Chuyện nữ quyền ở Saudi Arabia

Lý Anh

Saudi Arabia là một trong những nước bảo thủ nhất thế giới, xưa nay vẫn chủ trương “nam nữ thụ thụ bất thân”, cũng là nước duy nhất không cho phụ nữ lái xe hơi. Trước đây, phụ nữ nước này không được đi bầu cử và ứng cử. Tuy nhiên, trong cuộc bầu cử Nghị viện các cấp (Local Council) ngày 12/12/2015, phụ nữ Saudi Arabia không những được đi bầu, còn có quyền ra ứng cử.
Có thể nói, được đi bầu cử hoặc ứng cử chỉ là biến đổi bước đầu trong quyền bình đẳng giữa nam và nữ ở đất nước Hồi giáo Saudi Arabia.
Trong khi đó, bà Sarah Leah Whitson, một luật sư người Mỹ, Giám đốc Tổ chức Giám sát Nhân quyền ở khu vực Trung Đông và Bắc Phi, nhận xét: Phụ nữ Saudi Arabia có quyền ứng cử và bầu cử là bước tiến lớn trong một vương quốc vốn do nam giới thống trị. Cuộc bầu cử hôm 12/12/2015 gửi tín hiệu mạnh mẽ tới xã hội Saudi Arabia rằng, phụ nữ đang tiếp tục cuộc “hành trình” tham gia nhiều hơn nữa vào đời sống cộng đồng,

Phụ nữ Saudi Arabia được quyền bầu & ứng cử
Hôm 12/12/2015, người dân Saudi Arabia đi bầu cử lựa chọn các đại diện của họ vào Nghị viện các cấp. Đây là cuộc bầu cử Nghị viện lần thứ ba ở Saudi Arabia. Lần thứ nhất diễn ra vào năm 2005, lần thứ hai năm 2011. Trong 2 cuộc bầu cử này, chỉ có nam giới được quyền tham gia.
Theo luật Hồi giáo Sharia, phụ nữ Saudi Arabia không có quyền bầu cử hay ứng cử, làm việc gì cũng phải có người đàn ông thân thuộc giám hộ. Khi ra ngoài, họ phải trùm khăn che đầu và mặc y phục truyền thống. Tuy nhiên, vai trò của phụ nữ tại vương quốc Hồi giáo này đang thay đổi dần, phụ nữ trong lực lượng lao động ở Saudi Arabia đã tăng đáng kể từ 23.000 người vào năm 2004 lên hơn 400.000 người trong năm 2015 (tăng 16,4 lần).
Ngày 11/12, nhật báo The Guardian của Anh loan tin, trong cuộc bầu cử Nghị viện các cấp có 130.637 cử tri nữ đi bầu cử và 979 ứng cử viên nữ ra tranh cử. Dù số ứng cử viên nữ chỉ bằng số lẻ của ứng cử viên nam (5.938 người) trong cuộc chạy đua vào Nghị viện các cấp, cũng đã nới rộng nữ quyền ở Saudi Arabia. Số lượng cử tri đăng ký đi bỏ phiếu Nghị viện các cấp chỉ hơn 1,3 triệu người, một con số rất nhỏ so với hơn 28 triệu người dân của đất nước này. Tuy nhiên, theo The Washington post, cuộc bầu cử tại Saudi Arabia lần này được cả thế giới quan tâm và theo dõi sát sao. Bởi vì, đây là lần đầu tiên người phụ nữ đất nước Hồi giáo này được đi bầu cử và ứng cử.
Bà Fatin Bundagji, người phụ nữ năm 1998 được giao quyền thành lập Tổ chức Phụ nữ đầu tiên ở Vương quốc Saudi Arabia, hiện nay là phát ngôn viên Phong trào Quyền bầu cử của phụ nữ, cho biết, mọi chuyện phụ thuộc rất nhiều vào việc phụ nữ thể hiện thế nào trong cuộc bỏ phiếu. Bà nhấn mạnh: “Nỗi sợ của tôi trong giai đoạn này là chúng tôi có động lực, nhưng khi mọi thứ lắng xuống và ứng cử viên nữ không được bầu chọn, cuộc sống sẽ trở lại như trước”.
Bà Amal Badreldinal-Sawari, bác sĩ nhi khoa, 60 tuổi, thổ lộ: “Tôi ra tranh cử không phải để chiến thắng. Tuy nhiên, tôi nghĩ rằng, có quyền ra tranh cử, mình đã là kẻ chiến thắng”.
Sawari, một ứng cử viên nữ cho biết, cô trở thành ứng cử viên xuất phát từ lòng yêu nước và đặt mục tiêu đấu tranh vì nữ quyền. Cô trích dẫn một đoạn kinh Koran nói: “Nam giới và nữ giới phải có quyền bình đẳng trong nhiều việc. Dù đàn ông chi phối tất cả, nhưng … ở đâu cũng có phụ nữ làm việc”.
Một ứng cử viên khác, Aljazi al-Hossaini, chuyên viên quản trị, 57 tuổi, đã tập trung vận động bầu cử 12 ngày trên trang mạng của mình, nơi cả đàn ông lẫn phụ nữ đều có thể đọc được. Bà Al-Hossaini nói: “Tôi nỗ lực làm tốt nhất trong phạm vi có thể, tự hào vì bản thân làm được điều đó”.
Ngày 12/12, bà Rasha Hefzi, 38 tuổi, một nữ doanh nhân nổi tiếng ở Saudi Arabia đã chia sẻ về khả năng trúng cử của những ứng cử viên nữ giới với ký giả báo The Guardian: “Một số thành viên trong Hội đồng bầu cử thậm chí đã từ chối gặp ứng cử viên phụ nữ, đó một trong nhiều khó khăn. Phụ nữ Saudi Arabia bị tách biệt với hoạt động xã hội trong nhiều năm qua, đó là một thách thức khi thuyết phục cử tri nam bỏ phiếu cho chúng tôi. Nam giới họ biết nhau, dễ dàng bỏ phiếu cho nhau”.

Cô Sara Ahmed, 30 tuổi, cho biết, khi đến địa điểm bỏ phiếu, 2 cử tri trẻ Reem_assad và Amal Faisal viết trên trang twitter: “Đây là bước đầu tiên của thành tựu vĩ đại, chúng tôi cảm thấy mình là một bộ phận của xã hội mà chúng tôi góp phần xây dựng”. Sau đó cô hồ hởi nói: “Tôi đã bỏ phiếu xong! Lần đầu tiên tôi được đi bầu ở Saudi Arabia như một người đàn ông. Bạn có thể cho là buồn cười, nhưng với tôi, đó là sự bắt đầu …”.
Tuy phụ nữ Saudi Arabia được quyền bầu cử và ứng cử, nhưng không được bỏ chung thùng phiếu với nam cử tri. Thêm vào đó, người phụ nữ không được phép lái xe, khiến cho cử tri nữ gặp rất nhiều khó khăn. Công ty tắc xi Uber chuyên gọi xe qua điện thoại di động cùng Hội Phụ nữ Từ thiện Al – Nahda hợp tác đưa đón miễn phí cho những nữ cử tri muốn đi đến trạm bỏ phiếu. Tổ chức phụ nữ này hy vọng, việc làm này có thể thúc đẩy nữ quyền ở Saudi Arabia. Cô Rasha Alturki, Giám đốc Hành chính Hội Phụ nữ Từ thiện Al – Nahda , cũng nói rõ, phương tiện giao thông công cộng ở Saudi Arabia không nhiều lắm, lại thường xảy ra chuyện tài xế tắc xi quấy nhiễu hành khách, loại xe Uber rất được dân chúng đón chào.
Mặc dù vậy, đa số người dân ở nước Hồi giáo bảo thủ này vẫn chịu ảnh hưởng của tư tưởng “phụ nữ không nên xuất đầu lộ diện”. Họ cho rằng, phụ nữ không nên ra ứng cử, hoặc đi bầu cử. Cử tri Maitai nói: “Vai trò phụ nữ không phải ở chỗ đó, điều họ nên làm là công việc nội trợ, nuôi dưỡng con cái. Nếu cho phụ nữ gánh vác công việc xã hội, ai là người trông coi công việc trong gia đình”.

Niềm vui của ứng cử viên phụ nữ đắc cử
Sau khi trúng cử vào nghị viện thành phố, Salma bint Hizab al-Oteibi, nữ giáo sư ra ứng cử tại thị trấn Mudrika, ngoại ô Mecca, thành phố thánh địa Hồi giáo, đã vui mừng nói: “Tại đất nước Saudi Arabia đàn ông làm ‘chúa tể’, người phụ nữ được tham gia úng cử và đi bầu cử Nghị viện các cấp là bước ngoặt trong lịch sử. Trong cuộc bầu cử Nghị viện các cấp lần này, có 978 phụ nữ ra tranh cử với trên 6000 nam ứng cử viên để bầu ra Nghị viện các cấp. Trong khoảng 1.480.000 cử tri, tuy chỉ có 130.000 là phụ nữ, nhưng đã viết trên trang sử mới, bầu được trên 20 nghị viên nữ”.
Bà là người phụ nữ được nêu tên đầu tiên trong 20 phụ nữ đắc cử vào Nghị viện.
Bà Salma bint Hizab al-Oteibi đánh bại 9 đối thủ trong khu vực bầu cử, trong đó 7 người là ứng cử viên nam giới. Bà cho biết, trong quá trình tranh cử, người ủng hộ mãnh liệt nhất chính là… “ông xã”.
Bà sinh trưởng trong một gia đình có nhiều chính khách. Một người chú từng là một chính khách đắc cử trong lần bầu cử khóa trước, nghe nói bà ra tranh cử, đã nói rằng: Salma bint Hizab al-Oteibi ra tranh cử sẽ gặp rất nhiều khó khăn, khuyên bà hãy suy nghĩ kỹ.
Tuy người chú khuyên bảo như vậy, Salma bint Hizab al-Oteibi vẫn quyết tâm thực hiện ý nguyện của mình. Trong suy nghĩ của bà, phụ nữ Saudi Arabia được ra ứng cử là điều vô cùng quan trọng, tại sao lại từ bỏ? Kết quả, bà vẫn đắc cử nghị viên với 68 phiếu bầu, nhiều hơn người theo sát bà trên 20 phiếu. Bà cho biết, khi ra ứng cử, bà không được phép đi vận động, lôi kéo cử tri, nhưng vẫn đắc cử nghị viên. Đạt được kết quả đó, một là được các cử tri nữ ủng hộ. Thứ hai là bà từng vui lòng giúp đỡ người khác, thích làm việc thiện mới được nhiều người bỏ phiếu bầu.
Bà Salma bint Hizab al-Oteibi đắc cử nghị viên không phải là chuyện dễ. Thuở nhỏ bà phải tới thành phố thánh địa Hồi giáo Mecca cách nhà mấy cây số theo học bậc Tiểu học, chưa tốt nghiệp Trung học đã phải đi lấy chồng, rồi sinh ra đứa con trai thứ nhất. Tuy vậy, bà vẫn không chịu từ bỏ chuyện cắp sách đến trường. Bà chia sẻ: “Khó khăn đến mấy, tôi vẫn chịu khó học tập, cuối cùng lấy được bằng Tiến sĩ Ngữ văn học Ả Rập loại ưu tú”.
Sau khi đắc cử nghị viên, Salma bint Hizab al-Oteibi cho biết, bà sẽ cố gắng đóng góp vào công việc phát triển thị trấn Mudrika, sửa chữa con đường nối liền thị trấn này với thành phố Thánh địa Mecca. Thúc đẩy ngành du lịch phát triển, tạo nhiều công ăn việc làm cho nhiều phụ nữ và nam giới đang cần việc làm.

Bước tiến của nữ quyền ở Saudi Arabia
Việc nới rộng nữ quyền cho phép phụ nữ tham gia vào các hoạt động quản lý nhà nước do cố Quốc vương Saudi Arabia Abdullah ban bố vào năm 2011, sau cuộc bầu cử nghị viện lần thứ hai, nhưng Ngài đã từ trần vào tháng 01/2015, trước ngày bầu cử nghị viện lần thứ ba. Tháng 08/2015, Tân Quốc vương Salman bin Abdulaziz Al Saud, một người có tư tưởng cởi mở, lên ngôi vua từ ngày 23/01/2015, thực hiện ý nguyện của Vua Cha. Trước ngày cố Quốc vương Abdullah đưa ra tuyên bố trên, Grand Mufti, nhân vật tôn giáo quyền lực nhất ở Saudi Arabia từng nói, cho phép phụ nữ tham gia chính trị không khác gì “mở cửa cho quỷ dữ”.
Khi còn sống, cố Quốc vương Abdullah còn cử 30 phụ nữ vào Hội đồng Hiệp thương Saudi Arabia gồm 150 người. Sau khi Ả Rập bùng nổ cuộc vận động dân chủ gọi là “Mùa Xuân Ả Rập”, nước Saudi Arabia xưa nay do Hoàng gia khống chế về chính trị và kinh tế, không thể không làm theo ý nguyện của người dân, thực hiện một số cải cách, trong đó có việc nâng cao nữ quyền. Tuy nhiên, với luật lệ khắt khe của Hồi giáo, phụ nữ Saudi Arabia còn bị nhiều hạn chế trong việc thực hiện nữ quyền.
Lý Anh

More Stories...