Thời Báo Vietnamese Newspaper

KINH TẾ MỸ 2019

Nguyễn Thơ Sinh

Kinh tế Mỹ năm 2018 đã hồi phục mạnh. Điều đó không cần bàn cãi nhiều. Ai là người có công? Ai được hưởng lợi nhiều nhất? Đà hồi phục sẽ kéo dài trong bao lâu? Hồi phục thực sự hay chỉ hồi phục bề ngoài, ăn xổi ở thì? Liệu thiên hạ có nên cứ vui mừng? Đó là những câu hỏi năm vừa qua bạn đã có chút khái niệm. Còn năm 2019 sắp tới, liệu những tín hiệu cuối năm 2018 có giúp bạn tiên đoán kinh tế Mỹ năm 2019 đi về đâu.

Noel đã qua. Tết Tây cũng đã qua. Những cân mỡ thừa lén lút sau nhiều ngày chè chén khiến bạn giật mình? Quả nhiên vậy. Lễ hội. Đi chơi xa. Thăm thú. Tình thân… Những món ăn sở trường chủ nhà ra sức nấu nướng, thức ăn là biểu hiện của lòng hiếu khách mà. Cứ thế, tới chừng nhận ra mình nạp nhiều calories hơn bình thường thì… đã muộn!
Những dự định resolution quyết tâm thực hiện trong năm 2019 (như bao lần New Year) của bạn là gì? Cai thuốc lá? Bỏ bớt rượu bia? Năng mua vé số với hy vọng biết đâu sẽ trở thành triệu phú? Lái xe cẩn thận hơn vì mới bị mấy cái traffic tickets liền? Giảm 10 pounds theo lời khuyên bác sĩ? Kiêng hẳn đồ ngọt sau khi đọc báo nói về tác hại của đường…

Đó là chuyện đời thường. Còn chuyện kinh tế Mỹ, hẳn nhiên chúng len lỏi vào suy nghĩ của bạn một cách vô thức. Đâu phải chỉ có chủ nhà hàng hay chủ tiệm nails mới quan tâm đến kinh tế Mỹ. Nếu còn chưa ‘gác kiếm’, chưa an phận với cuộc sống hưu trí, còn lăn lộn kiếm sống, kinh tế Mỹ thường là mối ưu tư của khá đông chúng ta theo lối nghĩ kinh tế Mỹ đi lên ai cũng có lợi. Tóm lại, nước nổi thì bèo tấm, bèo cụm cùng nổi. Nước rút, bèo tấm mắc cạn trước, bèo cụm mắc cạn sau, cuối cùng là tất cả cùng mắc cạn.

Không sai, dân làm hãng lệ thuộc vào kinh tế, thợ nails cũng thế, anh phụ bếp, chị giữ trẻ, bác tài xế xe tải 18 bánh, chú thợ cắt tóc, vị bác sĩ già, thím Tư phụ trách quầy rau tươi ngoài chợ, anh Ba bán bảo hiểm, chợ búa, tiệm tùng… Cứ thế, cuộc sống mọi tầng lớp dân chúng luôn hy vọng kinh tế Mỹ khởi sắc bởi những ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp. Tóm lại một câu: Ai cũng muốn kinh tế đi lên.

Với Tổng thống Trump (thoạt tưởng ông chẳng care gì cho lắm) cuối cùng là người ưu tư đến kinh tế Mỹ nhiều nhất. Tại sao? Câu trả lời hẳn nhiên có nhiều phiên bản. Tuy nhiên điểm dễ nhận ra nhất: Ông quan tâm đến kinh tế vì mùa phiếu 2020. Nét mặt ông lầm lì khó tiên liệu, song những dòng twitter của ông khác nào hàn thử biểu kinh tế Mỹ, bởi người ta có thể nhìn thấy sắc mặt thái độ nhạy cảm của ông bộc lộ rõ mỗi khi chỉ số chứng khoán Wall Street dao động.

Ai cũng biết kinh tế Mỹ không tách biệt với kinh tế toàn cầu. Không ít thì nhiều, dao động kinh tế thế giới ảnh hưởng lên kinh tế Mỹ. Kế sách bảo hộ mậu dịch America First của Tổng thống Trump một dạo nóng hổi, đắt như tôm tươi đang gởi đi những tín hiệu nhầm lẫn. Cộng thêm chính sách Trade War đánh thuế thật nặng lên hàng hóa Trung Quốc. Lại thêm chuyện thậm thụt áo gấm đi đêm với Saudi Arabia với hy vọng ký được hợp đồng lớn, tảng lờ vụ tai tiếng liên quan đến cái chết của nhà báo Jamal Khashoggi gần đây. Rồi chính sách giảm thuế thu nhập cho nhiều tập đoàn, các chủ hãng… Gần như chỗ nào có mùi tiền hay có cơ hội kiếm chác “điểm ủng hộ” của fans giúp ông đắc cử, Tổng thống Trump sẽ xắn tay áo lao vào. Ông quên (hay giả đò quên) với khái niệm “kinh tế toàn cầu hóa” các tập đoàn sản xuất chỉ nhắm đến lợi ích trước mắt. Sản phẩm và dịch vụ không còn tính thuần chủng. Linh kiện và phụ tùng gần như nơi nào cũng sản xuất được. Hợp đồng gia công (outsource) là khái niệm thời thượng, các công ty đa quốc gia, thị trường liến kết các lục địa càng ngày càng mở rộng, biên giới quốc gia càng ngày càng thu hẹp. Mỹ không thể trở thành một ốc đảo bởi kinh tế toàn cầu “không mợ chợ vẫn đông”.

Mặc kệ, Tổng thống Trump tin chính sách thuế khóa của ông đủ sức thúc đẩy kinh tế Mỹ theo mô hình “lấy mỡ rán mỡ”. Nhiều người cho rằng sách lược của ông mang tính lý thuyết nhiều hơn thực tế nếu lấy “động cơ vĩnh cửu” làm ví dụ liên hệ vì có bột mới gột nên hồ. Có người nói các chính sách ông đưa ra bị thế lực đầu nậu lũng đoạn từ A đến Z. Nhóm quyền lực này buôn bán các chính sách, họ thực sự là kẻ thao túng kinh tế Mỹ nhưng ít ai nhận ra. Những ông chủ tài sản tiền tỷ giấu mặt, bàn tay sắt bọc nhung, tinh vi khó lường. Giá cổ phiếu, giá xăng, những chỉ số tự tin, chỉ số tiêu dùng, tỷ số thất nghiệp… có vẻ tươi rói, nhưng mấy ai nghĩ đến những quả bóng (bơm căng) sẽ xì hơi bất cứ lúc nào.

Hãng tin Bloomberg ngày 16/12/2018 chạy một cái tít lớn: Americans Turn More Pessimistic on Economy. Tác giả bài báo Ros Krasny vẽ lên bức tranh kinh tế Mỹ không mấy tươi sáng lắm. 28% dân Mỹ tin rằng kinh tế sẽ đi lên, trong khi 33% dân Mỹ tin rằng kinh tế sẽ đi xuống. Tại sao có hiện tượng này? Tại sao khắp nơi thấy bảng thuê người và cần người cuối cùng rơi vào tình trạng này? Phải chăng dân Mỹ ngờ vực uy tín và đường lối của Tổng thống Trump? Hay kinh tế Mỹ có vẻ tốt đẹp đáng ngờ, too good to be true? Hoặc đơn giản hơn, người ta lo ngại công thức “không bột vẫn gột nên hồ” của Tổng thống Trump nay mai sẽ bộc lộ nguyên hình. Họ nhận ra chính sách của ông có vẻ không chắc chắn lắm. Nên nhớ, mới đầu năm nay thôi, 20% dân Mỹ lo lắng kinh tế xấu đi so với 35% tin kinh tế sẽ tốt đẹp hơn, tại sao?

Mùa phiếu mid-term 2018 để lại nhiều dư chấn. Đà thắng như chẻ tre của Tổng thống Trump mất hẳn quán tính vũ bão trở thành lời cảnh tỉnh. Những chương trình điều khiển đất nước kiểu “tay người vật cối đá” của ông khiến nhiều người hoài nghi. Đã vậy, các lĩnh vực ông muốn cứu vãn hoặc xúc tiến cuối cùng vẫn giậm chân tại chỗ (than đá, công nghiệp sản xuất xe hơi, xây tường ngăn đôi Mỹ-Mễ…) Nay Hạ viện rơi vào tay Đảng Dân chủ càng hứa hẹn những pha gay cấn tại sân khấu chính trị Mỹ. Tất nhiên dao động kinh tế sẽ theo đó mà khởi phát, chẳng ai dám nói mạnh chuyện gì sẽ xảy ra. Giới tài phiệt sẽ mượn gió bẻ măng, Phố Wall chẳng khác nào con rối trong tay họ, thế mới biết khôn hay dại đều chết cả! Nay có thêm Government shutdown, tình hình thời sự càng sôi động hơn.

Vẫn theo thăm dò của tác giả Ros Krasny thực hiện, 38% cử tri cho biết họ sẽ bầu Tổng thống Trump năm 2020 so với 52% nói sẽ dồn phiếu cho người khác. Tuy nhiên điều đó chẳng hứa hẹn bất cứ điều gì chắc chắn. Một điều khá dễ hiểu, dân Mỹ bi quan hẳn phải có nguyên nhân, trong đó tài lãnh đạo và uy tín của Tổng thống Trump là một đại lượng quan trọng đáng kể.

Các sách lược lớn của chính phủ thường cần thời gian kiểm chứng. Chương trình giảm thuế của Tổng thống Trump ưu ái các tập đoàn kinh tế và người giàu (trên lý thuyết sẽ giảm nguồn thu ngân sách quốc gia). Nhưng sau một thời gian ngắn luật thuế ban ra, giá cổ phiếu tại Mỹ tăng vọt. Ai ai cũng hể hả tin việc làm sẽ ùn ùn đổ vào Mỹ. Phải chăng giá cổ phiếu có sự nhúng tay của đầu nậu và cái bẫy market crash sẽ sập xuống bất cứ lúc nào? Còn chỉ số thất nghiệp giảm hẳn thì sao? Đây không phải là chuyện tốt ư? Song xét kỹ lại, nhiều người Mỹ không đủ trình độ chuyên môn phù hợp thị trường lao động (có nên) là mối nguy cần suy nghĩ!

Quỹ dự trữ liên bang Fed Reserve tăng mức lãi suất bốn lần trong năm 2018, Tổng thống Trump nhảy dựng lên vì chuyện này. Lãi suất tăng khiến chi tiêu giảm hẳn lại, các doanh nghiệp ngán lãi suất cao nên ngại chuyện vay mượn, giá nhà sẽ thôi rẻ, giá xe hơi cũng thế, nói chung cái gì dính dáng đến lãi xuất là gặp phiền. Giá xăng rẻ, điều này có lợi cho Tổng thống Trump, song nhìn chung, thiên hạ vẫn than như bọng dành dụm tiền khó khăn. Còn giá dầu thô tuột giảm mạnh (đây cũng là một chỉ số kinh tế quan trọng) vì kinh tế chậm lại giá dầu mới giảm xuống.
Mà thôi, đó là chuyện của người Mỹ! Nhưng không. Chuyện của Mỹ sớm muộn gì (cũng) là chuyện của người Việt sống trên đất Mỹ. Nhiều dịch vụ của bà con mình chịu ảnh hưởng nếu kinh tế Mỹ đi lên (hay đi xuống). Doanh thu tại các nhà hàng Việt, tiệm nails, tiền típ của thợ dũa móng, salesman bán xe hơi (nghề này người Việt càng ngày càng đông), địa ốc, các doanh nghiệp build tiệm mới cho đồng hương, chợ búa, văn phòng nha sĩ… buôn bán sẽ kém hơn nếu kinh tế đi xuống.

Và bạn sẽ nghĩ gì? Liệu bạn có tin kinh tế Mỹ năm 2019 khá hơn, hoặc nó sẽ chậm lại, hay sẽ có những quả bóng nổ tung vì các chính sách của Tổng thống Trump từ nay trở đi gặp phải lực cản của Hạ viện do Đảng Dân chủ nắm dao đằng cán…
Thôi thì cứ đợi xem sao.

Nguyễn Thơ Sinh

Comments are closed.

error: Content is protected !!