Thời Báo Vietnamese Newspaper

KOFI ANNAN, MỘT NGƯỜI CÔNG CHÍNH (8/04/1938 – 18/08/2018)

Nhà ngoại giao danh tiếng của Hoa Kỳ, ông Richard Holbrooke, người từng phục vụ tại VN từ 1962 đến 1969, cựu đại sứ Mỹ ở Liên hiệp Quốc (LHQ), nói về ông: “Kofi là một ngôi sao nhạc rock quốc tế về ngoại giao. Bằng sự quyến rũ cá nhân và sức mạnh dịu dàng, ông có khả năng gần như huyền diệu để lay chuyển mọi người.”
“Ngôi sao nhạc rock quốc tế” không phải là phóng đại, ngoa ngôn. Mỗi lần đi công cán ở các nước, đặc biệt là ở châu Phi, ông thu hút những đám đông đến hàng ngàn người. Ngay cả những buổi sáng bình thường ở New York, khi đến sở làm, những người khách đang chờ để vào thăm trụ sở LHQ khi nhận ra ông cũng tặng cho ông những tràng pháo tay ca ngợi.
Trong khi các vị tổng thư ký trước Annan bị coi là đồng nhất với bộ máy quan liêu của LHQ, thì vị tổng thư ký thứ 6 của LHQ đã xây dựng được cho mình danh tiếng “a honest broker”, một nhà môi giới trung thực giữa các nhà lãnh đạo thế giới.
Sir Kieran Prendergast, một cựu đại sứ của Anh quốc, từng là một Phó Tổng Thư ký đặc trách Quan hệ quốc tế của LHQ đã nói: “Vai trò của ông giống như một vị vua của một quốc gia quân chủ lập hiến – ông không có quyền lực thực sự nhưng ông khuyến khích, cố vấn và cảnh báo. Ông đẩy nhẹ họ từng bước. Và ông hòa hợp khá tốt với một số người rất khó chơi.”
Vị Tổng thư ký đương nhiệm của LHQ, ông Antonio Guterres ca ngợi người tiền nhiệm của mình: “Về nhiều mặt, Kofi Annan đã là LHQ. Đi lên từng nấc thang vị trí (của LHQ) ông đã đưa tổ chức này vào thiên niên kỷ mới với phẩm giá và quyết tâm vô song.”
Kofi Annan, cựu tổng thư ký của LHQ, vị tổng thư ký da đen đầu tiên, người được coi là tổng thư ký giỏi nhất trong lịch sử tổ chức quốc tế này, vừa qua đời hôm 18 tháng 8, hưởng thọ 80 tuổi.

Trọn sự nghiệp ở LHQ
Kofi Annan ra đời tại thành phố Kumasi của Ghana tháng 4 năm 1938, là một trong hai người con sinh đôi của một gia đình giàu có. Cả hai người ông bên nội và ngoại là những thủ lãnh truyền thống, cha của ông đã trở thành một thống đốc tỉnh. Ngày ấy, nơi ông sinh trưởng còn được gọi là Bờ Biển Vàng (Gold Coast) và nằm dưới sự cai trị của người Anh.
Từ năm 1954, ông được cho theo học ở Mfantsipim, một trường nội trú dành cho các thành phần tinh hoa, do giáo phái Methodist thành lập từ cuối thế kỷ 19 ở Cape Coast.
Chính ở ngôi trường này ông đã học được những bài học quan trọng nhất của cuộc đời ông. Annan nói, trường đã dạy ông rằng “sự đau khổ ở bất cứ nơi nào đều liên quan đến con người ở khắp mọi nơi”.
Hai ngày trước khi ông lên 19 tuổi, năm 1957, cũng là năm tốt nghiệp từ trường Mfantsipim, Gold Coast giành được độc lập từ Anh và bắt đầu sử dụng cái tên “Ghana”.
Sau này, ông kể tại Canada năm 2012 rằng ngày ông ra trường, ông là “một người trẻ tin chắc rằng có thể có được sự thay đổi, thậm chí một sự thay đổi cách mạng tận gốc rễ.”
Ý tưởng đó đã theo ông Annan trong suốt cuộc đời, những khi ông đóng một vai trò quan trọng trong các cuộc khủng hoảng đã định hình thế giới, từ đại dịch HIV / AIDS, đến cuộc chiến Iraq và sau đó là biến đổi khí hậu.
Các hoạt động nhân đạo của Annan đã đem lại cho ông giải Nobel Hòa bình, và cả hàng loạt những sự chỉ trích.
Kofi Annan chọn con đường kinh tế và ngoại giao. Sau khi tốt nghiệp đại học ở Ghana, Annan được học bổng của Sáng hội Ford để theo học về kinh tế ở Macalester College in St. Paul, Minnesota, Hoa Kỳ. Ông cũng hoàn tất bằng DEA về quan hệ quốc tế của học viện The Graduate Institute of International and Development Studies (Viện Cao học về Quốc tế và Phát triển) ở Thụy Sĩ rồi sau đó, lấy bằng cao học quản trị từ trường quản trị Sloan School of Management của MIT (Viện Công nghệ Michigan). Annan nói thông thạo tiếng Anh, Pháp, Akan, một số ngôn ngữ Phi châu.
Ông khởi đầu sự nghiệp của mình tại LHQ năm 1962, với vị trí viên chức về ngân sách của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Trong 4 thập niên, ông đi dần lên nhiều vị trí, trong đó có Phụ tá tổng thư ký, Phó tổng thư ký và Đại diện đặc biệt của tổng thư ký, để rồi sau cùng, được bầu làm Tổng thư ký LHQ năm 1997.
Ông cũng là vị tổng thư ký người Phi châu da đen đầu tiên (và duy nhất) của LHQ.
Tuy nhiên, trước khi đến được ghế cao nhất của tổ chức quốc tế có 193 quốc gia thành viên và nhân viên trên khắp thế giới này, và nhận Nobel Hòa bình, Annan đã phải trải qua vụ tai tiếng lớn nhất trong số những vụ tai tiếng trong sự nghiệp của mình.

Những ân hận muộn màng
Năm 1994, khi ông Kofi Annan đang giữ vị trí phó tổng thư ký và lãnh đạo các hoạt động gìn giữ hòa bình, 800 ngàn người bộ tộc Tutsi và Hutu bị giết trong vụ thảm sát diệt chủng kéo dài 100 ngày ở Rwanda.
Sau đó, năm 1995, có tới 8.000 người Hồi giáo bị quân đội Serbia tàn sát trong một khu vực an toàn của LHQ ở Bosnia.
Trong cả hai vụ, Annan và DPKO (Department of Peacekeeping Operation / Bộ phụ trách các hoạt động giữ hòa bình của LHQ) của ông bị phê phán nặng nề, nhất là sau khi có chứng cớ rõ ràng rằng DPKO đã lờ đi nhiều thông tin đã được gửi đến báo động về kế hoạch của cuộc diệt chủng ở Rwanda.
(Năm 2003, trong quyển Shake Hands with the Devil: The Failure of Humanity in Rwanda (Bắt tay với Quỷ: Thất bại của Nhân loại ở Rwanda) Tướng Roméo Dallaire – đã hồi hưu, của Canada, người chỉ huy lực lượng Sứ mạng Hỗ trợ của LHQ tại Rwanda, chỉ trích ông Annan đã quá thụ động trong phản ứng đối với cuộc diệt chủng sắp xảy ra. Dallaire khẳng định Annan đã cản trở không cho quân LHQ can thiệp để giải quyết xung đột, và không cung cấp thêm hỗ trợ tiếp liệu và vật chất. Dallaire tuyên bố rằng Annan đã chần chừ không trả lời những bản fax mà ông gửi tới nhiều lần để xin mở kho vũ khí để có thể giúp ông bảo vệ những người Tutsi.
Năm 2004, Kofi Annan thú nhận: “Chính tôi, trong vị trí người đứng đầu bộ phận gìn giữ hòa bình của LHQ vào thời điểm đó, đã thúc ép hàng chục quốc gia gửi quân. Tôi tin rằng vào thời điểm đó tôi đã làm hết sức mình. Nhưng tôi nhận ra sau vụ diệt chủng có nhiều điều tôi đã có thể làm, và nên làm nhiều hơn để báo động và kêu gọi sự tiếp tay. Ký ức đau đớn này, cùng với ký ức về Bosnia và Herzegovina, đã ảnh hưởng nhiều đến suy nghĩ của tôi, và đến nhiều hành động của tôi, trong vai trò tổng thư ký.”

Hai nhiệm kỳ Tổng thư ký
Vào tháng 12 năm 1996, việc tuyển chọn Kofi Annan làm tổng thư ký thứ bảy đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lịch sử của LHQ. Tất cả các vị tổng thư ký trước ông đều là các chính trị gia, Annan là vị tổng thư ký đầu tiên được chọn ra từ trong số các nhân viên của tổ chức này, một “công chức quốc tế”, đã đi lên đến chức vụ cao nhất thông qua các chức vụ quản lý và nhân sự.
Khi nhậm chức, Kofi Annan cũng đã thừa kế một tổ chức 52 tuổi đang trên bờ vực phá sản.
Ông lập tức tiến hành các cải tổ, cắt giảm 1.000 việc làm trong số 6.000 vị trí tại trụ sở New York, trong khi cũng cố gắng thuyết phục các nước thành viên, hầu hết chẳng tha thiết gì, góp thêm phần trách nhiệm trong các thảm kịch của thế giới.
Năm ngoái, trong cuộc phỏng vấn dịp sinh nhật lần thứ 80 của ông, Annan nói với chương trình Hard Talk của BBC: “LHQ có thể được cải thiện, nó không hoàn hảo, nhưng nếu nó không tồn tại, bạn sẽ phải tạo ra nó.”
Giai đoạn Kofi Annan làm tổng thư ký cũng là một trong những thời kỳ nhiều biến loạn nhất trong lịch sử của LHQ. Ông lên nhận chức vụ này sau sáu năm ngày Liên bang Xô viết sụp đổ, và thời gian ông điều hành LHQ là kỷ nguyên có cuộc tấn công làm thay đổi cả thế giới – vụ 911 ở Hoa Kỳ, và sau đó là “cuộc chiến chống khủng bố.”
Quan hệ của ông với Hoa Kỳ đã thử thách khả năng lãnh đạo ngoại giao của ông trong khi thế giới chia rẽ nặng nề vì cuộc chiến Iraq.
Năm 2003, Hoa Kỳ – một trong những quốc gia ủng hộ Annan mạnh nhất – đã công bố ý định đánh Iraq. Khi không được sự tán thành của LHQ, Mỹ đã tấn công chiếm Iraq với một liên minh quân sự tự nguyện.
Annan nói cuộc chiến tranh “từ quan điểm của chúng tôi và từ quan điểm của Hiến chương LHQ, là bất hợp pháp.”
Năm 2013, Annan nói với tạp chí Time rằng ngày LHQ không thể ngăn chặn cuộc chiến Iraq là “thời điểm đen tối nhất” của ông.
“Tôi đã tận lực làm việc – tôi đã làm việc qua điện thoại, nói chuyện với các nhà lãnh đạo trên khắp thế giới,” ông nhớ lại. ”Hoa Kỳ không có sự ủng hộ của Hội đồng Bảo an. Vì vậy, họ quyết định ra tay chẳng cần đến HĐBA nữa. Nhưng tôi nghĩ HĐBA đã đúng trong việc tán thành chiến tranh. Bạn có thể tưởng tượng nếu LHQ ủng hộ cuộc chiến ở Iraq, danh tiếng của chúng ta sẽ như thế nào?
Bất đồng giữa Annan và George Bush vào thời điểm đó nặng đến mức Tổng thống Hoa Kỳ đã nói LHQ đang đi đến chỗ chẳng còn ý nghĩa gì nữa bởi vì chúng tôi (LHQ) đã không tán thành việc tấn công Iraq. Nhưng bây giờ chúng ta đã thấy rõ hơn.”
Phần lớn nhiệm kỳ thứ hai của ông Annan đã được đổ vào việc tranh chấp với Hoa Kỳ, quốc gia đóng góp lớn nhất của LHQ, khi ông buộc Mỹ phải trả gần 2 tỷ đô la tiền quốc gia này nợ LHQ.
Khi kết thúc nhiệm kỳ thứ 2 của ông năm 2006, Kofi Annan đã để lại một tổ chức toàn cầu mạnh mẽ hơn trong bảo vệ hòa bình và chống đói nghèo, thiết lập khung sườn cho phản ứng của LHQ với các hành động tàn bạo với số đông và sự chú trọng của tổ chức về nhân quyền và phát triển trong thế kỷ 21.

Viết về Kofi Annan
Giáo sư Jeffrey D. Sachs, Giám đốc Trung tâm Phát triển Bền vững của Đại học Columbia, một người từng làm việc với Kofi Annan viết về ông trên CNN:
“Ý tưởng cốt lõi của Kofi là thế giới liên kết đông đúc của chúng ta đòi hỏi công bằng kinh tế, hòa bình và nhân quyền. Ông thường nói rằng không thể có phát triển mà không có an ninh, không thể có an ninh mà không có phát triển, và cũng không thể có cả an ninh lẫn phát triển nếu không có quyền con người.
Ông đã thấy được rằng cần phải có cả thế giới cùng tham gia để đi đến kết thúc sự nghèo đói, sự chấm dứt chiến tranh và bảo vệ phẩm giá con người. Ông tin rằng LHQ là tổ chức toàn cầu duy nhất có thể hỗ trợ cho những tham vọng to lớn này, và ông đã biến nó thành công việc của đời ông để tạo nên một LHQ cho thời đại của chúng ta. Ông đã truyền cảm hứng cho vô số người khác, trong đó có tôi, cống hiến hết mình cho công việc của LHQ.
Kofi mở ra cánh cửa của LHQ cho người dân trên thế giới. Trong khi Hiến chương LHQ bắt đầu một cách thích hợp với những từ “Chúng tôi các Dân tộc”, thì các thành viên của LHQ đang thực sự là chính phủ của thế giới. Kofi đảm bảo đảm mọi người trên khắp thế giới sẽ coi LHQ là của họ, chứ không chỉ đơn thuần là chính phủ của họ.
Ông không mệt mỏi xiển dương bản Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền, hiến chương đạo lý của LHQ. Ông đã đưa cộng đồng doanh nghiệp vào LHQ thông qua sáng kiến Global Compact.
Bằng tình cảm thiêng liêng nhất, cấp thiết và thành công nhất, ông đã khiến thế giới chú tâm đến số người thiệt thòi nhất trong chúng ta, khi truyền thống đạo đức vĩ đại của thế giới kêu gọi chúng ta làm điều đó. Thành tựu lớn nhất của Kofi cho người nghèo là huy động các nguồn năng lượng toàn cầu để chống nghèo, đói và bệnh tật thông qua các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (Millennium Development Goals/ MDG) mà Kofi nêu với các chính phủ của thế giới tại Hội nghị Thượng đỉnh Thiên niên kỷ LHQ năm 2000.
Các MDG đã thúc đẩy các nhà khoa học, bác sĩ, nhà nông học, lãnh đạo cộng đồng, các nhà nghiên cứu, lãnh đạo doanh nghiệp, những người làm việc và thanh niên ở khắp mọi nơi cộng tác với nhau giải quyết thách thức lớn là kết thúc nghèo đói.
Với sức mạnh thuyết phục của nhà ngoại giao tài năng của thế giới, Kofi đã đưa thế giới vào sứ mệnh tuyệt vời này. Tình trạng cực nghèo giảm nhanh trong giai đoạn MDG, từ 37% của điểm xuất phát năm 1990 đến dưới 10% tại điểm đến MDG vào năm 2015. Tiến bộ này đã khiến các chính phủ trên thế giới đủ tự tin để đưa ra mục tiêu chấm dứt cực nghèo vào năm 2030, mục tiêu đầu tiên trong số 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững được khởi động vào năm 2015. Di sản của Kofi tiếp tục trong đợt huy động toàn cầu đang tiếp diễn này để chấm dứt tai họa thiếu thốn cực độ.”

Vĩnh biệt một con người lớn
Có thể nói cho đến ngày qua đời, Kofi Annan vẫn gắn bó với LHQ và công việc của tổ chức này. Khi nhiệm kỳ của ông kết thúc, Kofi Annan lập ra Sáng hội Kofi Annan hoạt động trong lãnh vực phát triển quốc tế.
Năm 2012, ông trở lại với vai trò đặc phái viên của Liên Hiệp Quốc đến Syria vào năm 2012 để tìm cách giải pháp cho cuộc xung đột quá dài ở xứ này. Ông từ chức sau khi không thấy tiến bộ nào. Tháng 9 năm 2016, ông được cử đầu một Ủy ban của LHQ điều tra cuộc khủng hoảng người Rohingya ở Bangadesh.
Cựu Tổng thư ký LHQ Kofi Annan qua đời tại bệnh viện ở Bern, Thụy Sĩ, vào sáng sớm ngày 18 tháng 8.
Gia đình ông và Sáng hội Kofi Annan cho hay ông đã “qua đời một cách nhẹ nhàng” sau một thời gian bệnh ngắn.
Bên cạnh ông trong những ngày cuối cùng có bà Nane, vợ thứ hai của ông và các con Ama, Kojo và Nina.
Giáo sư Jeffrey D. Sachs viết về Kofi Annan:”Trong mỗi thế hệ, chúng ta phụ thuộc vào một vài người có sự mực thước và trí thông minh tối cao để giữ cho thế giới khỏi vỡ tan. Trong truyền thống Do Thái, có tất cả 36 vị tzadikim, những người công chính, những người mà thiếu họ thế giới sẽ tiêu tan. Kofi Annan là một trong những người công chính, một người có trí thông minh phi thường, sự mực thước, sự ấm áp và niềm vui của cuộc sống. Ông đã giúp giữ cho thế giới của chúng ta không nổ tung, hoặc phân chia tàn nhẫn giữa người giàu và người nghèo.”
Cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama nói Kofi Annan là một trong số rất ít người “thể hiện sứ mệnh của Liên hợp quốc”.
“Tính chính trực, kiên trì, lạc quan và ý thức của nhân loại chung của chúng ta luôn luôn có trong khi ông tiếp cận cộng đồng các quốc gia. Cả đến sau khi ông đã phá vỡ các rào cản, Kofi vẫn tiếp tục không ngừng theo đuổi một thế giới tốt đẹp hơn, và dành thời gian để thúc đẩy và truyền cảm hứng cho thế hệ lãnh đạo tiếp theo.”
Thủ tướng NgaVladimir Putin ca ngợi ông là một “người đáng kính và một chính khách vĩ đại. Tôi chân thành ngưỡng mộ sự khôn ngoan và can đảm của ông khả năng của ông để đưa ra quyết định cân bằng ngay cả trong những tình huống khó khăn, quan trọng nhất.”

Đỗ Quân tổng hợp

Comments are closed.

error: Content is protected !!