Thời Báo Vietnamese Newspaper

Điều gì sẽ xảy ra sau khi TT Trump dẹp bỏ thỏa ước hạch tâm

Mai Loan

Cuối cùng thì chuyện được nhiều người tiên đoán cũng đã xảy đến. Sau chuyến công du của TT Emmanuel Macron của Pháp vừa qua được TT Trump đặc biệt tiếp đón rất vinh hạnh, nhưng ông Macron cũng đã tiên đoán rằng có lẽ rồi TT Trump sẽ quyết định rút ra khỏi Thoả ước về Hạch Tâm với Ba Tư, và điều này có thể cũng sẽ dẫn đến một cuộc chiến tranh sắp tới.

Không ai biết là cái vế thứ nhì của lời tiên đoán này có thành sự thật hay không, nhưng cái vế đầu tiên đã xảy ra vào ngày thứ Ba tuần qua, đúng 2 ngày trước cái thời hạn chót mà TT Trump đã đề ra là ngày 12 tháng 5. Khi tuyên bố rằng chính phủ Mỹ dự định sẽ rời khỏi thoả ước này, coi như TT Trump cũng đã thực hiện đúng một trong những lời hứa của ông khi tranh cử lúc trước và đồng thời cũng bỏ mặc làm ngơ trước những nỗ lực của các quốc gia đồng minh chí cốt tại Âu Châu.

Ngoài TT Macron của Pháp, bà thủ tướng Angela Merkel của Đức cũng đã đến Toà Bạch Ốc để nói chuyện với TT Trump, và Ngoại Trưởng Boris Johnson của Anh cũng đã gặp gỡ với Ngoại Trưởng Mike Pompeo tại thủ đô Hoa Thịnh Đốn vào tuần trước để thuyết phục phía Hoa Kỳ là đừng nên rút khỏi Thoả Ước này.

Trong bài diễn văn loan báo quyết định này, ông Trump đã chê bai thoả ước này chỉ có “một chiều” và cáo buộc rằng Ba Tư (Iran) đang đeo đuổi những vũ khí hạch tâm, một điều mà các cơ quan an ninh và tình báo của Hoa Kỳ, cùng với các chính phủ các nước khác cũng như các chuyên gia thanh sát quốc tế của Liên Hiệp Quốc về hồ sơ này đều không tin là đúng sự thật.

Tuy nhiên, chỉ có một người duy nhất đã đưa ra lời cáo giác này về cái gọi là chương trình đeo đuổi vũ khí hạch tâm hiện nay của Ba Tư: đó là Thủ tướng Benjamin Netanyahu của Do Thái. Vào thứ Hai đầu tuần trước đó, ông Netanyahu đã có một bài diễn văn được truyền hình đi khắp nơi để mô tả những chi tiết gọi là nổ tung dữ dội về sự gian dối của phía Ba Tư. Nhưng tất cả các chuyên gia trong lãnh vực này đều cho rằng những kết luận cáo buộc của ông Netanyahu chẳng có gì mới mẻ, bởi vì đó là những hoạt động của phía Ba Tư trước khi họ đồng ý ký kết vào thoả ước này vào năm 2015.
Tuy vậy, TT Trump cũng dựa vào lời báo động la hoảng này của ông Netanyahu để bình luận thêm rằng “Chúng ta không thể nào ngăn chặn được một Ba Tư chế tạo được bom nguyên tử dưới cái cơ cấu thối nát và tự huỷ hoại của cái thoả ước hiện nay.”

Trong bài diễn văn này, TT Trump đã chỉ đích danh lực lượng Islamic Republic (một thứ Vệ Binh Cộng Hoà Hồi-giáo là lực lượng rất thế lực tại Ba Tư) đóng vai trò chủ động và bảo trợ các nhóm phiến quân du kích tại nhiều nước ở vùng Trung Đông, và ông đưa ra lời hứa là sẽ áp dụng lại một số các biện pháp cấm vận nghiêm ngặt mà Ba Tư đã được quyền đặc miễn trong thời gian qua theo tinh thần của thoả ước này.
Tuy nhiên, những người chỉ trích thì cho rằng với quyết định này, TT Trump coi như đã phá huỷ một thoả ước to lớn và quan trọng mà Hoa Kỳ và cộng đồng thế giới đã bỏ rất nhiều công sức trong nhiều năm dài để đạt được và cũng đã rất hữu hiệu trong việc ngăn chặn tham vọng hạch tâm của Ba Tư. Vì thế nên quyết định của TT Trump khi rút bỏ khỏi thoả ước là có thể mở màn cho một tiến trình khiến cho Ba Tư có thể đẩy mạnh chương trình phát triển vũ khí nguyên tử.

Nhà báo Joby Warrick, trong một bài phân tích trên tờ Washington Post, viết rằng “Hầu hết các chuyên gia đều tin rằng việc dẹp bỏ thoả ước này sẽ dẫn đến việc đình chỉ các chương trình cho phép các thanh tra của Liên Hiệp Quốc được rộng quyền để thanh sát các cơ sở quân sự tại Ba Tư như đã xảy ra trong 3 năm qua. Vì thế nên khi tuyên bố rút khỏi thoả ước này với lý do để ngăn chặn Ba Tư có thể chế tạo được bom nguyên tử, coi như TT Trump sẽ khiến cho các giới chức của Hoa Kỳ và Liên Hiệp Quốc càng khó phát giác thêm những nỗ lực dấu diếm của Ba Tư để sản xuất vũ khí hạch tâm nếu như họ cố tình vi phạm.”

Chính vì Ba Tư đã gian dối trong quá khứ để che giấu điều này nên việc có một thoả ước đó là điều rất cần thiết (để cho phép các thanh sát viên của Liên Hiệp Quốc được toàn quyền thanh tra tại Ba Tư). Cựu Đại tướng Michael Hayden từng là Tổng Giám Đốc cơ quan tình báo trung ương CIA của Hoa Kỳ đã nói với nhà báo Warrick rằng “Ba Tư đã nói dối. Họ đã ăn gian. Chính vì thế mà chúng ta cần có một biện pháp tốt đẹp nhất để kiểm tra, đó là thoả ước này.”

Nhiều vị lãnh đạo các quốc gia đồng minh ở Âu Châu đã liên tục lặp lại những lập luận kể trên với TT Trump trong những tháng vừa qua để thuyết phục ông hãy đừng rút khỏi Thỏa ước JCPOA, là tên gọi viết tắt của nó. Họ cũng nói thêm rằng thỏa ước này dĩ nhiên không phải là điều tối hảo, và họ đang tìm cách thảo luận chung để đối phó với nhiều khiếm khuyết của nó đã không được ghi vào ngay từ lúc ban đầu: đó là chương trình phát triển phi đạn đạn đạo của Ba Tư, và vai trò của Ba Tư trong việc gây quấy rối trong vùng Trung Đông khi tiếp tay hoặc xách động các vụ nổi loạn ở các quốc gia Hồi giáo khác.

Thay vì hợp tác với các đồng minh ở Âu Châu để tạo thành một mặt trận liên kết và thống nhất chung, TT Trump giờ đây có thể lại tạo thêm một bức tường ngăn cách giữa Hoa Thịnh Đốn và các đồng minh quan trọng và thân thiết phía bên kia bờ Đại Tây Dương. Trong một thông cáo được đưa ra sau lời tuyên bố của TT Trump, các lãnh đạo ở Âu Châu đều đồng thanh nói rằng họ sẽ cố gắng giữ vững cái thoả ước này cho dù quyết định của TT Trump ra sao đi chăng nữa. Và giới chức lãnh đạo ở thủ đô Tehran cũng nói rằng họ sẽ dấn thân hơn nữa trong những cuộc đàm phán với các quốc gia khác để giúp cho thoả ước này được tiếp tục duy trì.
Một bản thông cáo khác từ một mạng lưới có tên là European Leadership Network quy tụ hơn 100 chính trị gia và nhà ngoại giao kỳ cựu tại Âu Châu cũng nói thêm rằng: “Chúng tôi tin rằng Âu Châu, Nga Sô và Trung Cộng sẽ tiếp tục thoả ước này với Ba Tư , và như thế thì Hoa Kỳ coi như sẽ càng tự cô lập và yếu thế hơn nữa để đối phó với những thử thách to lớn khác như trường hợp tại Bắc Hàn. Việc Hoa Kỳ tự ý rút ra khỏi Thoả Ước JCPOA chẳng khác gì tự bắn vào chân mình.”

Trong một hành động phản đối hiếm thấy từ trước tới nay giữa các vị cựu tổng thống với chính sách của đương kim tổng thống, ông Obama cũng đưa ra một thông cáo báo chí có đoạn viết rằng: “Trong một quốc gia có nền dân chủ, bao giờ cũng có thể xảy ra tình trạng thay đổi về những chính sách và ưu tiên từ một chính quyền này sang một chính quyền khác. Tuy nhiên, việc liên tục xem thường những thoả thuận mà quốc gia chúng ta đã từng ký kết sẽ gây ra thêm những rủi ro làm xói mòn đi uy tín của Hoa Kỳ, và sẽ khiến chúng ta càng đối chọi với hầu hết các cường quốc khác trên thế giới.”

Khi loan báo quyết định của mình, TT Trump dường như muốn nói rằng ông sẵn sàng bước sang một giai đoạn ngoại giao mới với Ba Tư. Nhưng người ta khó tin rằng làm sao ông có thể đạt được một thành quả tốt hơn là những gì mà chính phủ Obama đã đạt được, sau khi nhiều viên chức ngoại giao của 5 nước trong Hội Đồng Bảo An Liên Hiện Quốc (Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Cộng) cùng với Đức đã hợp lực trong nhiều năm trời để thuyết phục giới lãnh đạo Hồi-giáo tại Ba Tư chịu ký kết vào Thoả Ước.

Giờ đây, với quyết định rút khỏi thoả ước và coi như tự tạo ra một cuộc khủng hoảng mới, TT Trump hầu như sẽ khó tìm được sự hậu thuẫn rộng rãi từ nhiều phía, bạn cũng như thù. Các quốc gia đồng minh Âu Châu đã không đồng ý, còn các nước kẻ thù đáng ngại như Nga Sô và Trung Cộng thì dĩ nhiên càng mong cho Hoa Kỳ bị cô lập trên trường quốc tế khi phải đối diện với nhiều thử thách và những cơn khủng hoảng có thể nổ ra bất cứ lúc nào.
Trong hồ sơ này, coi như Hoa Kỳ chỉ nhận được sự ủng hộ của hai quốc gia trong vùng là Do Thái và Saudi Arabia. Chính quyền của Thủ tướng Netanyahu được xem như là một khuôn mặt diều hâu cực đoan lúc nào cũng coi Ba Tư như là một kẻ thù nguy hiểm nhất cần phải tấn công. Còn Vương quốc Saudi Arabia theo hệ phái Sunni thì cũng coi Ba Tư là một kẻ thù đáng ngại khác vì là quốc gia lớn nhất theo hệ phái Shiite.

Do Thái thật ra chẳng mang lại lợi lộc cụ thể nào cho Hoa Kỳ, nếu không muốn nói là khiến cho Hoa Kỳ phải nai lưng ra để viện trợ quân sự từ mấy chục năm qua, và phải tiếp tục hỗ trợ về mặt quân sự cho nước này. Còn Saudi Arabia cũng không phải là một mẫu mực quốc gia đáng để làm đồng minh vì quốc gia này cũng đặt nền tảng trên một chính sách thần quyền rất bảo thủ theo Hồi giáo. Nhiều người vẫn không còn quên hình ảnh và sự kiện phần lớn các tay chủ chốt trong vụ tấn công kinh hoàng 9/11 năm xưa đều là người của Saudi Arabia.

Một chuyên gia trong ngành nghiên cứu về các nỗ lực chống phát triển hạch tâm là giáo sư Nicholas Miller của trường đại học Dartmouth nhận định rằng: “Phải mất đến 30 năm trong những nỗ lực ngoại giao và nhiều yếu tố thuận lợi sau cùng mới thuyết phục được Ba Tư chịu chấp nhận những giới hạn về tham vọng hạch tâm của họ để ký kết Thoả ước JCPOA. Giờ đây, ước muốn của chính quyền Trump muốn đạt được một thoả thuận mới trong những điều kiện đầy bất lợi hiện nay quả là một điều đầy hoang tưởng.”

Trong lời tuyên bố lần này, TT Trump cũng muốn nói thẳng với người dân trong nước Ba Tư để nhắc đến những vụ xuống đường và biểu tình gần đây để phản đối về tình trạng kinh tế xuống cấp hiện nay. Điều này càng khiến cho TT Hassan Rouhani càng gặp khó khăn hơn nữa vì chính ông là người chủ xướng việc tham dự đàm phán vào thoả ước này, đi ngược lại với chủ trương cứng rắn của các lãnh tụ giáo điều tại Ba Tư thường không muốn hợp tác với Hoa Kỳ là họ gọi là “Quỷ Satan”.

Nhà báo Thomas Erdbrink, trưởng phòng của báo The New York Times tại Tehran, nhận định rằng “Việc đấu đá trong nước giữa các lãnh tụ ôn hoà (như ông Rouhani) và giới chức cực đoan đang trở nên gay cấn.” Giờ đây, phía ông Rouhani đang trở nên mất mặt trước quyết định rút lui của chính quyền Hoa Kỳ, và điều này càng khiến cho phe giáo điều Hồi giáo càng dễ trở nên đắc thắng hơn: “Những kẻ giáo điều quá khích vốn đã mất sự ủng hộ của khối đông dân chúng trong nước nhưng họ vẫn giữ quyền lực, giờ đây coi thể tự coi như là đã chiến thắng, vì họ đã từ lâu lập luận rằng Hoa Kỳ là quốc gia mà chúng ta không thể nào tin tưởng để có thể ký kết bất cứ thoả thuận nào.”

Một phân tích gia theo khuynh hướng bảo thủ là ông Hamidreza Taraghi đã trả lời với nhà báo Erdbrink rằng: “Người dân bình thường trong nước sẽ càng thù ghét Hoa Kỳ hơn nữa nếu như ông Trump rút khỏi Thoả ước. Họ sẽ càng gặp khó khăn hơn và nghèo đói hơn. Họ sẽ thù ghét ông Trump hơn. Và đó là điều tốt (cho chúng tôi, phía quá khích).”

Điều này có thể đáp ứng mơ ước thầm kín của những nhân vật diều hâu trong chính quyền Trump hiện nay, như trường hợp của ông John Bolton là tân Cố Vấn An Ninh Quốc gia. Những người này tin rằng Hoa Kỳ cần tạo thêm áp lực để từ đó có thể khiến cho chính quyền tại Ba Tư sẽ phải sụp đổ, rồi từ đó sẽ dẫn đến một sự thay đổi tại Ba Tư diễn ra một cách êm thắm và tốt đẹp. Tuy nhiên, theo lời của bà Wendy Sherman, một cựu viên chức cao cấp trong Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ và là chuyên viên hàng đầu trong đội ngũ các nhà thương thuyết trước đây, khi trả lời với các nhà báo tại Hoa Kỳ, đã trả lời rằng: “Điều này quả đúng là một sự hiểu biết quá đơn giản và ngây thơ về tình hình chính trị tại đây.”

Mai Loan
Houston, TX ngày 14/05/2018

Comments are closed.

error: Content is protected !!