãng khác của Nhật như Yamaha, Kawasaki, Honda cũng sản xuất những xe mô-tô có phần hiệu năng và bền bĩ cũng như rẻ tiền hơn nhiều.

Đó là sự kiện vào thứ Hai đầu tuần qua, trong một bản báo cáo nộp cho cơ quan SEC là văn phòng chính phủ liên bang điều hành và kiểm soát mọi giao dịch về trao đổi chứng khoán, ban giám đốc của Harley nói rằng vì chính sách của ông Trump gây ra chiến tranh mậu dịch với Liên Hiệp Âu Châu và nhiều nước khác trên thế giới, nên công ty của họ bắt buộc phải nghĩ đến việc rời hệ thống sản xuất xe mô-tô này từ các hãng xưởng trong nội địa nước Mỹ sang nhiều hãng xưởng chi nhánh khác trên thế giới mà Harley đã thiết lập trước đây, như tại Ba Tây (Brazil), Ấn Độ và Thái Lan.

Trước khi đi vào chi tiết, tưởng cũng nên ngoái nhìn lại chính trường vào đầu năm 2017 khi sửa soạn làm lễ nhậm chức tổng thống, ông Trump cũng tưng bừng loan báo một hành động cụ thể trong nỗ lực bảo vệ công ăn việc làm cho người dân Mỹ (mà ông cho là đã bị thiệt thòi từ nhiều năm qua dưới trào của các chính phủ tiền nhiệm đã lơ là). Đó là việc ông đã thuyết phục được ban giám đốc của Carrier, một đại công ty chuyên sản xuất máy lạnh, là hãy đừng đóng cửa nhà máy tại tiểu bang Indiana để dọn sang Mễ Tây Cơ vì muốn tìm nhân công rẻ. Bù lại, ông đã vận động thành công chính quyền tiểu bang này (dưới quyền ông phó tổng thống Mike Pence) trợ giúp cho hãng Carrier số tiền khoảng 7 triệu Mỹ-kim.

Vào lúc đó TT Trump cũng muốn làm thêm một cú ngoạn mục khác là sẽ đến công ty Harley-Davidson tại tiểu bang Wisconsin để loan báo một biện pháp giúp đỡ tương tự. Nhưng dự tính này bị huỷ bỏ vào giờ chót vì sợ có biểu tình chống đối. Thay vào đó, đã có một cuộc giàn xếp để các viên chức trong ban giám đốc Harley cùng với một số những nhân viên ủng hộ cùng lái xe mô-tô của Harley đến tận Toà Bạch Ốc để bầy tỏ lời chúc mừng của họ với vị tân tổng thống.

Đứng trước những chiếc xe mô-tô Harley được lau chùi sạch sẽ bóng láng, TT Trump hãnh diện nói rằng: “Đây là Harley-Davidson, được sản xuất tại Mỹ”. Vào thời điểm đó, ban giám đốc cũng như nhiều nhân công làm việc cho Harley-Davidson có lẽ cũng sẵn sàng hoan nghênh cá nhân vị tân tổng thống và chiêu bài “Make America Great Again”, cho dù là nó được nhiều chuyên gia đánh giá là một chính sách điều hành kinh tế nguy hiểm vì dựa trên tinh thần để cao dân tộc cực đoan. Với nhiều hãng xưởng được thiết lập tại nhiều tiểu bang như Missouri, Pennsylvania và tiểu bang nhà là Wisconsin, điều này cũng dễ hiểu vì đây cũng là 3 tiểu bang ngang ngửa với khá đông cử tri là thành phần lao động làm việc tại những hãng xưởng tương tự, và lần này cũng đã bỏ phiếu ủng hộ cho ông Trump.

Nhưng quyết định mới vừa rồi của ban giám đốc công ty Harley đã khiến cho TT Trump chưng hửng và tức giận liền sau đó. Những phản ứng gay gắt của TT Trump liền sau đó đã cho mọi người thấy rõ là ông Trump đã rất tức giận vì bị bẽ mặt một cách công khai, không che giấu được, nói theo ngôn ngữ bình dân là “bị quê xệ”.
Qua ngày hôm sau, TT Trump liền bắn ra một mẩu tin nhắn trên mạng Twitter để trả đũa: “Một chiếc Harley-Davidson không bao giờ nên được đem lắp ráp tại một nước nào khác, tuyệt đối không bao giờ! Những nhân công cũng như khách hàng của họ đều đã rất tức giận trước điều này. Nếu như họ dọn đi sang nước khác, thì quý vị hãy chờ xem, đây sẽ là bắt đầu thời kỳ cáo chung của họ. Họ đã đầu hàng, họ đã bỏ cuộc! Cái thời vàng son của họ sẽ qua đi và họ sẽ bị đánh thuế như chưa bao giờ bị đánh thuế cao như vậy!”

Chưa hết, ông Trump bắn ra một tin nhắn kế tiếp: “Khi tôi tiếp xúc với các viên chức của Harley-Davidson tại Toà Bạch Ốc trước đây, tôi đã than phiền và chỉ trích với họ với những quy định áp đặt thuế quan tại nhiều nước là quá cao, như tại Ấn Độ. Giờ đây các công ty bắt đầu quay trở về lại nước Mỹ. Công ty Harley phải biết rằng họ không thể nào có thể bán trở lại hàng hoá tại nước Mỹ mà không phải đóng tiền thuế cao!”

Theo nhà báo John Cassidy, trong một bài phân tích trên tạp chí The New Yorker, quyết định của ban giám đốc của Harley thật ra cũng chẳng có gì là bất ngờ hoặc ngạc nhiên. Đúng như những gì mà họ đã viết ra trong bản báo cáo cho cơ quan SEC, công ty Harley không còn có lựa chọn nào khác hơn được. Liên Hiệp Âu Châu là thị trường lớn thứ hai của họ, với mức tiêu thụ mỗi năm khoảng 40,000 xe Harley, chỉ sau Hoa Kỳ mà thôi.
Vào tuần trước, Liên Hiệp Âu Châu đã quyết định trả đũa chính sách áp đặt thuế quan trên hàng thép và nhôm nhập cảng vào Hoa Kỳ do chính quyền Trump mới áp dụng. Vì thế nên các quốc gia trong Liên Hiệp Âu Châu đã đồng thanh áp đặt thuế quan thêm 25% trên một số những hàng hoá sản xuất tại Hoa Kỳ để mang đi bán ra nước ngoài.

Mức thuế trước đây chỉ có 6% giờ đây bỗng tăng lên thành 31%, coi như sẽ khiến cho Harley phải đóng thêm tiền thuế khoảng 100 triệu mỗi năm. Nếu tính đổ đồng cho số lượng xe sản xuất mỗi năm, coi như từ đây mỗi chiếc xe mô-tô của Harley sẽ phải tăng giá ít nhất thêm $2,200, càng khó cạnh tranh hơn nữa so với các xe mô-tô có thương hiệu khác.

Thay vì đẩy số tiền thuế quan mới cộng thêm này lên giá thành một chiếc xe mô-tô để khách hàng phải gánh chịu, và nhiều phần là sẽ khiến cho số lượng bán ra sẽ tụt giảm, ban giám đốc Harley đành phải cắn răng chịu đựng trong thời gian đầu (tức là giá cổ phiếu của Harley sẽ không gia tăng và mọi nhân viên của công ty cũng sẽ không được tăng lương hoặc tiền thưởng). Nhưng trong đường dài, công ty Harley bắt buộc phải thi hành một kế hoạch mới để chuyển việc sản xuất sang các nước khác để tránh bị đánh thuế quan này. Kế hoạch ban giám đốc của Harley đưa ra cho biết là sẽ kéo dài khoảng từ 9 đến 18 tháng và cũng sẽ khiến cho công ty phải đầu tư thêm để xây dựng các nhà máy mới tại những quốc gia này.

Điều này có nghĩa là trong đoản kỳ, những cổ đông của Harley (tức là chủ nhân của công ty) cùng với mọi nhân viên làm việc của hãng đều bị thiệt thòi vì không được tăng lương, giữa lúc tình hình kinh tế đang cực thịnh hiện nay và tỉ lệ thất nghiệp rất thấp. Đã vậy, trong đường dài một số lớn nhân công của Harley sẽ bị mất việc, và công ty còn phải đổ thêm tiền để đầu tư xây dựng các nhà máy mới tại nước ngoài, vô tình giúp cho nhân công và nền kinh tê của những nước khác được giầu mạnh hơn.
Như vậy phải chăng cái chính sách “Make America Great Again” của TT Trump hô hào nhưng lại được áp dụng bằng chính sách tăng thuế quan vừa rồi đã trở thành bất thường và bất cẩn nên mới dẫn đến những hậu quả hoàn toàn tréo ngoe như vậy?

Tuy nhiên, TT Trump lại không chịu nhìn nhận điều này. Dĩ nhiên, ông đã có phản ứng tức thời hết sức giận dữ khi bắn ra một mẩu tin nhắn trên Twitter: “Rất ngạc nhiên khi thấy Harley-Davidson lại là công ty đầu tiên giương Cờ Trắng. Tôi đã tranh đấu vất vả cho họ và rồi sau cùng thì họ sẽ không phải đóng thuế quan khi bán xe ra thị trường tại Liên Hiệp Âu Châu, và nơi này cũng đã gây thiệt hại cho chúng ta rất nhiều về mặt mậu dịch, hiện nay bị tụt xuống 151 tỷ Mỹ-kim.”

Tuy TT Trump tiếp tục nói cứng như vậy, nhưng điều đó cũng không thể che giấu được một sự thật là cuộc chiến về mậu dịch mà ông mới phát động đang có nhiều dấu hiệu để trở thành một vấn đề nghiêm trọng, dù rằng thoạt đầu một số các chuyên gia trên thị trường tài chính ở Wall Street đều cho rằng đó có lẽ chỉ là một hành động hoang tưởng của TT Trump nhằm đánh lạc hướng nhiều người. Tuy nhiên, cuộc chiến mậu dịch này có lẽ đã bắt đầu gây tai hại đến túi tiền của nhiều công ty sản xuất tại Mỹ, và từ đó cũng ảnh hưởng bất lợi đến khối nhân công tại Mỹ.

Những công ty như Levi’s chuyên sản xuất quần jeans, hoặc Jack Daniel chuyên sản xuất rượu whiskey và Tropicana chuyên sản xuất nước cam đang nằm trong số những hãng xưởng và ngành nghề bắt đầu thấm đòn khi hàng hoá của họ bị áp đặt tăng thuế quan cao hơn trước đây khi xuất cảng sang Âu Châu, với giá thành sẽ cao hơn và nhiều phần là thương vụ sẽ giảm xuống. Vào tuần tới, đến lượt nhiều nông gia tại Mỹ cũng sẽ nhanh chóng nằm trong danh sách các nạn nhân lãnh các đòn trả đũa về việc tăng thuế quan này.
Trung Cộng là một trong những nước tiêu thụ mạnh mẽ số lượng thực phẩm sản xuất từ nước Mỹ xuất cảng sang. Vào ngày 6 tháng 7 tới đây, chính quyền Trump sẽ chính thức áp dụng tăng thuế quan trên một số các mặt hàng của Trung Cộng xuất cảng sang nước Mỹ. Nhà cầm quyền ở Bắc Kinh đã nói rằng họ sẽ phản pháo bằng cách áp đặt thêm 15% thuế quan trên một loạt các nông phẩm của Mỹ như đậu nành, hạt điều, hạt hạnh nhân, các trái cây như đào, dâu v.v. Thịt heo, vốn được dân Tầu ưa chuộng và tiêu thụ nhiều hơn là ở các nước Âu Mỹ, sẽ bị tăng thuế quan thêm 25%.

TT Trump không phải là vị nguyên thủ quốc gia cương quyết trong việc đích thân ra tay để áp dụng một chính sách kinh tế bảo hộ mậu dịch theo kiểu này, mà lãnh tụ Xi Jinping (Tập Cận Bình) của Trung Cộng cũng là người chỉ huy những đòn phản pháo của nước này, và ông ta cũng không hề có dấu hiệu nào cho thấy là mình dễ dàng nhượng bộ. Mới đây, tờ nhật báo The Wall Street Journal đã có một bài tường thuật về chuyện gặp gỡ của lãnh tụ họ Tập với một nhóm các tổng giám đốc các đại công ty Âu Mỹ với lời phát biểu: “Ở phương Tây, quý vị thường có khái niệm rằng khi một người nào tát vào má trái, quý vị sẽ đưa má phải sang (để họ tát tiếp). Nhưng trong văn hoá của chúng tôi, chúng tôi đập trả lại ngay.”

Nhiều chuyên gia đã tranh luận với những lời giải thích hay lập luận đối chọi về ảnh hưởng của những biện pháp tăng thuế quan và trả đũa qua lại này. Nhiều người cho rằng nó chẳng có ảnh hưởng to lớn gì đối với nền kinh tế nói chung. Bởi vì khi cộng lại tất cả những món hàng và các ngành kỹ nghệ bị ảnh hưởng bởi các chính sách tăng thuế quan khởi đi từ chính sách gây hấn của TT Trump, quả tình thì nó cũng chỉ là một con số chưa đáng kể nếu so với tổng sản lượng quốc gia, thường gọi là mức GDP, hiện nay được ước tính là đã vượt qua mức 20,000 tỷ Mỹ-kim. Vì thế nên chuyên gia cho rằng chiến tranh mậu dịch sẽ không dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng về mặt kinh tế vĩ mô (macroeconomic).

Tuy nhiên, cũng như tất cả những cuộc chiến tranh lớn từ trước tới nay cũng đều bắt đầu bằng chuyện xung đột cỏn con, nếu như TT Trump tiếp tục đưa ra những lời hăm doạ, thách thức với rất nhiều các quốc gia khác, thù cũng như bạn, và rồi các quốc gia cũng không còn lựa chọn nào khác hơn là phải trả đũa, nhiều chuyên gia cho rằng tình hình có thể leo thang cấp kỳ đến mức không thể kiểm soát nổi, nhất là khi các lãnh tụ điều hành đất nước lại dựa vào các chiêu bài mị dân theo chủ nghĩa dân tuý (populism) nhằm khích động lòng tự ái dân tộc được đặt không đúng chỗ của một khối đông quần chúng nông cạn và thiếu kiên nhẫn để nhìn thấu đáo mọi góc cạnh của vấn đề.

Toà Bạch Ốc đã gửi ông Peter Navarro lên tiếng vài lời để trấn an các thị trường tài chính, với lời phát biểu khi xuất hiện trong một chương trình trên đài CNBC: “Tất cả những gì chúng ta đã làm theo đúng với chính sách mậu dịch của TT Trump là nhằm bảo vệ một số các kỹ thuật chuyên môn của Hoa Kỳ trong những ngành nghề mà nó có thể đang bị đe doạ.”

Sau đó, ông Navarro, vị cố vấn kinh tế cao cấp với đường lối mậu dịch cứng rắn, còn nói tiếp, như muốn tiết lộ phần nào thái độ có thể không phải quá khích từ phía chính quyền Mỹ: “Tổng thống đang thu lượm tất cả những thông tin đầy đủ trong tuần này để coi xem bàn cờ hiện nay ra sao và sẽ lấy những quyết định tương xứng.”

Tuy nhiên những lời lẽ này cũng khó đem lại an tâm cho mọi người. Khi TT Trump loan báo quyết định tăng thuế quan trên hàng thép và nhôm lên các nước Âu Châu và Gia Nã Đại, ông Navarro cũng đưa ra những lời lẽ có phần hoà hoãn và nước đôi như vậy. Tuy nhiên, sau đó chính sách tăng thuế quan cứng rắn đã được áp dụng và phía Liên Hiệp Âu Châu đã nhanh chóng trả đũa, gây thiệt hại lớn cho nhiều hãng xưởng và những nhân công trong chính những ngành nghề mà TT Trump đã từng tiếp đón long trọng tại Toà Bạch Ốc cách đây 16 tháng như trường hợp của Harley-Davidson.

Hồi tháng 3 vừa qua, TT Trump đã từng khoe khoang rằng những cuộc chiến mậu dịch “đều rất tốt và dễ dàng chiến thắng.” Nhưng dường như ban giám đốc và những nhân viên của công ty Harley-Davidson đang bắt đầu khám phá ra sự thật không đơn giản như vậy, mà có phần còn thiệt hại khốc liệt hơn nữa cho họ trong những ngày tháng tới. Rồi liệu sau đó là những hãng xưởng và ngành nghề nào khác nữa trong những ngày tháng tới?

Trong ngôn ngữ bình dân tiếng Việt mình, người ta thỉnh thoảng cũng thường nghe một câu nói ngồ ngộ về chuyện “chữa lợn lành thành lợn què”. Phải chăng đây là một trường hợp “tréo cẳng ngỗng” mà người dân đang phải chứng kiến?

Mai Loan
Houston, TX ngày 2 tháng 7/2018

Comments are closed.

error: Content is protected !!