Dark money

Nguyễn Thơ Sinh

Dark là u ám hay đen tối. Money là tiền. Dark money là đồng tiền không minh bạch. Đại khái đó là lối nói diễn nôm khi ta đặt khái niệm dark money vào bối cảnh sinh hoạt hậu trường sâu khấu chính trị khắp nơi (trong đó có Hoa Kỳ). Bởi đây là số tiền mờ ám. Số tiền under the table. Số tiền thậm thụt, dù chẳng phải là ném đá giấu tay. (Vốn khác hẳn với một số nước chiến dịch vận động tranh cử không cần thiết vì vị trí ghế ngồi đã được sắp đặt trước. Và bầu bán chỉ là chuyện hình thức. Nên sẽ không có chuyện dark money – thay vào đó là những dark plan and dirty tricks có dính líu đến tiền!)

Năm 2016 đã đến. Happy New Year đã qua. Resolution – điều chúng ta tuyên hứa sẽ thực hiện trong năm mới đã được set up. Vấn đề ở chỗ có thực hiện trọn vẹn hay không? Đó là chuyện riêng. Còn chuyện chung: Sân khấu chính trị năm nay tại Mỹ – Chà, chuyện lớn đây! Sẽ có những cuộc bầu phiếu rầm rộ tháng 11 năm 2016. Không nói đến cuộc đua chạy vào Bạch ốc nữa vì hơn hai năm nay báo chí đã rùm beng lên, khởi đầu là chuyện bán tín bán nghi xem Cựu Đệ nhất Phu nhân Hilary Clinton có tham gia cuộc đua. Giờ thì mọi cái đã ngã ngũ. Sẽ là một cuộc chiến một mất một còn. Bà đã vào cuộc. Hiện còn là ứng viên sáng giá nhất của Đảng Dân chủ. The last act of her huge legacy!

Quả nhiên vậy, tháng 11 năm 2016 sẽ gay cấn bởi những cuộc bầu phiếu. Trước tiên đó là cuộc đua giành chìa khóa dọn vào Bạch ốc. Bên cạnh đó hơn một chục những ghế thống đốc tiểu bang sẽ được tranh giành. Thượng viện có đến 34 ghế sẽ được đem ra giằng co. Tất cả 435 ghế của Hạ viện được bầu cử lại. Rất nhiều ghế Thị trưởng của các thành phố lớn tại Hoa Kỳ (cũng sẽ) được dân chúng quyết định trong cuộc bầu cử này. Vì thế năm nay là năm đầy sôi nổi của những ai sính nói đến chuyện chính-trị-chính-em tại Mỹ.

Trở lại chuyện dark money – Lẽ ra nó không ầm ỹ lắm vì chúng ta biết rõ bầu cử tại các quốc gia có nền dân chủ phát triển, tranh cử và vận động từng-lá-phiếu-một đã trở thành một sinh hoạt tốn kém. Không tiền làm sao vận động có hiệu quả. Từ quảng cáo TV cho đến tờ bướm (flyer). Nào là các chiến dịch email đại trà. Điện thoại. Billboard. Đủ cả. Tiền. Tiền. Tiền. Hàng tấn tiền. Không tiền (thì) không thể vận động tranh cử. Câu hỏi được đặt ra: Tiền đâu các ứng cử viên có được? Phải chăng họ có mạnh thường quân? Và mạnh thường quân này đã sử dụng dark money của họ như thế nào?

Nỗi lo của những ai quan tâm đến tính bình đẳng của bầu cử: Liệu số tiền dark money có tạo ra những ảnh hưởng bất công đối với xã hội chung? Dù sao cũng là tiền mờ ám? Tiền lũng đoạn. Tiền mua chuộc. Tiền trao đổi tit-for-tat (mà). Lợi ích của người nghèo có bị giật phăng đi (sau đó) ấn vào tay người giàu. Và rồi những khoản tiền dark money ấy, thậm thụt và khó truy ra tận gốc, sẽ ảnh hưởng đến đạo đức nghề nghiệp của các chính khách? Ảnh hưởng nhiều hay ít? Khái niệm rõ ràng (transparency) liệu có được bảo vệ? Nhất là vòi bạch tuộc của những cá nhân và tổ chức tiền-thừa-bạc-thãi có thể vươn xa đến tận cùng những ngõ ngách của nước Mỹ.

Ví dụ như cuộc vận động tranh cử ghế Thống đốc tiểu bang Rhode Island năm 2014 đã khiến người ta quan ngại. Ứng cử viên Đảng Dân chủ bà Gina Raimondo thắng cử. Một kỳ tích sít sao. Nhưng nếu dân chúng biết đến một nhóm giấu tên tại Ohio đã bỏ ra một số tiền khổng lồ. Gần 1 triệu Mỹ kim (chính xác là $730.000) ủng hộ cho ứng viên Đảng Cộng hòa người Mỹ gốc Hoa Allan Fung; họ sẽ thấy chiến thắng của bà là hy hữu. Nghi vấn được đặt ra: Tại sao nhóm thân Đảng Cộng hòa này của Ohio có hứng thú đặc biệt với một cuộc bầu cử cách nơi họ sống đến 600 dặm. What is going on? Why they have such a deep interest on this election? Khi soi kỹ hơn, người ta thấy là tổ chức này còn gởi tiền hỗ trợ cho các ứng cử Đảng Cộng hòa trong các chiến dịch vận động tranh cử tại Arkansas và Illinois.
Hum. Kinda fishy here.

Được biết tiểu bang Rhode Island là nơi có luật lệ rõ ràng về số tiền ủng hộ cho các cuộc vận động tranh cử so với nhiều tiểu bang khác. Thế nhưng số tiền dark money kiểu này vẫn lọt qua được những lỗ hổng (loophole) chữ nghĩa của các chính sách. Số tiền bỏ ra bao nhiêu thì có. Nhưng do ai đứng phía sau chẳng ai biết đến.
Tất nhiên những ai có tâm huyết muốn thấy tính công bằng của những lá phiếu – đã tìm mọi cách để có được tên tuổi của những mạnh thường quân. Nôm na họ muốn có sự rõ rệt. Trắng ra trắng. Đen ra đen. Công đạo và minh bạch. Để làm gì? Khá dễ hiểu. Chỉ cần có danh sách chủ nhân những khoản tiền dark money này họ sẽ biết ngay kẻ-đứng-sau có dụng ý gì. Điều này sẽ giúp các cử tri quyết định sáng suốt hơn. Trên danh nghĩa mọi lá phiếu đều bình đẳng. Họ cho rằng người giàu có tiền quẳng ra, tung hỏa mù, các chiến dịch quảng cáo tinh vi vô tình lèo lái chủ kiến của nhiều cử tri (vì họ đã bị đánh lạc hướng)

Tất nhiên việc đi tìm tên tuổi của kẻ đã vung tiền tài trợ cho các chiến dịch vận động tranh cử rất khó khăn. Vì nhiều tiểu bang đang áp dụng những chính sách không mấy thân thiện với những nỗ lực bới-lông-tìm-vết này.

Chẳng hạn như tại Wisconsin, Thống đốc Scott Walker đã ký một đạo luật hôm 16 tháng 12 năm 2015 khiến việc đi tìm chân tướng kẻ-đứng-sau trở nên phức tạp hơn. Tất nhiên đây là quyền riêng của cấp tiểu bang. Dĩ nhiên chẳng ai trong giới chính trị (bất kể là đảng Cộng hòa hay Đảng Dân chủ) chịu vạch áo để thiên hạ xem lưng. Theo lời John Pudner – người sáng lập tổ chức Take Back Our Republic cho biết nếu các tiểu bang khác nối gót Mr. Scott Walker thì nền dân chủ Mỹ sẽ bị biến dạng bởi sức mạnh vạn năng của đồng tiền. Nguyên văn lời của John Pudner: Disclosure is important and fair. If we want to get people away from their cynicism, let them know everything. Nếu minh bạch thì việc gì phải thậm thụt. Cứ toạc móng heo. Cứ thế mà làm. Giấy trắng mực đen. Cây ngay không sợ chết đứng.
Còn nhớ năm 2010, Tòa Tối Cao Mỹ đã cho phép các tập đoàn (corporations), công đoàn (unions), và những nhóm có hứng thú đặc biệt (interest groups) được quyền ủng hộ vô hạn số tiền đối với các cuộc vận động. Thế là những cá nhân có dụng tâm lung lạc những mùa phiếu từ đó chuyển số tiền dark money của mình vào các tổ chức trên.

Họ là ai? Họ hoạt động trong lĩnh vực nào? Mục tiêu của họ là gì? Họ nổi tiếng với những phát biểu nào… Những thông tin về họ (loại này) từ nay sẽ mờ nhạt. Thành ra cử tri sẽ khó biết ai đứng sau lưng các ứng viên. Nếu cử tri biết được chân tướng của kẻ-đứng-sau, họ sẽ sáng suốt hơn với những lá phiếu của mình. Bởi lẽ các ứng viên một khi đã nhận tiền của mạnh-thường-quân sẽ phải đáp nghĩa. Ăn cơm chúa không thể không múa. Kết quả là thông điệp của những chiến dịch vận động (cứ ngỡ rất ý nghĩa và cao cả) vô tình là bao tay nhung bọc bên trong những bàn tay sắt.

Thẩm phán Anthony Kennedy của Tòa Tối Cao nhận định: Tính minh bạch trong số tiền chi tiêu từ tay các mạnh thường quân (ủng hộ các ứng viên) sẽ giúp cử tri có đủ thông tin cần thiết để hiểu rõ hơn trách nhiệm đạo đức của các ứng viên cũng như của các tập đoàn ủng hộ họ. (Prompt disclosure of expenditures can provide shareholders and citizens with the information needed to hold corporations and elected officials accountable for their positions and supporters).
Lý thuyết nghe rất đao to búa lớn như thế, tuy nhiên chính quyền Liên bang và Tiểu bang đều không có những yêu cầu cụ thể về con số và danh tánh của kẻ-đứng-sau được công bố. Kết quả là những vòng vèo, rồng rắn đã xuất hiện. Việc đi tìm chân tướng của chủ nhân số tiền dark money trơn như bắt lươn khi bàn tay xoa mỡ! Mọi cái bây giờ mập mờ hơn khi số tiền dark money ẩn nấp dưới danh nghĩa các nhóm chung.
Mùa phiếu lại đến. Nước chưa đến chân nhưng nhiều ứng viên đã lo nhảy từ xa. Năm 2016 sẽ là năm sôi động với những biến cố lớn của sân khấu chính trị Hoa Kỳ. Có người nói: Chẳng ăn nhập gì đến những thường dân như chúng ta. Có lý lắm. Mấy ai giữ được lời hứa hồi tranh cử. Đắc cử rồi mới thấy lý tưởng của mình là bất khả. Lực bất tòng tâm. Muốn lắm nhưng đâu làm được gì. Cái nọ giằng cái kia. Bị kềm hãm. Quăng lên quật xuống. Tả tơi như tornado. Để rồi không ít đã bị mang tiếng là tráo trở, là quay lưng phản bội…

Dark money. Tiền đen. Tiền không rõ ràng. (Trong khi đó) vẫn xuất hiện. Lặng lẽ. Âm thầm. Giới tài phiệt hiểu rõ những khoản tiền đầu tư ấy chẳng đi đâu mà mất. Đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn. Giới đầu nậu chính trị thừa hiểu điều này. Các ứng cử viên thừa hiểu nguyên tắc này. Cử tri cũng thừa hiểu điều này. Có điều chẳng ai (có thể) làm gì khác hơn để thay đổi.

Cuối cùng là hy vọng vào công đạo. Thiên la địa võng. Trời không dung cho kẻ xấu trục lợi dân đen mãi. Như trường hợp năm 2014, ứng viên Đảng Dân chủ Gina Raimondo, dù bị đối thủ Allan Fung mượn bàn tay sắt của kẻ-đứng-sau (là tiền) tấn công nhưng bà vẫn thắng ghế thống đốc bang Rhode Island. (Cũng) mong thay những người đắc cử sẽ đừng đi quá xa, đừng chối bỏ những điều họ đã hứa hẹn với cử tri trước đó (đơn giản vì họ đã trót gian díu với những đồng bạc có khả năng đâm toạc tờ giấy).

Nguyễn Thơ Sinh

More Stories...