Câu đêm…

Không môn thể thao nào thích hợp với thời đại dịch cúm tàu hơn môn câu cá. Thật là một môn thể thao đáp ứng được sự vận động toàn thân khi ném câu, xả hết lo toan, phiền muộn một trăm phần trăm khi cá cắn câu; người câu lại được hít thở không khí trong lành ngoài hồ rộng lớn mà không phải đeo khẩu trang. Đặc biệt là giữ khoảng cách an toàn xã hội thì không đâu bằng ngoài hồ khi đi câu cá, bởi ngoài hồ luôn không đủ người câu để đứng gần nhau. Và thú vị nhất khi đi câu đêm ngoài hồ là cảm giác được mặc áo lạnh giữa mùa hè Texas thì chỉ có những người đi câu đêm mới được hưởng sự sảng khoái trái mùa không đâu bằng Texas.

Thế là tôi có hai người bạn, chúng tôi chờ giờ thứ 25 là giờ về của hôm làm việc cuối cùng rồi về nghỉ lễ Độc lập của Hoa Kỳ. Nghỉ đến mấy ngày nên dại gì không làm một chuyến câu đêm để tận hưởng những sảng khoái không dễ có trong mùa hè và đại dịch chưa dứt như nói ở trên.

Bạn cứ hình dung ra mặt hồ đêm mênh mông như biển, xa thật xa tới không biết ở đâu nên cứ xem như bên kia bờ ảo vọng là mấy ngọn đèn mờ ảo của thành phố nào đó về khuya; ngọn đèn cao vươn lên màn đêm như ngọn hải đăng trong tầm ảo giác của thủy thủ lạc đường. Sự kiêu hãnh và rực sáng hơn những ngọn đèn lu mờ xếp hàng chờ sáng để nghỉ ngơi. Tôi thấy sự cô đơn rõ nét hơn của ngọn đèn cao nhất và toả sáng nhất trong cõi u minh. Có lẽ những người nổi tiếng trong xã hội sẽ hiểu hơn ai hết sự cô đơn của danh vọng và sự vượt trội hơn đời, người tầm thường không nên bàn đến chuyện chưa từng.

Sóng xô bờ hồ không mạnh cũng không yếu, tạo thành một bản giao hưởng của đêm sâu chập chùng. Tùy tâm trạng mà người nghe cảm thấy buồn bã, nhàm chán, hay bình thản với vũ điệu của sóng, vũ khúc của nước; luân vũ đêm khuya thanh vắng trên hồ mênh mông cho ta cảm nhận về sự luân hồi không có khởi nguồn vì đâu thấy được sự bắt đầu của một lọn sóng, và cũng không có kết thúc vì đâu thấy được lọn sau khi đập vào bờ thì nó tan biến đi đâu? Đã bao đời người từ khai thiên lập địa đã ngồi bên bờ hồ này đêm khuya để câu cá, tỏ tình trai gái vào những đêm có trăng, hay rình rập quân thù xâm lấn vào những ngày đông giá, lạnh thấu xương. Những người thổ dân xa xưa nay về đâu, những người di dân như chúng tôi chưa từng nghĩ đến việc có một đêm trong đời lưu lạc, ta ngồi bên bờ hồ nước Mỹ mênh mông… rồi chúng tôi sẽ về đâu?

Quả thật sống trong bốn bức tường ở hãng làm việc, sau đó về nhà lại giam mình trong bốn bức tường phòng ăn, phòng ngủ… rất khó thấy được sự nhỏ nhoi của con người trước vô biên của vũ trụ. Và chúng ta ăn mãi những thức ăn không phân bón hoá học, uống nước tinh khiết đóng chai; đi ngủ và thức dậy theo cái đồng hồ báo thức; lái xe đúng một chiếc xe và đúng lộ trình từ nhà tới hãng và từ hãng về nhà, gặp đúng một người không muốn gặp nữa thì người ta không trầm cảm cũng nổi điên là phải.

Đêm nay ngồi bên bờ hồ lồng lộng gió. Ba người không còn trẻ chỉ cần câu được ba con cá là đủ. Thế là tôi chịu trách nhiệm việc ngồi canh chừng ba cây cần câu. Ông già đã từng đi tù cải tạo kia rất tự hào về việc đi lượm củi; còn ông từng đào hầm vượt ngục thì, “tao có kinh nghiệm đào…”

Ai cũng rành việc nên đâu vào đó. Một cái hố lòng chảo con con, một ôm củi khô từ cành nhánh hoang bên bờ hồ, cá thì vô tư vì cá ăn đều nên không sợ thiếu. Rồi muối tiêu chanh mang theo, chai nước thánh màu hổ phách thơm lừng từ xứ Scotland xa xôi mà nghe thật gần. Ba người bạn già ngồi lai rai với ba con cá nướng, chai cognac vơi dần như đêm thâu nào cũng tới bình minh – đời có bao lâu mà hững hờ với cát bụi vì từ đó ta ra đi thì ta về đó. Khi có phước cứ hưởng đi để lúc lâm chung không có gì tiếc nuỗi.

Chỉ ngặt đi câu đêm vào dịp lễ Độc lập của Hoa Kỳ nên người Mỹ ra hồ bắn pháo bông nhiều quá. Chẳng trách vì lòng thèm được như họ – nhưng không được. Khi tháng bảy ở Mỹ về, thường được báo hiệu bằng những lá cờ Mỹ mà người bản xứ rất tự hào, hãnh diện, và trang trọng treo ở trước nhà họ để mừng lễ Độc lập của Hoa Kỳ ngay vào những ngày đầu tháng bảy. Lá cờ Mỹ tung bay trong khoảng sân khiêm tốn của một căn nhà, nhưng ý nghĩa của nó lại to lớn như bầu trời tháng bảy nhiều nắng nên bao la.

Khách quan mà nói thì lá cờ Mỹ đẹp thật, đẹp từ ý nghĩa tới hình thức, màu sắc của nó. Không nhớ từ khi nào, tôi cũng rất xúc động khi thấy những vận động viên Hoa Kỳ choàng trên người họ lá cờ Hoa Kỳ và chạy vòng quanh sân Thế vận hội khi họ đoạt giải thưởng. Cái cảm giác vận động viên nước mình thắng giải quốc tế rồi kìa thì ai không mừng! Lá cờ Hoa Kỳ lại trang trọng và rất đẹp so với nhiều quốc kỳ khác trên thế giới thì ai chẳng tự hào là công dân của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.

Nhưng sau phút cao hứng ấy thường là nỗi ngậm ngùi âm thầm vì nếu là vận động viên Việt nam mà đoạt giải quốc tế thì tôi sẽ vui hơn nữa; lá cờ vàng ba sọc đỏ của miền nam nước Việt cũng đẹp không thua kém quốc kỳ của bất cứ nước nào trên thế giới. Tôi dám chắc với mình từ khi còn rất nhỏ là cờ Việt nam của tôi rất đẹp, giàu ý nghĩa, và màu sắc huy hoàng lại phù hợp với màu sắc phương đông. Có lẽ lòng yêu nước của tôi bắt đầu từ những sáng thứ hai chào cờ toàn trường khi tôi còn tiểu học. Nhìn lá cờ vàng ba sọc đỏ tung bay trong nắng sớm, làm lòng chú nhỏ chân quê thấy lâng lâng niềm tự hào mà không hiểu tự hào về cái gì; chỉ biết cảm giác trái ngược với cảm giác bị phát giác khi trộm trái, bẻ mía nhà người ta; cái cảm giác muốn ưỡn ngực ra chứ không thu lưng lại thành con tôm luộc khi chào cờ đã theo tôi mãi mãi…

Nhưng tuổi thần tiên ấy đã xa mù. Tuổi cây cột đèn biết đi cũng vượt biên, rồi cũng qua. Dù có được niềm vui vay mượn từ nhạc sĩ dương cầm Đặng Thái Sơn đoạt giải nhất cuộc thi piano quốc tế Frédéric Chopin vào tháng 10 năm 1980 ở Warszawa – Ba Lan. Cảm giác về niềm tự hào dân tộc, niềm hãnh diện dân Việt, niềm vui chan chứa trong tôi rất lâu. Dù biết nhạc sĩ chỉ là người Canada gốc Việt. Nhưng ở tuổi hai mươi trong môi trường bưng bít mà biết được tài năng của người Việt không thua kém ai trên trường quốc tế, chỉ là điều kiện giáo dục và môi trường tập luyện. Ngần ấy đã là món quà qúy của nhạc sĩ Đặng Thái Sơn ở hải ngoại gởi về quê hương bưng bít cho những người cùng thời một niềm tin, vì thực ra khổ đời sống còn xoay sở được, chứ mất niềm tin là mất hết khi tuổi trẻ.

Nên bây giờ đôi khi tôi tự hỏi, bây giờ quê tôi đâu? Câu trả lời từ trái tim là: Sài gòn; tôi là người Mỹ hay người Việt? Câu trả lời từ tim tôi ấp úng vì ngay cả ý nghĩ trở về đã không có trong đầu, thì làm gì có kế hoạch trở về.

Rồi thì (nếu) tôi may mắn được sống đến hôm toàn hãng ăn chung với tôi ổ bánh chia tay – tôi về hưu. Tiếp theo là những ngày hoang hoải giữa ranh giới của còn hữu dụng và vô dụng. Chắc không lâu sẽ quen vì muốn trở nên hữu dụng thì khó chứ muốn vô dụng thì cứ xuôi tay cho sinh lão bệnh tử sớm đến đoạn kết. Thật ra sống không buồn không khó vì buồn vui không do bên ngoài mà phát sinh bên trong. Sống không cam tâm cũng chẳng làm đươc gì hơn tự chuốc phiền não vì sức người có hạn, mà hạn rất hẹp vì không lâu đã rõ ràng lực bất tòng tâm. Nhưng sống mà không hiểu mới phất phưởng!

Hôm qua là ngày cuối tháng sáu. Ngồì nghe anh bạn trẻ bên Việt nam mới qua kể lể vụng tình của cộng sản quê tôi, “Tới ngày lễ. Ông hay bà tổ trưởng dân phố sẽ đi nhắc từng nhà phải treo cờ. Nhà nào đã nhắc vẫn không treo sẽ bị phạt vạ một ít tiền. Nhưng kinh tế thị trường bây giờ hiệu quả gấp mười lần kinh tế bao cấp thời xưa. Khi tổ trưởng dân phố đã nhắc treo cờ mừng lễ thì dù vợ đẻ rớt ở đầu hẻm thì khai nguyên quán của đứa con là người Việt gốc cột đèn chứ chồng phải đi mua cờ về treo trước hoá đơn tính tiền của khu phố văn hoá cho người đi treo cờ ở những nhà không treo cờ theo lệnh… là một dịch vụ làm ăn béo bở và rất thời cơ ở khu phố nhà em ở bây giờ…”

Tôi không ân hận việc không có kế hoạch trở về. Nhưng sao lòng cứ thấy vui hơn khi người Việt năm châu đạt được một thành tích cấp quốc tế hơn là một người Mỹ đạt được. Hay người Mỹ đạt được hết thành tựu này tới thành tựu kia… nên nhàm.

Thấy lá cờ vàng ba sọc đỏ ở Trung tâm sinh hoạt của người Việt, nơi Trụ sở cộng đồng, lòng cứ dâng lên hoài niệm, tình yêu như bật nút lá chuối khô, hũ mắm linh thơm lừng. Nhưng đã bao năm không ăn mắm sống, giờ thì sao?

Đã bao năm thấy ông già hàng xóm là cựu chiến binh Mỹ trong chiến tranh Việt nam. Ông trang trọng thượng kỳ mừng ngày độc lập của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Ông lặng lẽ hạ kỳ đem cất tới năm sau… tới cuối đời ông. Màu cờ có phai theo nắng gió, tóc ông bạc hơn năm ngoái, nhưng lòng ông với lá quốc kỳ không thay đổi niềm tự hào và hãnh diện. Tôi. Thấy người mà chạnh lòng mình.

“Đêm đã cạn mà sao buồn chưa hết/ thì em ơi xin rót rượu dùm anh…” câu thơ của người tù cải tạo T.Vấn như ám ảnh tôi từ lâu. Nay nhìn hai ông già tù cải tạo ngủ khò ngoài hồ mênh mông như nước Mỹ, pháo bông cắc bùm bắn lên bầu trời thâu đêm vì do cư dân bản địa mừng Độc lập tự phát nên không có giờ nhất định và ồ ạt như giờ bắn pháo bông của thành phố mừng lễ Độc lập. Mừng lễ độc lập thì ai không mừng, nhưng cá thể, đơn lẻ từng người dân mừng lễ Độc lập của nước mình thì không đâu bằng ở Mỹ. Người ta mua pháo bông đâu có rẻ, rồi tổ chức một buổi dã ngoại cho cả gia đình lớn là gồm cả những con cái đã lập gia đình. Một gia đình mấy thế hệ kéo nhau ra hồ đốt pháo bông để mừng lễ Độc lập của nước mình – dư thừa tiếng cười, lời chúc tụng, rượu bia với thịt nướng…

Có người di dân nhìn thấy hết sinh hoạt lễ hội của bản xứ nhưng lòng chỉ nghĩ về quê nhà, người lao động kiếm ăn qua ngày còn không đủ thì tiền đâu mua cờ đỏ sao vàng để treo theo luật ban hành. Nhưng bọn ác ôn đi treo cờ thay cho người tối mặt không đủ ăn… rồi tính tiền phạt vạ. Vậy nước ta đã Độc lập chưa sao không thấy ai tự mừng Độc lập như dân Mỹ.

Bếp lửa tàn. Những người muôn năm cũ lui về dĩ vãng trong giấc ngủ vùi. Họ mơ thấy gì trong giấc ngủ thiên thu sau một đời hoang hoải vì chiến tranh và tù đày, lưu vong và sự lạc lõng noi xơú người không bằng lạc mất quê hương trong tâm thức những người lính cũ đã về chiều… Người lính cuối cùng của Đệ I thế chiến đã qua đời, người lính cuối cùng của Đệ II thế chiến sẽ qua đời; nhưng người lính cuối cùng của chiến tranh Việt nam bất tử vì người lính không quân số đang tưởng nhớ cha anh thì sẽ có những người lính VNCH không biết tiếng Việt nhưng không bao giờ quên cha ông đã sống qua chiến tranh và tù đày.

Tạ ơn trên đã ban thưởng cho người di dân trễ muộn con cá nướng thơm lừng của nước Mỹ, hớp rượu lưu vong được uống cùng những người muôn năm cũ. Nghĩ đến lể Độc lập năm sau, năm sau nữa, đàn anh về trời. Tôi thành già làng ngoài hồ, ngồi kể chuyện chiến tranh Việt nam cho mấy đứa trẻ con nhà người Việt nghe, nhưng phải nói tiếng Anh thì tụi nó mới hiểu.

Nhìn pháo bông mừng lễ Độc lập Hoa Kỳ của những gia đình Mỹ tổ chức bữa tiệc gia đình ngoài hồ mừng lễ Độc lập của nước Mỹ, thương người đồng bào Việt nam trong nước đóng phạt vạ cho lũ cậy quyền vì tiền mua gạo cho bữa cơm chiều còn chưa có thì tiền đâu mua cờ treo mừng quốc nạn?

Con cá tươi đến không thể tươi hơn vì câu lên là nướng liền, chấm muối tiêu chanh để đưa cay với cognac Scotland thì bạn tưởng mình là vua của các vì vua ngoài bờ hồ Texas đêm mênh mông gió; nhưng không ớt sao mà cay khi nghĩ tới quê nhà?

Phan

More Stories...