Thời Báo Vietnamese Newspaper

Kỹ thuật tự động tràn lan khắp nơi

Huy Lâm

Năm 1967, ngân hàng Barclays ở London cho trình làng một chiếc máy sau này được nhiều người công nhận là chiếc máy rút tiền tự động đầu tiên trên thế giới, mà ta thường quen gọi là máy ATM. Chiếc máy ATM đầu tiên đó mỗi lần nhả ra được tờ bạc 10 bảng Anh sau khi khách hàng đút vào trong máy tờ phiếu chứng nhận đã được mua trước ở ngân hàng. Máy lúc đó chưa có khả năng khấu trừ số tiền rút ra từ một trương mục ngân hàng của khách. Thay vì vậy, máy hoạt động tựa như chiếc máy đổi chi phiếu để lấy tiền mặt, với số tiền còn lại trong trương mục của khách hàng sẽ được cập nhật bởi một nhân viên ngân hàng vào ngày hôm sau.

Mục đích chính của máy là tạo sự tiện lợi để khách hàng có thể rút tiền ngoài giờ mở cửa của ngân hàng, hay bất cứ lúc nào trong ngày – và cùng lúc là để đối phó với vấn đề lúc đó từ công đoàn là đòi hỏi các chi nhánh ngân hàng phải đóng cửa trong ngày thứ Bảy.

Máy ATM là một trong những biểu tượng dễ nhận dạng và cũng quen thuộc nhất đối với đa số quần chúng của cái gọi là kỹ thuật tự động, và khả năng phục vụ khách hàng 24 giờ mỗi ngày của nó lại không đòi hỏi phải có giờ nghỉ giải lao hay những quyền lợi khác như bảo hiểm sức khoẻ và ngày nghỉ phép trong năm. Hai năm sau khi chiếc máy đầu tiên xuất hiện ở Anh Quốc, một chiếc máy tương tự khác được trình làng tại một chi nhánh của ngân hàng Chemical (nay là hệ thống ngân hàng Chase) ở Long Island, New York. Theo Hiệp hội Công nghệ ATM, hiện nay trên thế giới có hơn 3 tỷ máy. Những chiếc máy ATM này đã gây ảnh hưởng và làm thay đổi phần lớn sự tương tác giữa khách hàng và ngân hàng: người ta có thể rút tiền hoặc ký thác tiền vào trương mục hầu như bất cứ lúc nào và bất kể ở đâu, và hầu hết là ở những địa điểm thậm chí không phải là ngân hàng – mà là siêu thị, cây xăng hay một sân ga nào đó.

Và không chỉ trong lãnh vực ngân hàng. Kỹ thuật tự động còn đưa đến thay đổi trong những thói quen của người tiêu thụ như mua sắm, đậu xe, đi máy bay, và nhiều thứ khác nữa. Trong tiến trình áp dụng kỹ thuật tự động vào trong những sinh hoạt của xã hội, những kiến trúc hạ tầng cơ sở cũng dần dần thay đổi để thích hợp và đạt hiệu quả hơn.

Trước đây, kiến trúc bên trong của một ngân hàng thường được thiết kết theo một lối chung: ngay cửa ra vào là một tiền sảnh, tiếp theo đó là quầy tiếp khách với một dàn nhân viên đứng chờ sẵn để chào đón khách hàng với một nụ cười thân thiện, gần đó là những văn phòng nằm trong những góc khuất để có sự riêng tư và một phòng chứa những két an toàn. Nhưng nay nếu bạn có cơ hội bước vào một ngân hàng thì nhiều phần chắc chắn là bạn sẽ được chào đón bởi một dàn những máy ATM. Để có thể tìm được một nhân viên ngân hàng bằng xương bằng thịt, bạn phải đi sâu hơn nữa vào bên trong toà nhà, thường là phải qua nhiều lớp cửa thì mới đến được người nhân viên đó.

Để hoàn tất một cuộc giao dịch với ngân hàng, thường là khách hàng bây giờ không cần phải làm việc với một nhân viên nữa mà chỉ cần qua tiếp xúc với chiếc máy ATM, hoặc thậm chí là ngay ở nhà qua trang mạng của ngân hàng sau khi đã nối kết vào hệ thống internet. Theo dữ liệu thu thập được của hệ thống ngân hàng Bank of America cho thấy hiện nay chỉ có 30 phần trăm dịch vụ ký thác tiền vào trương mục là được thực hiện với sự hỗ trợ của một nhân viên ngân hàng.

Như trên đã nói, kỹ thuật tự động không chỉ được áp dụng ở lãnh vực ngân hàng. Tại nhiều hệ thống khách sạn lớn hiện nay, khách hàng chỉ cần cà chiếc thẻ tín dụng vào máy là có thể tự động đăng ký lấy phòng. Đến những cửa hàng hoặc siêu thị lớn, khách hàng cũng tự động tự trả tiền. Đậu xe ở một bãi đậu nào đó, nhiều phần là khách hàng sẽ tương tác với chiếc máy tính tự động, sau đó chiếc máy này sẽ nhả ra một tấm thẻ để khách hàng sử dụng khi rời khỏi bãi đậu bằng một lối ra khác, tấm thẻ này cũng là để tính tiền trên khoảng thời gian khách hàng sử dụng bãi đậu và khách tự thanh toán tiền phí trước khi rời bãi.

Kỹ thuật tự động giúp cho các vụ giao dịch diễn ra nhanh hơn, sự chuyển động của dịch vụ cũng vì vậy mà nhanh hơn, và do đó các kiến trúc hạ tầng cơ sở cũng phải thay đổi cho phù hợp với những kỹ thuật mới.

Sự thay đổi này đôi khi làm cho nhiều người đã quen với lối sinh hoạt cũ nay bỗng dưng có cảm giác là lạ, thậm chí là hơi khó chịu với những thay đổi mới. Tại nhiều siêu thị và cửa hàng lớn ở Mỹ, những vị trí trước đây là những quầy tính tiền thì nay bị thay thế bằng một dãy các hệ thống máy để khách hàng tự động tính tiền. Người nhân viên thu ngân, trước đây được chỉ định chỗ đứng đàng sau quầy, thì nay đứng ở cuối dãy với công việc mới là sẵn sàng hỗ trợ khi khách hàng gặp trở ngại trong việc tự tính tiền hoặc khi máy bị hư. Tại những cửa hàng như Target, nhân viên thường không được chỉ định đứng làm việc ở một chỗ nhất định. Nhiều công việc trước đây gắn liền với một vị trí cố định thì nay lại thường xuyên di chuyển từ chỗ này qua chỗ khác tuỳ nghi.

Ở những bãi đậu xe, sự thay đổi cũng khác trước rất nhiều. Các bãi đậu xe trước đây luôn có một nhà nhỏ được xây ngay nơi cổng ra vào. Đây là chỗ làm việc của nhân viên trực gác với công việc là thu tiền phí đậu xe và nâng cổng chắn cho khác hàng ra vào. Kỹ thuật tự động bây giờ không còn cần tới căn nhà nhỏ cho nhân viên trực nữa là vì những công việc đó nay do máy làm. Người nhân viên trực bây giờ thường đứng ở cổng có lối ra, giúp khách hàng cách sử dụng máy để tính tiền hoặc làm những công việc cũ một khi máy có vấn đề.

Kỹ thuật tự động thường bị đổ cho cái tội là lấy mất đi nhiều công việc làm của người, là vì khi máy móc có thể làm những công việc trước đây do người làm thì những nhân viên đó nay không cần và công việc đó bắt buộc bị cắt bỏ. Một phúc trình của công ty tư vấn McKinsey & Company đưa ra vào năm ngoái cho biết có khoảng 39 triệu công việc ở Mỹ có thể sẽ được thay thế bởi kỹ thuật tự động từ đây cho đến năm 2030. Mặc dù vậy, cũng trong khoảng thời gian này, công ty dự đoán có khoảng 30 triệu công việc mới sẽ được tăng thêm vào nền kinh tế – và vì vậy đòi hỏi nhiều người lao động phải chuyển hướng công việc.
Một số công ty cũng cho biết là kỹ thuật tự động, trên thực tế, cho phép họ thay đổi và giao những công việc và trách nhiệm khác cho nhân viên của họ. Chẳng hạn như công ty Target cho biết thực ra công ty đã tăng số nhân viên của họ trong năm 2017, mặc dù họ cho đặt các quầy tính tiền tự động ở hầu hết các cửa hàng Target trên khắp nước Mỹ. Khoảng một phần ba khách hàng của Target chọn cách tự tính tiền và công ty cần đặt thêm máy tính tiền tự động để tạo sự tiện lợi cho khác hàng. Một phần lý do Target mướn thêm nhân viên là vì họ mở thêm 150 cửa tiệm trong năm nay.

Sự có mặt của máy tự tính tiền không hẳn hoàn toàn cắt giảm công việc thu ngân mà thay vào đó là chuyển hướng công việc. Kỹ thuật tự động được thiết kế là để máy làm thay người. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến khách hàng là những người sử dụng máy, mà nó còn ảnh hưởng đến công việc của các nhân viên nữa. Tại tiệm Target, công việc chính của người nhân viên thu ngân trông coi các quầy tự tính tiền hiện nay ít liên quan đến việc trực tiếp phục vụ khách hàng mà thay vào đó là trông coi các máy tính tiền mà khách hàng sử dụng.

Nhiều toà nhà văn phòng lớn hiện nay không còn mướn nhân viên tiếp khách nữa. Tại quầy tiếp khách nơi cửa ra vào ở nhiều toà nhà hiện nay đã có máy thay người để tiếp khách. Khách hàng muốn gặp ai thì chỉ cần bấm vào máy và chiếc máy đó sẽ chỉ cho khách hàng biết phải đi lên tầng số mấy và ở phòng số mấy. Một số người cho biết lần đầu đi vào những toà nhà này, nếu là người không quen với kỹ thuật tự động sẽ có cảm giác như bị lạc vào một chốn nào đó.

Kỹ thuật tự động trong thời hiện đại sẽ làm cho nhiều người có cảm giảm là lạ đó. Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ bao quát hơn thì đây lại là chiều hướng sinh hoạt càng ngày càng được nhiều người ủng hộ và thích nghi.

Một cuộc thăm dò được thực hiện gần đây của văn phòng nghiên cứu YouGov và viện bảo tàng Victoria and Albert ở London cho thấy có 69 phần trăm người dân Anh chọn nhân viên thu ngân là người thật thay vì là máy tự tính tiền. Tuy nhiên, khi người ta chia kết quả thăm dò ra theo tuổi thì con số thống kê cho thấy một kết quả khác: 53 phần trăm những người ở độ tuổi 18 đến 24 chọn cách tự tính tiền so với 13 phần trăm những người ở độ tuổi 55 hoặc hơn.

Có thể nói kỹ thuật tự động là chiều hướng chung của tương lai. Chắc chỉ độ 10 hay 20 năm nữa thôi, hầu hết các giao tiếp của chúng ta trong những sinh hoạt thường ngày là với máy móc. Quả thật máy móc tự động có những tiện lợi của chúng: nhanh, gọn, chính xác. Tuy nhiên, sự tương tác giữa người và máy khó có thể gây được tình cảm, là thứ mà con người xưa nay vẫn cần nhưng không phải lúc nào cũng có sẵn. Một nụ cười, một câu chào hỏi thân thiện sẽ dễ gây được sự đồng cảm giữa người với người. Máy móc, cho dù ngày càng thông minh, sẽ không có khả năng làm được điều quan trọng đó.

Huy Lâm

Comments are closed.

error: Content is protected !!