“Hiệu Ứng Thảm Đỏ”

“Siêu mỏng, siêu thoáng, dành cho siêu con gái!”
Đọc câu quảng cáo này trên một trang phân phối (lậu?) ca khúc (đa số là nhạc Việt) cái thời chưa quen với cách sử dụng chữ “siêu”, tôi ngỡ ngàng không ít. Phải mất một thời gian mới nhận ra được rằng chữ “siêu” mọc ra từ chữ “super” trong Anh ngữ. Và tôi từ từ nhận ra cái sản phẩm “siêu mỏng, siêu thoáng” kia là thứ gì. Nhưng ngay sau đó lại ngỡ ngàng vì không lẽ chỉ có “siêu con gái” (super girl) mới cần tới những những sản phẩm siêu thoáng, siêu mỏng.
Từ đó, suy ra rằng nghề quảng cáo cũng đòi hỏi lắm công phu. Chọn được một (tạm gọi là) khẩu hiệu thuận tai và gói trọn nội dung mình muốn nói là một điều “siêu” khó.
Bạn thân mến. Vừa rồi, dư luận trong nước (Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Cộng) ồn ào cái chuyện công ty Probina bị thanh tra sở Văn Hóa Và Thông Tin Hà Nội xử phạt 25 triệu đồng (tiền Việt), chỉ vì cái bảng quảng cáo treo ở một địa điểm (chắc là đông người qua lại) ở Đống Đa, Hà Nội. Cái bảng quảng cáo ấy như thế này: “Coca-Cola – Mở lon Việt Nam – Trúng vàng mỗi ngày”. Bảng quảng cáo xem ra dài lê thê dù lời lẽ dễ hiểu; tuy nhiên rõ ràng là nghe không “bắt tai” bằng cái quảng cáo thứ sản phẩm dành cho “siêu con gái.”
Sở Văn Hóa và Thông Tin phạt Probina – hay đúng ra là Coca-Cola – vì không thông báo nội dung quảng cáo với Sở, đồng thời cái quảng cáo ấy làm mất mỹ quan và an toàn xã hội. Cáo buộc này khác hẳn cáo buộc của một cơ quan thẩm quyền khác – Cục Văn Hóa Cơ Sở Bộ Văn Hóa Thể Thao Du Lịch – rằng quảng cáo của Coca-Cola thiếu thẩm mỹ và vi phạm thuần phong mỹ tục.
Giải thích cho cáo trạng của mình, Cục Văn Hóa Cơ Sở cho biết “Tên gọi Việt Nam không thể dùng tùy tiện trong quảng cáo”, đại khái là Coca-Cola đã gắn tên Việt Nam trong một hoạt động quảng cáo không rõ ràng, không trang trọng.
Và giới chức thẩm quyền (gọi tắt là nhà nước) cho rằng những chữ “Mở lon Việt Nam” đã vi phạm 2 điều gồm khoản 3, điều 8, Luật Quảng cáo 2018 là: “Quảng cáo thiếu thẩm mỹ, trái với truyền thống lịch sử, văn hóa, đạo đức, thuần phong mỹ tục Việt Nam” và khoản 1, điều 19, Luật Quảng Cáo 2018: “Nội dung quảng cáo phải bảo đảm trung thực, chính xác, rõ ràng, không gây thiệt hại cho người sản xuất, kinh doanh và người tiếp nhận quảng cáo”.
Như vậy, chỗ ngứa ngáy trong mắt, trong tai, và trong đầu cơ quan kiểm duyệt cũng như của “quần chúng nhân dân” nằm gọn trong bốn từ: “Mở lon Việt Nam.” Chính bà Ninh Thị Thu Hương, Cục Trưởng Văn Hoá Cơ Sở (Bộ Văn Hóa, Thể Thao Và Du Lịch) đã nêu đích danh bốn từ “Mở lon Việt Nam” khi nhắc đến Coca-Cola.
Quan bà Thu Hương cho biết “Mở lon Việt Nam” là cách nói thiếu thẩm mỹ. Chỗ này thì tôi hoàn toàn đồng ý với bà ấy. Chữ “Lon” ngoài ý nghĩa dùng trong hai chữ “lên lon” (“Ai thêm lon giữa hai hàng nến trong” câu thơ Lê Thị Ý, nhạc Phạm Duy hẳn bạn còn nhớ), còn được dùng để nói tới một vật hình ống, thường dùng đựng chất lỏng (lon bia, lon nước ngọt). Và vì vậy người ta không “mở lon” khơi khơi mà phải nói rõ “lon” gì. Sữa, bia, nước dừa xiêm, nước cam, nước táo, root beer, cà phê, Coca-Cola, Pepsi… và lon không chỉ chứa chất lỏng mà còn đựng chất đặc nữa, lon gạo là một ví dụ, vân vân.
Và không bao giờ có chuyện mở lon Hoa Kỳ, mở lon Pháp, mở lon Nhật, mở lon Tàu và càng không có chuyện “mở lon Việt Nam”. Bà Hương nói đúng, gắn tên một đất nước, một xứ sở vào câu châm ngôn quảng cáo như vậy là thiếu sự trang trọng đối với tên gọi một quốc gia; một quốc hiệu.
Tuy nhiên tôi không đồng ý với bà Hương khi bà nói câu quảng cáo ấy “không phù hợp thuần phong mỹ tục”. Cái lon thì ăn nhằm gì đến thuần phong mỹ tục. Coca-Cola nên sửa câu quảng cáo ấy chỉ đơn giản vì nó vô nghĩa, nó chói tai, nó nghèo nàn và nó dở tệ.
Trưởng phòng Đối Ngoại Và Phát Triển Bền Vững Coca-Cola Khu Vực Đông Dương – bà Vũ Thanh Trúc – nhìn nhận công ty của bà “đã không xét đến các yếu tố ngữ văn khác trong cụm từ” và cam kết từ nay sẽ “chấp hành nghiêm chỉnh” các quy định về sản xuất, kinh doanh và pháp lý của nước Việt Nam Cộng Sản. Và “Mở lon Việt Nam” được đổi thành “Cơ hội trúng vàng mỗi ngày”. Như vậy Coca-Cola sẽ tốn khá tiền trong việc sửa đổi toàn bộ nội dung trên truyền hình cũng như trên các bảng quảng cáo ngoài trời. Công việc này dự tính sẽ hoàn tất vào đầu tháng Bảy, nghĩa là đã hoàn tất vào thời điểm này.
Ở đây, chẳng cần phải là chuyên viên ngôn ngữ học người ta cũng thấy nhóm chữ “Mở lon Việt Nam” trong tiếng Việt là rất bình thường, không có ý nghĩa gì thiếu thẩm mỹ, vi phạm thuần phong mỹ tục. Tất cả bốn chữ trong cái khẩu hiệu ấy đều trong sáng, vô tội. Và như người ta vẫn tin tưởng: Tâm trong sáng thì nghĩ trong sáng.
Tuy nhiên cũng phải nghĩ xa một tí rằng nếu “mở lon” trên truyền hình thì Coca-Cola có thể yên tâm chờ số lượng sản phẩm bán ra tăng vọt, nhưng “mở lon” ở các tấm biển quảng cáo trên đường phố… thì rõ ràng là mời mọc những kẻ nghịch ngợm – những kẻ mà thuở bé hay rón rén lại trước cửa nhà người khác bấm chuông rồi bỏ chạy – những kẻ tinh nghịch ấy thấy chữ “mở” thì có tới hai cái dấu (dấu ơ và dấu hỏi) còn chữ “lon” thì chẳng có dấu nào, bèn táy máy vẽ thêm một hai cái dấu cho cái chữ lẻ loi kia rồi bỏ chạy. Nhất định không là chuyện nhỏ.
Thế là đành phải xếp chữ “lon” vào loại ngôn ngữ nhạy cảm. Và cũng không thể bảo rằng “mở lon”, “khui hộp” hay “giở nắp” giống nhau được. Coca-Coca gỡ bỏ những cái “lon” vô tội vạ lúc này vẫn là sáng suốt hơn mai sau bỏ công sức ra để bôi bôi, xóa xóa.
Hùa theo trào lưu ấy, mai kia khi thấy nước mắm có phần ế ẩm, công ty nước mắm có thể quảng cáo bằng cái slogan thật “kêu” đại khái như: Đập Chum Việt Nam dẫu biết “Chum Việt Nam” thì thua “Lon Việt Nam” xa lơ lắc, vì “chum” chỉ mãi mãi là “chum” chứ chẳng biến thái thành thứ gì khác được.
Tuy vậy, nhìn qua góc cạnh quảng cáo, phải công nhận đây là một chiêu rất hiệu quả của Coca-Cola. Bằng chứng là đến bây giờ tôi mới biết Coca-Cola đang làm mưa làm gió trong thị trường nước ngọt ở nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Cộng. Chiến dịch mượn tay nhà nước, mượn tay những nhà ngôn ngữ học, mượn tay những nhà đạo đức, mượn tay những người rảnh rỗi bàn ra tán vào (như kẻ đang viết bài này) để quảng cáo cho sản phẩm của Coca-Cola mà không tốn một xu quả là đáng phục.
Đã vậy, khi bị kêu ca, Coca-Cola sửa đổi liền và được ngay cái tiếng thơm rằng biết lắng nghe, biết sửa đổi. Thật là cao tay! Không tin bạn thử vào Google và bấm hàng chữ “mở lon Việt Nam” mà xem. Chưa đầy một giây đồng hồ, đã có sẵn 190 triệu đầu đề cho bạn chọn lựa.
Từ khi người ta khoác cho Việt Nam cái tên dài lòng thòng Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam, thì đất Việt trở thành nơi chốn phát sinh ra lối suy nghĩ lạ đời, cách sinh hoạt kỳ cục, những hành vi quái đản, kiểu cư xử ngược ngạo… nhiều nhất thế giới.
Tháng trước, thiên hạ đã được một phen lao xao chuyện một đứa con gái Việt bất ngờ xuất hiện ở Đại Hội Điện Ảnh Cannes, Pháp Quốc trong trang phục lưa thưa, hụt hẫng. Và ngay sau đó những phê phán cả yêu lẫn ghét đồng loạt vang lên rộn ràng. Nhiều người cho rằng đó là hành vi làm nhục quốc thể. Tôi đọc được trong trang FB của cô gái ấy mẩu đối thoại của cô với những người làm việc chung với cô, và câu nói đáng ghi nhận là “Trang phục phải làm sao cho có hiệu ứng thảm đỏ”. Từ câu dặn dò ấy, nhìn từ góc cạnh marketing phải công nhận một cách thẳng thừng là cô ta đã phơi hàng một cách ngoạn mục. Và việc phơi hàng này ăn khớp chặt chẽ với màn chào hàng của chủ tịch nước Việt Cộng, ông Nguyễn Minh Triết độ nào rằng “đến Việt Nam đi, con gái Việt Nam đẹp lắm!”
Đúng là hiệu ứng thảm đỏ!
Nghề quảng cáo, nói chung, là khó. Nhiều hình thức chấp nhận được ở nơi này sẽ trở thành xúc phạm ở nơi khác. Ngày xưa trong phần quảng cáo kem đánh răng Hynos của Chương Trình Phát Thanh Thương Mại trên đài phát thanh Sài Gòn (“Xin liên lạc Ngô Bảo – số 58, Pasteur, Sài Gòn” tôi vẫn nhớ), có câu hát này: “Anh yêu em, anh yêu luôn kem, anh yêu luôn anh Bảy Chà Và da đen.” Câu hát ấy còn nhảy múa trong đầu tôi sau mấy chục năm trời. Câu hát quảng cáo ấy, nếu ở Canada thì nhất đinh sẽ bị “đóng đinh” vì cái tội kỳ thị chủng tộc. Mà “racism” ở Xứ Tuyết này thì gây động đất như chơi.
Để mời mọc khách mua hàng, phải có những chiêu quảng cáo đầy ấn tượng, càng tạo nhiều tranh cãi càng tốt, rủi ro là điều phải chấp nhận.
Trong quá khứ, ngoài những quảng cáo gây hiểu lầm về khả năng dinh dưỡng của Coca-Cola, hãng này cũng nhiều lần gặp chỉ trích dữ dội khi đưa ra những mẫu quảng cáo liên quan ít nhiều đến chính trị và xã hội.
Tháng Chín, 2017, nhà cầm quyền Saudi Arabia chính thức cho phép phụ nữ lái xe. Coca-Cola quảng cáo một cô gái Ả rập rụt rè trước tay lái, nhưng khi uống Coca-Cola từ cái chai ông bố ngồi cạnh đưa cho thì (bỗng dưng) cô lái xe như một bác tài chuyên nghiệp. Quảng cáo này bị chỉ trích vì làm lu mờ vai trò của những cuộc tranh đấu và vận động nữ quyền ở Saudi Arabia cũng như trên toàn thế giới.
Cuối năm 2015, Coca-Cola chúc mừng năm mới Liên Bang Nga bằng bản đồ nước Nga in trên lon Coca. Truyền thông Nga phản đối ầm ỹ vì bản đồ này không có bán đảo Crimea (Nga mới sáp nhập từ Ukraine), không có quần đảo Kuril (Nga tranh chấp với Nhật), không có vùng Kaliningrad (tên mới của thành phố Königsberg, bị sáp nhập vào Liên Bang Xô Viết sau Thế Chiến 2, tiếp giáp Ba Lan và Lithuania.) Tháng 01 năm 2016, Coca-Cola sửa sai bằng bản đồ mới có Crimea, Kuril và Kaliningrad, đến phiên dân chúng và chính quyền Ukraine phản đối.
Petro Poroshenko, tổng thống Ukraine thời kỳ ấy (2014-2019) đã phản đối chuyện Coca-Cola làm như vô tình công nhận việc Liên Bang Nga chiếm đóng và sáp nhập bán đảo Crimea của Ukraine sau cái-gọi-là cuộc trưng cầu dân ý, và ông kêu gọi dân chúng Ukraine tẩy chay Coca-Cola. Ông cũng nhắc nhở là công ty này bán nhiều thứ nước giải khát khác như Burn, Fanta, Sprite, Schweppes, Bon Aqua, Nestea, BotaniQ…
Đối thủ không đội trời chung của Coca-Cola, hãng Pepsi tưởng rằng sẽ nhân cơ hội Coca-Cola đang lúng túng, sẽ vươn lên dành lấy khách hàng ai ngờ chính Pepsi cũng mắc cùng một lỗi lầm với Coca trong việc vẽ bản đồ nước Nga có kèm theo bán đản Crimea gây lên một làm sống phẫn nộ ở Ukraine.
Bạn thân mến, nhìn lại nước Việt mình, ngày 1 tháng Mười sắp tới, để chào mừng kỷ niệm Mao Trạch Đông thành lập nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa (gọi tắt là Trung Cộng), giả sử hãng Coca-Cola cho in hình bản đồ nước Tàu với đường lưỡi bò lướt thướt biển Đông, cào sát vào cái eo duyên hải nước Việt, không biết có quan chức đỏ nào của Cộng Sản Việt Nam mở miệng nói được một câu phản đối hay vẫn mải mê bàn nhậu và liên tục “mở lon”?
Viết thêm: Chuyện “lon” chưa lắng đã lại lắng nhắng cái chuyện “lu”. Bàn tới nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam (gọi tắt và gọi cho đúng là Việt Cộng) quả thật chả bao giờ hết chuyện, Thiệt tình!
Khúc An

More Stories...