Thời Báo Vietnamese Newspaper

Khi lòng tin bị xói mòn

Thời sự chính trị Canada trước nay không hấp dẫn bằng thời sự Mỹ. Đó là một thực tế. Thời sự Canada lại càng thêm thiếu hấp dẫn từ ngày ông Donald Trump đắc cử tổng thống Hoa kỳ. Xem tin tức trên truyền hình, trên mạng, đọc báo ngoại quốc, họa hoằn lắm mới thấy xuất hiện một tin thời sự Canada, thường là khi có liên quan đến một quốc gia khác, thí dụ như vụ Hoa Vi, còn thời sự nội tình Canada hầu như không có.
Thế nên khi cái sự kiện trên chính trường Canada, khởi đầu từ cách đây vài tuần và vẫn còn diễn tiến, được nhiều nhà bình luận nhận xét là có thể khiến người ta tạm ngừng theo dõi chuyện thời sự Hoa kỳ để liếc qua Canada, thì chắc phải là chuyện lớn.
Lớn thật, đến hai bà Tổng trưởng giữ những bộ quan trọng trong chính phủ – Tổng trưởng đặc trách Cựu chiến binh kiêm phó Tổng trưởng Quốc phòng và Chủ tịch Ủy ban Ngân khố, phải từ chức. Chẳng những từ chức, họ còn lên tiếng chỉ trích văn phòng Thủ tướng (PMO), và cả Thủ tướng.
Lời chỉ trích rất nặng, nặng đến mức trở thành lời tố cáo, đã phá vỡ sự đoàn kết trong nội bộ đảng Liberal Liên bang và khiến dư luận đặt câu hỏi về sự thành thật của ông Trudeau và nguyên tắc làm việc của chính quyền Tự do.
Bà tổng trưởng Cựu chiến binh kiêm phó Tổng trưởng Quốc phòng đã tố hành pháp can thiệp vào công việc của tư pháp, một vi phạm rất nghiêm trọng vào tính độc lập của tư pháp khi bà còn là Tổng trưởng Tư pháp kiêm Tổng Chưởng lý liên bang. Bà cũng đã ra khai chứng (testify) trước Quốc hội với những lời lẽ và thái độ quyết liệt.
Trong khi đó, phía văn phòng Thủ tướng quả quyết họ không những không can thiệp mà cũng không tạo áp lực.
Để rồi đến hôm thứ Năm tuần trước, ông Thủ tướng trẻ Justin Trudeau đã phải lên tiếng. Trong khi không ít người mọng đợi ông nhận lỗi, hoặc một lời xoa dịu tình hình, ông vẫn bênh vực phía Văn phòng Thủ tướng.
Ông nói rằng ông đã đề nghị Tổng Chưởng lý cân nhắc đưa ra một giải pháp vì sự việc ảnh hưởng đến hàng ngàn – 9000 là con số mà ông đưa ra, công ăn việc làm ở Canada. Ông và không ai trong PMO đã thúc ép, tạo áp lực lên bà Tổng Chưởng lý. Theo ông, đã có sự hiểu lầm, và sự hiểu lầm đó là hậu quả của việc thiếu tin tưởng lẫn nhau – nói theo ngôn ngữ chính khách của ông Trudeau là “xói mòn” – erosion of trust”.
Chuyện khởi đầu, có lẽ, từ sau cuộc sắp xếp lại nội các hồi giữa tháng 1 năm 2019.
Trong lần sắp đếp đó, bà Jody Wilson Raybould được chuyển từ vị trí Tổng Chưởng lý (Attorney General) và Tổng trưởng Tư pháp (Minister of Justice) sang ghế Tổng trưởng bộ Cựu chiến binh kiêm Phó Tổng trưởng bộ Quốc phòng.
Việc sắp xếp lại nội các không phải là hiếm khi xảy ra. Đây không phải là lần đầu tiên ông Trudeau xếp lại các ghế tổng trưởng, và không phải chỉ có Liberal, hầu như đảng cầm quyền nào cũng làm mỗi khi cảm thấy cần thiết. Nhiều người coi đây có thể là lần xáo trộn cuối cùng trước cuộc bầu cử liên bang tiếp theo – vào tháng 10 này, có nghĩa là đội hình này có thể sẽ là danh sách của các tổng trưởng mà Trudeau muốn có cho chiến dịch tranh cử năm 2019.
Mặc dù có người nhận thấy rằng từ một ghế quan trọng như Tư pháp sang ghế cựu chiến binh là một dấu hiệu của việc giáng cấp, bà Wilson-Raybould đã bác bỏ dư luận này. Trong thông báo ngày 14 tháng 1, bà nói, “Tôi rất tự hào trở thành tổng trưởng cựu chiến binh và phó tổng trưởng quốc phòng.”
Nhưng rồi, ba tuần lễ sau đó, hôm 7 tháng 2, có một bài viết của nhà báo Robert Fife xuất hiện trên nhật báo The Globe and Mail cho rằng bà Raybould đúng là bị “hạ tầng công tác.”
Nguyên nhân của việc giáng chức này là do bà Wilson – Raybould đã không muốn chỉ thị cho giám đốc cơ quan công tố để thương nghị một thỏa thuận giúp cho công ty SNC-Lavalin tránh được những thiệt hại nặng nề khi bị truy tố về tham nhũng và gian lận.
Bài báo cho hay các giới chức cao cấp trong PMO đã cố ép bà Jody Wilson – Raybould phải can thiệp vào vụ này. Báo The Globe and Mail cho biết bà Wilson-Raybould đã “bị áp lực nặng nề” để thuyết phục Cơ quan công tố Canada thay đổi quyết định. Tuy nhiên, vẫn theo tờ The Globe and Mail, bà đã không nhân nhượng.
Ngay hôm sau, bà cựu tổng chưởng lý Jody Wilson-Raybould nói mình sẽ không bình luận về dư luận cho rằng Văn phòng Thủ tướng đã cố gây áp lực để bà giúp SNC-Lavalin tránh bị truy tố hình sự trong khi chờ các hành động pháp lý đối với công ty xây dựng này.
Phát biểu của bà Wilson-Raybould được đưa ra sau khi thủ lãnh đảng Bảo thủ Andrew Scheer đòi ủy ban tư pháp Hạ viện mở cuộc họp khẩn cấp để thẩm vấn các giới chức cao cấp – gồm cả bà Wilson-Raybould – về vấn đề này.
Dưới áp lực của các đảng đối lập – Bảo thủ và Tân Dân chủ, Ủy viên Đạo đức Liên bang (Fedral Ethics Commisioner) đã mở cuộc điều tra về các cáo buộc can thiệp chính trị, và có thể cả việc vi phạm Đạo luật về Xung đột lợi ích, trong trường hợp SNC-Lavalin.
Bất ngờ, hôm 12 tháng 2, tức là gần một tháng sau ngày bị “hạ tầng công tác” và gần một tuần lễ sau bài báo của The Globe and Mail, bà Wilson-Raybould gửi thư xin từ chức.
Đến ngày 18 tháng 2, đến lượt ông Gerrald Butts, chánh thư ký văn phòng thủ tướng, từ chức. Butts là người được cho là đã tiếp xúc và cử thuộc cấp tiếp xúc với bà Wilson Raybould về vụ SNC – Lavalin. Trong lá thư từ chức được đăng trên Twitter, Butts đã bác bỏ cáo buộc rằng ông hoặc bất kỳ ai khác trong PMO gây áp lực một cách không sai trái với bà Wilson-Raybould để giúp SNC- Lavalin.
Vụ tai tiếng của SNC-Lavalin dẫn đến cuộc đối đầu trong nội bộ chính phủ và đảng Liberal hiện nay là vụ Libya, trong đó, SNC-Lavalin bị cáo buộc đã hối lộ cho các giới chức Libya gần 48 triệu đô la để giành các món thầu tại quốc gia này. Cùng một lúc, công ty đã lường gạt các tổ chức ở Libya gần 130 triệu đô la.
SNC-Lavalin bị truy tố về các tội trạng kể trên, nhưng đang phản kháng và không nhận tội. Vụ án đang ở trong giai đoạn xét xử sơ bộ. Nếu bị kết án, công ty có thể bị cấm không cho dự thầu các hợp đồng của chính phủ liên bang trong một thập niên.
Công ty đã hy vọng rằng thay vì phải ra tòa và lãnh án, các cáo buộc sẽ có thể được giải quyết bằng một DPA- thỏa thuận được ký kết giữa công tố viên và một công ty bị cáo buộc có liên quan đến các tội phạm kinh tế, và đã vận động các giới chức liên bang để được giải quyết theo cách này.
Nhưng vào tháng 10, Cơ quan Công tố Canada (Public Prosecution Service of Canada), một văn phòng của Tổng chưởng lý, đã xác định SNC đã không đáp ứng các tiêu chuẩn để được hưởng DPA.
Tờ The Globe and Mail đã dẫn nguồn tin nặc danh, cho biết văn phòng của ông Trudeau sau đó đã cố gắng ép bà Wilson-Raybould để can thiệp để có được một giải pháp qua thỏa thuận – nghĩa là khỏi ra tòa. Các đại diện của SNC-Lavalin đã có hơn 50 cuộc họp với các giới chức liên bang và dân biểu, nghị sĩ về các đề tài “tòa án” và “thực thi pháp luật”.
Đây không phải là trường hợp đầu tiên gây rắc rối pháp lý cho SNC-Lavalin trong nước. Mới hồi đầu tháng 2, cựu giám đốc điều hành của công ty, ông Pierre Duhaime (đã đi khỏi công ty năm 2012 sau khi được xác định đã chuẩn chi 56 triệu không minh bạch), đã nhận tội có liên quan đến việc hối lộ một công chức Montreal 10 triệu đô la trong công trình xây dựng siêu bệnh viện MUHC, một công trình trị giá 1,3 tỷ đô la.

Bà nói, ông nói…
Ngay sau bài báo của tờ The Globe and Mail, bà Wilson-Raybould đã tuyên bố không bình luận về ý kiến cho rằng việc Văn phòng Thủ tướng đã cố gắng gây áp lực với mình để giúp SNC-Lavalin tránh bị truy tố, vì “bị ràng buộc bởi đặc quyền luật sư-thân chủ trong vấn đề này.”
Thủ tướng Trudeau cũng quả quyết, “Những cáo buộc trong bài báo của the Globe sáng nay là sai. Cả (hai vị) tổng chưởng lý hiện tại và trước đây đều không được tôi hoặc bất kỳ ai trong văn phòng của tôi chỉ đạo để đưa ra quyết định trong vấn đề này.”
Thế nhưng hôm 27 tháng 2, khi ra trước Ủy ban Tư pháp của Hạ viện, bà Jody Wilson-Raybould đã khai chứng rằng trong bốn tháng từ tháng 9 đến tháng 12 năm 2018, bà phải lãnh đủ một nỗ lực cố kiệt “của nhiều người trong chính phủ để tìm cách can thiệp có tính cách chính trị vào việc thực hiện quyền công tố trong vai trò của tôi với tư cách là tổng chưởng lý Canada trong một nỗ lực không phù hợp để có được một DPA với SNC-Lavalin.”
Nỗ lực này, theo Wilson-Raybould gồm từ các cuộc đối thoại trực tiếp, các cú điện thoại, email và tin nhắn, và trong những lần đối thoại trực tiếp đó có một lần với thủ tướng Justin Trudeau vào ngày 17 tháng 9, 2018. Bà đếm cẩn thận, có tất cả 11 người trong văn phòng của Thủ tướng (PMO) và các văn phòng khác đã tham gia cuộc dồn ép này.
Bà còn kể rành mạch rằng cuộc trò chuyện đó, có mặt cả ông thư ký của Hội đồng Cơ mật (Privy Council) Michael Wernick, ông Trudeau nói với bà rằng họ cần tìm giải pháp cho SNC. Nếu không có được DPA, nhiều công ăn việc làm sẽ bị mất, SNC Lavalin sẽ dọn khỏi Montreal, và đang sắp sửa có bầu cử ở Quebec và ông (Trudeau) là một dân biểu của tỉnh đó.
Wilson-Raybould kể trước Ủy ban rằng lúc đó bà đã nhìn thẳng vào mắt ông và hỏi thẳng: “Ông có can thiệp chính trị vào vai trò Tổng chưởng lý của tôi không? Tôi hết sức khuyên ông đừng làm thế.”
“Thủ tướng nói, “Không, không, không – chúng ta chỉ cần tìm một giải pháp.”
Nhưng sau khi bà Wilson Raybould ra “testify” trước Ủy ban tư pháp, ông Gerrald Butts cũng xin ra để trình bày phiên bản của ông về nội vụ.
Nhưng trước đó hai ngày, bà Jane Philpot, Chủ tịch Ủy ban Ngân khố (tương đương với tổng trưởng) trong nội các của ông Trudeau đã từ chức vì đã mất tin tưởng trong cách chính phủ giải quyết vấn đề này. Trong tuyên bố từ chức, bà Philpot nói, “Tôi phải tuân thủ các giá trị cốt lõi, các trách nhiệm đạo đức và nghĩa vụ hiến định của mình”.
“Có thể phải trả giá khi hành động theo nguyên tắc của một người, nhưng khi từ bỏ các nguyên tắc đó sẽ phải trả giá lớn hơn.”
Đến hôm 6 tháng 3, khi tình nguyện ra khai chứng, Butts nói rằng chẳng có nỗ lực phối hợp nào trong PMO để gây áp lực với Wilson-Raybould khiến bà phải bác quyết định của giám đốc phòng công tố và đàm phán một DPA với SNC-Lavalin để có thể tránh phiên tòa xét xử các cáo buộc hối lộ ở Libya.
Butts cũng nhất quyết bác bỏ chuyện bà Wilson-Raybould đã bị thuyên chuyển vì bà từ chối không xem xét việc cho SNC-Lavalin hưởng DPA – như bà đã nói trong trước Quốc hội. Theo Butts, việc sắp xếp lại là do sự từ chức bất ngờ vào tháng 12 của cựu Chủ tịch Ủy ban Ngân khố Scott Brison.
Ông Butts cho biết PMO muốn bà Wilson-Raybould cân nhắc tất cả các lựa chọn, vì có thể gây ra những hệ quả kinh tế nặng nề cho SNC – Lavalin nếu công ty bị kết án về tội phạm hình sự và “nguồn sống của rất nhiều người bị đe dọa …” và tất cả những gì thúc đẩy chúng tôi (PMO) là muốn cân nhắc thật kỹ mọi giải pháp để tránh ảnh hưởng đến các công nhân viên và những người đang sống bằng tiền hưu.

Xói mòn lòng tin cậy
Hồi năm 2015, khi ông Trudeau thành lập nội các đầu tiên của ông, người ta đã hào hứng khi thấy thành phần độc đáo của nội các đó: phụ nữ và chuyên viên, hoặc ít nhất, những người có kinh nghiệm và thẩm quyền trong lãnh vực mà họ được giao. Thành phần nội các này được ca ngợi. Về mặt bình đẳng giới tính, nội các 31 người, sau khi trừ ông Thủ tướng ra, có 15 nữ và 15 nam. Về mặt chuyên môn và kinh nghiệm: một bác sĩ, được giao bộ Y tế (bà Jane Philpot), một luật sư được giao bộ Tư pháp (bà Jody Wilson-Raybould), bộ Tài chánh được giao cho một nhà kinh doanh thành công (Bill Morneau), bộ Vận tải cho một phi hành gia, Bộ Ngư nghiệp và Hải dương (cùng với chỉ huy lực lượng Tuần duyên) cho một người bản địa gốc từ Nunavut (Hunter Tootoo), bộ Quốc phòng cho một cựu sĩ quan gốc Sikh (Harjit Sajjan)…
Bà Wilson-Raybould là một trong những người đặc biệt nhất và thân cận nhất với ông Trudeau. Bà gốc người bản địa, từng lãnh đạo Assembly of First Nations (Hội đồng các bộ lạc bản địa) của British Columbia.
Bà Jane Philpot cũng là một trong những thành viên chủ chốt của nội các và thân cận với thủ tướng.
Với vụ tai tiếng này, và với cách giải quyết và giải thích của ông Justin Trudeau, những ngưởi bênh vực hai bà tổng trưởng cho rằng ông Thủ tướng trước nay được coi là người đi đầu trong phong trào bình đẳng giới, và “chính trị sạch” đã rơi mặt nạ.
Nhà bình luận Paul Wells của tạp chí Macleans đặt tựa cho bài của ông trong số báo ngày 4 tháng 3 là “Justin Trudeau, imposter” (kẻ lừa đảo). Sau khi điểm lại các vụ mà nhà báo này cho rằng ông Trudeau “nói một đằng, làm một nẻo”, Paul Wells viết: “Tính giả trá trong cách Thủ tướng giải quyết vụ SNC-Lavalin là một đặc điểm mà ông trình diễn trước người dân Canada quá thường xuyên.” Thủ lãnh Bảo thủ Andrew Scheer cũng đã nói “Justin Trudeau thật” (the real Trudeau) đang lộ mặt trước dân Canada.
Cùng chỉ trích ông Trudeau, người ta đưa ra dư luận đối chọi giữa hai khu vực thông tấn: ở Quebec bênh vực ông Thủ tướng và hoan nghênh giải pháp cho SNC Lavalin hưởng DPA, và ở những tỉnh bang khác bênh vực bà Wilson – Raybould và phê bình việc can thiệp của PMO vào quyết định của Tổng chưởng lý.
Dĩ nhiên là phe đối lập kêu gọi ông Trudeau từ chức, Thủ lãnh Bảo thủ Andrew Scheer nói nếu ông Trudeau không từ chức bây giờ thì sẽ biết quyết định của dân Canada ở cuộc tuyển cử tháng 9 tới.
Tuy nhiên, cũng có nhận định cho rằng chưa chắc chuyện sẽ ảnh hưởng đến sinh mạng chính trị của ông Trudeau và khả năng vẫn giữ được chính quyền của đảng Tự do. Ông Trudeau vẫn được 33 thành viên khác của nội các ủng hộ, trong khi mặc dầu từ chức, bà Wilson-Raybould và Jane Philpot vẫn giữ ghế và tư cách dân biểu của đảng Tự do và vẫn sẽ tranh cử trong kỳ tuyển cử mùa Thu năm nay.
Nhưng, Thứ Tư tuần này, Ủy ban Tư pháp của Hạ viện họp khẩn cấp. Rất có thể bà Jody Wilson-Raybould sẽ lại lên tiếng ở đó, bà từng tuyên bố sẵn sàng trở lại để cung cấp thêm những lời khai chứng.
Cho lần “nói thêm” này của bà Wilson-Raybould, phe đối lập chờ đón “sự thật đầy đủ”. Thủ lãnh Bảo thủ Sheer trong một cuộc họp báo hôm Chủ nhật vừa qua đã đòi Thủ tướng Justin Trudeau phải dỡ bỏ “lệnh bịt miệng” (gag order) và bảo đảm cho bà Jody Wilson-Raybould có thể nói lên sự thật đầy đủ về quyết định từ chức của bà.
Vẫn còn nhiều gay cấn.
Đỗ Quân (tổng hợp)

Comments are closed.

error: Content is protected !!