Thời Báo Vietnamese Newspaper

Đằng sau cơ đồ của tỷ phú giàu nhất Việt Nam

Bảo Quốc

Sau ngày đổi mới giữa thập niên 80, kinh tế Việt Namdiễn biến từ bao cấp thành sân chơi riêng của lợi ích nhóm, thường gọi là Tư bản Đỏ (Red Capitalism) Tư bản Thân hữu (Friends Capital), Tư bản Cấu kết (Capital Structure).
Thông thường,doanh nghiệp muốn phát triển phải dựa vào sáng tạo, vốn tư nhân và lợi thế cạnh tranh, trong khi đó, doanh nhân Việt Nam muốn phát triển phải cấu kết với quan chức nhà nước. Họ không chỉ là chỗ dựa hỗ trợ cho doanh nghiệp, còn là một phần của doanh nghiệp. Điển hình nhất là quá trình xây dựng đế chế VinGroup của tư bản đỏtỷ phú Phạm Nhật Vượng.

Phạm Nhật Vượng xây dựng cơ đồ như thế nào?

Phạm Nhật Vượng sinh năm 1968, lớn lên ở Hà Nội, cuối thập niên 80 du học ở Liên Xô. Sau khi tốt nghiệp học viện địa chất ở Moscow, Phạm Nhật Vượng cùng vợ là Phạm Thu Hương, bạn học cùng lớp, chuyển về Kharkov, thành phố lớn thứ 2 Ukraine,mở tiệm buôn tạp hóa và quần áo nhập từ Trung Quốc và Việt Nam.

Theo Wikipedia tiếng Việt, năm 2002,Phạm Nhật Vượng bị cáo buộc ăn chặn và cướp đoạt tài sản của người Việt tại Ukraine. Lúc bấy giờ, gần 4000 tiểu thương tại khu chợ Barabacova, thành phố Kharkov, viết thư gửi tới Hội người Việt nam tại Ukraine tố cáo Phạm Nhật Vượng lấy danh nghĩa Chủ tịch Hội Đồng hươngUkraine – Việt Nam quản lý khu chợ Barabacova, ăn chặn, bóc lột và cướp đoạt tài sản của hàng ngàn tiểu thương tại đây. Cùng bị tố cáo với Vượng còn có Lê Viết Lam, sau này về Việt Nam mở công ty SunGroup. Những lúc trà dư tửu hậu, một số người còn kháo nhau, trước khi về Việt Nam, Vượng từng dính vào một số vụ mua bán hàng quốc cấm như vũ khí và ma túy…
Năm 1991, Liên bang Xô Viết tan rã, cơ hội kinh doanh mở ra cho những ai dám làm dám chịu.Năm 1993, Phạm Nhật Vượng thành lập công ty Technocom, sử dụng quy trình công nghệ mang từ Việt Nam sản xuất mì ăn liền Mivina phổ biến nhất tại Ukraine. Năm 2004, mì ăn liền hiệu “Mivina” chiếm tới 97% thị phần ở Ukraine. Năm 2007, doanh nghiệp của Vượng bắt đầu sản xuất thức ăn nhanh và sản xuất các loại soup đóng gói.

Năm 2010, công ty Nestle S.A của Thụy Sĩ mua lạiCông ty trách nhiệm hữu hạn Technocom sản xuất đồ ăn nhanh của Phạm Nhật Vượng với giá 150 triệu Mỹ kim. Lúc đó, Vượng còn sở hữu 2 nhà máy ở Kharkov với doanh thu khoảng 100 triệu Mỹ kim 1 năm. Công ty có khoảng 1.900 công nhân.

Năm 2000, Phạm Nhật Vượng đầu tư phần lớn số tiền kiếm được từ bán mì gói về quê hương Việt Nam.

Dự án lớn đầu tiên của Vượngở Việt Nam là khu resort VinPearlxây trên một hòn đảo kém phát triển cách xa bờ biển,kết nối thành phố biển Nha Trang bằng một cáp treo trên mặt biển từ ngoài đảo vào đất liền.
Sau thành công ban đầu đó, Vượng xây khu tổ hợp cao ốc văn phòng đầu tiên ở Hà Nội, gọi là trung tâm VinCom Bà Triệuvà một loạt các dự án nhà ở tại Hà Nội và Sài Gòn.

Nhiều dự án được xây dựng với hỗ trợ từ các chương trình “Xây dựng-Chuyển giao” (Build-Transfer). Trong các chương trình này, nhà nước giao đất cho chủ kinh doanhđổi lấy việc xây dựng đường sá hoặc các cơ sở hạ tầng. Bên cạnh đó là những “phong bì” chỉ người trong cuộc mới biết.

Năm 2012, Vượng sát nhập VinPearl với VinCom thành VinGroup.Năm 2013, tạp chí Forbes công bố Phạm Nhật Vượng là tỷ phú đô la Mỹ đầu tiên của Việt Nam với lời bình luận:

“Phạm Nhật Vượng là hiện thân của Việt Nam thời hậu chiến, chủ ngĩa tư bản thành công trên đất nước cộng sản”.
Một số người am hiểu chuyện làm ăn của Vượng, lúc rỗi rãi thường bàn tán:Phạm Nhật Vượng là người khôn lanh, làm việc không ngừng nghỉ vớibí quyết thành công là câu kết với quan chức nhà nước. Họ đưa ra những ví dụ: VinGroup được cấp đất ở những vị trí trung tâm với giá cực thấp như: Bộ Quốc Phòng cấpkhu Ba Sơn, Đảo Hòn Tre ở Nha Trang xây VinPearl Nha Trang và đất ở Phú Quốc xây dựng VinPearl Phú Quốc. Ngoài ra, Vượng còn được nhiều ưu đãi về thuế và tài chính…Đó là điều doanh nghiệp tư nhân bình thường không thể nào có được. Với ưu ái như vậy, Vượng không giàu mới kỳ lạ.

Từ một công ty bất động sản bằng số vốn kiếm được ở Ukraine, đế chế VinGroupthay đổi bộ mặt một số thành phố Việt Nam bằng những dự án bất động sản và các công trình tiêu biểu. Từ Nha Trang, Phú Quốc, Sài Gòn…tới Hà Nội, VinGroup trở thành biểu tượng của nền kinh tế Việt Nam.

VinGroup bây giờ không còn là công ty bất động sản mà trở thành một hệ sinh thái. Bất cứ người Việt Nam nào dù ít hay nhiều cũng sử dụng các dịch vụ của đế chế này: Sống ở VinHomes, mua sắm ở VinCom, đi siêu thị VinMart, du lịch ở VinPearl, đi học ở VinSchool, khám bệnh ở VinMec, lái xe VinFast, đi máy bay của hãng hàng không VinPearl Air do chính phi công VinGroup phối hợp với CAE, Canada,đào tạo. Nói rõ hơn là,VinGrouphợp tác với CAE Oxford Aviation Academy thành lập Trường đào tạo nhân lực kỹ thuật cao ngành hàng không (VinAviation School) và Trung tâm huấn luyện bay Vinpearl Air (VPA Training Centre) tại Việt Nam.
Với những lợi thế trên, VinGroup thống trị nền kinh tế Việt Nam là điều không còn tranh cãi. Cuối cùng có thể khẳng định: Đế chế VinGroup là thành công của một nhà Tư Bản Đỏ câu kết với quan chức nhà nước trở thành người giàu nhất Việt Nam.

Tiền tài câu kết quyền lực ngăn chặn công luận

Ngày29/06/2019, tờ Financial Times đăng bài The rise and rise of a Vietnamese corporate empire (Sự trỗi dậy của một đế chế kinh tế ở Việt Nam)của ký giả John Reed,thường trú ở Đông Nam Á, viết về VinGroup của tỷ phú Phạm Nhật Vượng. Ký giả John Reedcho rằng, VinGroup không khác gì mô hình chaebol (tài phiệt) của Nam Hàn, gồm những công ty đa ngành nghề, đa lĩnh vực, trở thành lá cờ đầu trong ngành kỹ nghệ đất nước như Samsung hay Hyundai, không những chi phối thị trường trong nước còn xuất khẩu ra ngoại quốc.
Nội dung bài báo khá dài, chúng tôi xin trích dẫn đoạn viết về nhận định của một số nhà hoạt động bất đồng chính kiến đối với VinGroup:

Một chiều nọ ở Hà Nội, tôigặp Nguyễn Anh Tuấn, nhà hoạt động bất đồng chính kiến nổi tiếng tại Việt Nam.Tuấn từng đăng nhiều bài trên Facebook về các thương vụ đất đai lớn dính líu tới các đại doanh nghiệp tư nhân câu kết với quan chức chính phủ. Trong một loạt bài viếtcuối năm 2016, Tuấn chất vấn VinGroup làm thế nàogiành được khu đất đắt đỏ ở trung tâm Hà Nộivốn liên quan đếnmột doanh nghiệp nhà nước chuyên kinh doanh triển lãm.
Tuấn đặt câu hỏi giá tiền VinGroup đã trả, các quy trình VinGroup dùng để lấy được đất,quyết định của Ủy ban Nhân dân Thành phố Hà Nội cho phép VinGroup xây dựng các tòa nhà chọc trời trên khu đất đó. Việc xây dựng này bất chấp các quy định nghiêm ngặt về kiểm soát độ cao công trình vốn được áp dụngtrong khu vực nội đô mang tính lịch sử của thủ đô Hà Nội. Trong khi đó, VinGroup nói họ xin được giấy phép xây dựng công trình cao 50 tầng tại khu đất đó.
Tuấn kể rằng, tháng 05/2018, khi vừa ở nước ngoài về anh bị giữ tại sân bay Tân Sơn Nhất15 tiếng đồng hồ. Những người bắt giữ anh là các sĩ quan Phòng A67, thuộc Bộ Công an. A 67 là cơ quan làm nhiệm vụ chống khủng bố và chủ trì việc soạn thảo luật an ninh mạng đầy quyền lực tại Việt Nam. Lúc đó, một viên chức nói với Tuấn: “Anh phải xóa bỏ bài viết về VinGroup và cách họ chiếm khu đất kia”.

Không sợ hãi, Tuấn viết tiếp một bài khác kể lại vụ tạm giữ này. Anh viết: “Các ông bảo tôi xóa những bài viết về đảng cộng sản hay chính quyền còn dễ hiểu. Tại sao lại muốn tôi xóa bỏ bài viết về VinGroup?”.

Sau đó, anh vẫn giữ nguyên các bài đó trênFacebook.

Tuấn không phải là người duy nhất đặt câu hỏi về các thương vụ đất đai của VinGroup, chính Thủ tướng Việt Nam NguyễnXuân Phúc cũng đã công khai hỏi, ai cho phép xây dựng công trình cao tầng trong nội đô Hà Nội?
Các tài liệu công khai cho thấy VinGroup đã mua lại 90% cổ phần của công ty triển lãm trong một vụ mua bán cổ phần chỉ có VinGroup là bên mua duy nhất.

Tuấn nói với tôi: “Tôi tin rằng, đất nước Việt Nam có thể tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, muốnđạt được mục tiêu đó, người dân phải được tự do báo chí,tự do lập hội, tự do hội họp đểcó thể lắng nghe và góp ý kiến”.
Sơn Đặng, một kiến trúc sư ngụ tại Nha Trang, nói rằng, anh để ý đến khu công viên hoang dã trên đảo Phú Quốc của VinGroup sau khi nhìn thấy hình ảnh khu công viên này trên bản đồ Google Earth. Sơn nhận thấycông viên này được xây dựng trên đất thuộc quy hoạch rừng quốc gia của Việt Nam.
Sơn cũng viết một bài phê phán VinGroup trên Facebook. Bài viết được đăng trên BBC Việt Ngữ, nơi cung cấp thông tin không bị kiểm duyệt.

Sơn nói: “Sau khi tôi đăng bài đó, tôi bị chỉ trích gay gắt trên trang của mình. Các chỉ trích đó đều bảo vệ VinGroup”.
Anh còn cho biết từng bị sách nhiễu tại nhà mình. Tuy nhiên,anh yêu cầu tôi không viết những chi tiết đó để tránh bị trả thù.

Trong một buổi chuyện trò cà phê sáng tại một khách sạn sang trọng ở Hà Nội, tôi gặp một số nhà nghiên cứu và doanh nhân giàu có. Những người này đều nói rằng, họ đã bị công an Việt Nam hỏi thăm vì chỉ trích VinGroup …
Một dấu hiệu nữa cho thấy ảnh hưởng khủng khiếp của VinGroup là, một loạt người Việt Nam tôi phỏng vấn, bao gồm bốn chuyên viên phân tích tài chính của đế chế này, đều không cho tôi trích dẫn lời họ nói nếu ghi rõ tên tuổi, vì sợ VinGroup không hài lòng.

Đỗ Thanh Huyền làm việc tại Hà Nội nói với tôi, VinGroup đã gặp Huyền sau khi cô phàn nàn trên Facebookrằng: Tại một khu đô thị của VinHomes, một máy trộn xi măngnằm chắn ngang một đoạn bên lề đường, người đi bộ phải rẽxuống lòng đường nơi nhiều xe cộ qua lại. Thật là phiền phức …
Khi gặp Huyền, nhân viên VinGroup nói với cô, họ đang giải quyết chuyện này, yêu cầu Huyền gỡ bỏ bài viết trên Facebook nhưng Huyền đã từ chối. Cô nói với tôi: “Tôi nói với họ ‘Không, đó là những gì tôi thấy. Tôi muốn các anh phải tôn trọng không gian công cộng’”.

Đặng Hoàng Giang, người điều hành một tổ chức phi chính phủ chuyên về quản trị công, cho rằng, quyền lực của VinGroup đang chia rẽ công luận.
Ông nói: “Một nhóm công luận ngưỡng mộ VinGroup vì họ xây được những tòa nhà chọc trời, những khu resort và nhiều thứ khác. Một nhóm khác, tôi thuộc nhóm này, đang rất lo lắng về những ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường từ công việc kinh doanh của VinGroup, tài sản công biến thành tài sản riêng của VinGroup một cách không rõ ràng, cách họ ảnh hưởng lên truyền thông để bịt miệng những ai chỉ trích VinGroup” …
Bài học nhớ đời …

Nền kinh tế Việt Nam ngày càng tăng trưởng, thị trường bất động sản luôn luôn nóng bỏng, VinGroup của Phạm Nhật Vượng có thể phát triển và mở rộng. Tuy nhiên, quy luật phát triển thườngkhông đi theo một đường thẳng, số phận của các công ty trong đó có VinGroup ra sao còn chờ thời gian trả lời!
Dưới đây là một vài doanh nhân câu kết với quan chức nhà nước phải vào tù “ngồi chơi xơi nước và bóc lịch”:
Ngày 13/04/2019Phạm Nhật Vũ, em trai Phạm Nhật Vượng, bị bắt về tội đưa hối lộ cho Nguyễn Bắc Sơn, cựu Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông từ 2011 đến 2016, và Trương Minh Tuấn, cựu Bộ trưởng Thông tin và Truyền thông từ 2016… trong vụ MobiPhone mua AVG của Phạm Nhật Vũ.

Chiều 10/07/2019, Viện Kiểm Sát Nhân Dân thành phố Hà Nội chính thức phê chuẩn các quyết định khởi tố ông Lê Thanh Thản, biệt danh “Đại gia Thuốc Lào”, chủ tịch Tập Đoàn Mường Thanh về tội lừa đảo… Lê Thanh Thản là người thân cận với Tổng Bí thư – Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng. Gần đây trang mạng xã hội lưu truyền đoạn văn:
Năm 2017, trong một dịp đến khách sạn Phương Đông thuộc công ty Mường Thanhcủa Lê Thanh Thản, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trong đã ghi mấy câu thơ lưu niệm: “Lần này lại đến ‘Phương Đông’, Tình xưa nghĩa củ, mặn nồng Mường Thanh, Cố lên các chị các anh, Quê hương vẫy gọi, sử xanh lưu truyền!” (Ký tên Nguyễn Phú Trọng). Ngày 25/02/2019,khi đến Lào, ông Trọng đã ở trong khách sạn Mường Thanh của Lê Thanh Thản. Từ 14/04, Trọng bị bệnh nặng không còn xuất hiện, nay vừa khỏi bệnh “Đại gia Thuốc lào” đã vào tù.
Dư luận cho rằng, Lê Thanh Thản là “đàn em” của Nguyễn Phú Trọng, khiTrọng bị bệnh nặng, đàn em của cụ Tổng bị phe cánh khác ném vào “lò”…

Ngoài ra còn nhiều vụliên quan đếnsố phận những kẻ câu kết với quan chức nhà nướcđể làm giàu bị tống vào cái “lò”ông Trọng xây nên. Không hiểu… bao giờPhạm Nhật Vượngtrở thành thanh củi bị ném vào lò của Trọng?

Bảo Quốc

Comments are closed.

error: Content is protected !!