Không nghỉ hưu

Người đi làm ở Mỹ trong những năm đầu có thể không nghĩ đến điều này, nhưng sau khi làm được ít năm chắc hẳn đã từng nghĩ đến nó: nghỉ hưu. Mặc dù đường tới đích còn dài, có thể là 30 năm, nhưng để đến ngày đó có thể hạ cánh an toàn thì người ta phải có một kế hoạch rõ ràng – bắt đầu dành dụm càng sớm càng tốt, dự tính sẽ làm gì sau khi nghỉ hưu, v.v…

Nói thì dễ, nhưng đến khi cái ngày gọi là nghỉ hưu đó đến, nhiều người bỗng dưng cảm thấy khó nghĩ và tự hỏi họ thật sự có muốn nghỉ hưu hay không? Một công việc, hay nói cách khác, một thói quen mà người ta đã làm đều đặn mỗi ngày trong một thời gian dài mấy chục năm, nay bỗng dưng phải ngưng lại thì nói sao người ta không cảm thấy mông lung. Đó là chưa kể, một việc làm, mặc dù lý do chính là để người ta kiếm tiền nuôi thân và nuôi gia đình, nó còn tạo điều kiện để người ta gặp gỡ bạn bè và tìm được những nguồn vui mà không thể kiếm được ở nơi nào khác.

Đấy là ta đang nói tới lớp thế hệ của những người đã và đang tới tuổi nghỉ hưu. Với những người trẻ thuộc thế hệ vừa mới gia nhập vào lực lượng lao động thì trường hợp của họ lại khác vì họ sống ở một thời đại khác và có một cuộc sống khác với thế hệ đi trước. Họ vẫn thường được nghe nói rằng trong tương lai họ sẽ không dành dụm đủ để nghỉ hưu và sẽ sống thọ hơn và khoẻ mạnh hơn thế hệ cha mẹ của họ. Do đó, những người trẻ này có thêm nhiều lý do hoặc cần thêm động lực để tiếp tục làm việc, thậm chí kể cả sau khi họ đạt tới tuổi đủ điều kiện để nhận phúc lợi từ chương trình an sinh xã hội, tức tiền hưu trí.

Trước kia, sau khi rời nhà trường thường thì người ta sẽ phải làm việc 25 hoặc 30 năm, nhưng nay thời gian làm việc sẽ kéo dài hơn, có thể là 50 năm hoặc hơn. Người ta dự đoán lớp người trẻ vừa gia nhập vào lực lượng lao động hiện nay có thể sẽ sống tới 125 tuổi. Đến lúc đó, tuổi đạt đủ điều kiện để được nhận tiền hưu có thể tăng lên thành 80 chứ không còn là 65 như hiện nay.

Một số nhà dân số học nói rằng các em bé mới sinh ra trong thời gian gần đây sẽ sống tới 200 tuổi. Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, tuổi thọ trung bình hiện nay ở Mỹ là 78 tuổi, và con số này sẽ còn tiếp tục tăng trong tương lai. Những người ở tuổi 60 hiện nay nhìn trẻ như những người ở tuổi 40 sống cách đây không lâu. Quan điểm về tuổi tác như nói ở trên sẽ ảnh hưởng tới cách suy tính của người ta về công việc làm cũng như những dự định cho tương lai sau này. Những người trẻ hiện nay có thể sẽ không nghỉ hưu mà vẫn tiếp tục làm việc, có thể là làm những công việc theo đam mê của họ chứ không nhất thiết là giữ công việc cũ, hoặc làm việc bán thời gian hay trở lại trường học thêm những môn học họ ưa thích mà trước đây không có hay đã bỏ lỡ cơ hội.

Một cuộc khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Hưu trí Transamerica năm 2018 đã thăm dò ý kiến của 6,372 người đi làm và kết quả cho thấy có tới một nửa nói rằng họ không nghĩ rằng sẽ nghỉ hưu ở tuổi 65, và 13% dự tính là sẽ không nghỉ hưu. Theo khảo sát của viện Gallaup, số người tính chuyện nghỉ hưu trễ sau 65 tuổi đã tăng gấp ba lần kể từ năm 1995. Và trong vòng 25 năm qua, tuổi nghỉ hưu trung bình của nước Mỹ đã tăng lên đến 66 tuổi hoặc lớn hơn.
Lý do ngày càng có nhiều người không tính chuyện nghỉ hưu hay nghỉ hưu trễ là vì chi phí y tế ngày càng cao trong khi tiền hưu nhận từ chương trình an sinh xã hội lại không đủ.

Feature News
1 of 7,273

Tuy nhiên, còn có những lý do khác nữa khiến người ta tiếp tục làm việc. Với tỷ lệ sinh sản ở Mỹ trong nhiều năm qua giảm đều, điều này có nghĩa là người ta có ít con hơn trước nên có nhiều thì giờ rảnh hơn, nhất là khi đứa con đã lớn và sống tự lập. Thế nên, đi làm sẽ giúp lấp vào những khoảng trống thời gian đó.
Theo Cục Thống kê Lao động, tính chung, người Mỹ làm việc nhiều hơn trước đây – trung bình mỗi ngày làm nhiều hơn nửa tiếng so với 12 năm trước – và dành ít thời gian cho việc giao tiếp xã hội, bớt tham dự các sự kiện cộng đồng,lười chơi thể thao và tập thể dục.

Thời gian làm việc của một đời người nay đã kéo dài hơn trước, và nhóm tuổi duy nhất với tỷ lệ người đi làm tăng cao hơn trước là những người ở tuổi 55 và lớn hơn.
Nếu có ai đó nói rằng cái khái niệm nghỉ hưu ở tuổi 65 nay đã lỗi thời rồi thì quả thật điều đó không sai, là vì khái niệm này đã có từ gần một thế kỷ trước khi chương trình an sinh xã hội được thành lập như là một thứ bảo hiểm cho người lớn tuổi khi họ thôi không còn đi làm nữa nhưng vẫn có được một phần lợi tức để trang trải cho cuộc sống. Theo Sở An sinh Xã hội, thời đó, đa số người Mỹ chỉ sống tới khoảng 65 tuổi hoặc hơn một chút. Và đó là khi những phúc lợi xã hội được tính vào – nghĩa là đa số chỉ hưởng được tiền già ít năm rồi qua đời và chính phủ không phải chịu gánh nợ quá lâu.

Theo Richard Johnson thuộc viện nghiên cứu Urban Institute, hai lý do chính khiến người ta nghỉ làm là vì sức khoẻ kém và chán công việc chứ không phải vì người ta có đủ tiền rồi nghỉ. Theo một nghiên cứu của giáo sư Matthew Rutledge thuộc Đại học Boston, những người có thể tiếp tục làm việc thì sống lâu hơn và ít gặp nguy cơ bị mắc những chứng bệnh thường thấy ở người già như bệnh mất trí nhớ, trầm cảm và béo phì.
Đối với những người vẫn muốn tiếp tục làm việc, trong tương lai, với kỹ thuật ngày càng tiến bộ thì công việc cũng sẽ trở nên dễ dàng hơn so với trước đây. Chẳng hạn, những kỹ thuật như loa và điện thoại thông minh, kỹ thuật nhận dạng giọng nói một ngày nào đó có thể trở nên phổ cập và được áp dụng vào trong nhiều lãnh vực, đặc biệt là những công việc liên quan đến kỹ thuật số, thì những công việc đó sẽ trở nên dễ dàng hơn cho những người lớn tuổi. Sự phát triển của kỹ thuật xe tự động hoặc bán tự động sẽ giúp sự đi lại an toàn hơn. Và những kỹ thuật tự động trong tương lai có thể giúp giảm bớt sự đòi hỏi người làm phải vận dụng trí óc và sức lực; và những chương trình dạy nghề được mở ra ở khắp nơi tạo thêm điều kiện cho người đi làm có thể dễ dàng đổi nghề khác hay học thêm nghề mới.

Những nghề mới xuất hiện trong mấy năm đổ lại đây mà người làm được trả lương theo từng công việc được giao (gig economy), tựa như kiểu lương khoán, như nghề lái xe Uber hay cho mướn nhà Airbnd, cũng hé mở cho ta thấy một số việc làm trong tương lai có thể thích hợp với những người tới tuổi nghỉ hưu nhưng vẫn muốn tiếp tục làm việc bán thời gian hoặc với một thời khoá biểu uyển chuyển.

Công ty may mặc Patagonia có lẽ là một trong số những công ty đầu tiên đã lập ra hẳn một chương trình với thời khoá biểu làm việc đặc biệt dành cho những nhân viên lớn tuổi nhưng chưa muốn nghỉ hưu hoàn toàn, hay nói cách khác, chưa muốn đoạn tuyệt hẳn với công việc. Loại việc làm này được gọi là “việc làm bắc cầu” (bridge jogs) hay “việc làm dành cho người chưa muốn nghỉ hưu” (unretirement jobs). Nước Mỹ ngày càng có thêm nhiều người tiếp tục làm việc sau tuổi 65, và Cục Thống kê Lao động cho biết chiều hướng này sẽ còn tiếp tục tăng trong vòng một thập niên tới. Cục Thống kê Lao động dự đoán tỷ lệ người già còn đi làm hoặc tiếp tục tìm việc làm sẽ tăng từ 19.6% năm 2018 lên 23.3% năm 2028, gần gấp đôi so với tỷ lệ dưới 12% của năm 1998. Nếu dự đoán trên là đúng thì đến năm 2028, ở nước Mỹ, cứ bốn người đi làm thì có khoảng một người là ở tuổi đáng ra là nghỉ hưu, là con số cao nhất chưa từng thấy trước đây.

Cũng theo dữ liệu của Cục Thống kê Lao động, hiện có hơn 165,000 người già Mỹ làm việc tại các siêu thị (điển hình như tại hệ thống siêu thị Walmart, bước vào cửa là ta thấy có khá nhiều người già làm việc tại đây và thường là những công việc tương đối nhẹ, như chào khách chẳng hạn). Khoảng một nửa trong số hơn 9 triệu người đi làm trong độ tuổi từ 65 trở lên làm việc trong các lãnh vực bán lẻ, chăm sóc y tế, dịch vụ hoặc giáo dục.
Trường hợp nhiều người già tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu, cho dù là vì lý do gì, thì điều quan trọng vẫn là người đi làm có thích công việc đó hay không. Ta thấy có nhiều tỷ phú đã quá tuổi nghỉ hưu nhưng vẫn làm việc, có người tiếp tục làm việc cho đến khi sức yếu quá không còn làm được nữa mới thôi. Đây là những người mê làm việc, nhưng còn một lý do khác nữa là họ muốn được tiếp tục hoạt động.

Con người giống như một cỗ máy. Cỗ máy đó đang chạy đều trong mấy chục năm nay bỗng dưng bảo tắt đi thì cũng khó. Máy thì phải chạy, máy không chạy dễ bị han gỉ hư hại. Con người ta cũng vậy, cứ phải tiếp tục làm việc cho đến khi không còn sức thì mới ngưng.
Huy Lâm

Related Stories...