CÁI BANG

Khi nhắc đến Cái Bang, Thiên Long Bát Bộ cho biết đó là đệ nhất bang hội trong thiên hạ, cao thủ trong bang nhiều vô số kể… Đúng vậy, có điều không những trong thế giới võ hiệp mà cuộc sống ngoài trái đất này, có đi đâu, chỗ nào mà chẳng bắt gặp các đệ tử của Cái Bang?
Saigon không ngoài thông lệ. Cái Bang xuất hiện đầy dẫy khắp nơi. Thật ra, một số có hình thức rách rưới lem nhem nhưng chính xác không nằm trong hàng ngũ này. Đó là những người lang thang vỉa hè hát rong, đàn rong rao bán câu ca, điệu nhạc chứ không ăn xin. Bởi vậy mặc dù thông thường cũng phải ngả mũ hoặc chìa lon nhận tiền nhưng tôi không muốn đưa họ vào hàng ngũ Cái Bang.
Xếp vào thành phần ăn xin có nghĩa chỉ… ăn xin thuần túy. Ở đâu xứ kinh tế phát triển và hệ thống an sinh tốt, nạn ăn xin có giảm thiểu. Còn không thì tha hồ tràn lan.
Saigon vốn là đất tứ xứ nên ăn xin cũng đến từ khắp nơi trên nước, thậm chí không chỉ VN mà còn từ “ngoại quốc”. Một số dân Cambodia lưu lạc qua Saigon, thường trú ngụ quanh quẩn khu Việt kiều Kampuchia- ở đường Lý Thái Tổ- An Dương Vương. Từ đó họ tỏa ra những khu chung quanh từ chợ An Đông đến chợ Nancy. Rất dễ nhận ra những đứa bé nước da đen nhẻm đặc trưng nói chuyện với nhau bằng ngôn ngữ riêng của chúng và hoàn toàn không hiểu tiếng VN. Người lớn cũng vậy, cả gia đình lưu lạc đủ đàn ông, đàn bà ngồi túm tụm với nhau không thể giao tiếp với ai được do rào cản ngôn ngữ. Họ thường tá túc ở trạm xe buýt, hàng hiên các căn nhà khu Việt kiều Kampuchia nơi họ có thể mua ở tiệm tạp hóa những thực phẩm quen thuộc và nói chuyện với những người chung quanh bằng tiếng nói cha sinh mẹ đẻ của họ. Khu Tây ba lô Bùi Viện ưa có cầu thủ châu Phi sang lập nghiệp vì đồn qua miệng nghe nói nhiều anh chàng sang trước ký được các hợp đồng béo bở. Không tìm được cơ hội và ở lâu cạn tiền hết đường xoay sở, họ thường loanh quanh, ăn thức ăn thừa ở các quán ăn, ngủ hàng hiên khách sạn, đôi khi may mắn gặp đồng hương cho lên phòng tắm nhờ và thỉnh thoảng được khách du lịch cho chút ít tiền sống lây lất không biết đến khi nào.
Đặc biệt ở VN, sau mỗi vụ thiên tai bão lụt, rét lạnh, hạn hán, dịch bệnh phá hoại mùa màng thì số dân phiêu bạt càng gia tăng. Xứ lạ quê người đâu có biết làm gì, không vốn liếng, sức lực, họ hàng quen biết… nên người già, trẻ con mau lẹ trở thành ăn mày. Những người này thường thuê nhà trọ ở gần nhau. Ban ngày họ tỏa đi khắp nơi, tối về tha hương quây quần với nhau nương dựa.
Có nhiều hình thức để phô trương “bày hàng” trong lúc “hành nghề”. Một số mặc quần áo dơ bẩn rách rưới, đầu bù tóc rối ra vẻ thảm hại, ngoài ra chân còn khập khiễng chống nạng hay tay khoèo cán vá khêu gọi lòng trắc ẩn. Riêng “cốc” lết tức là những hành khất vốn tật nguyền thực sự hay giả dạng thương tật với những vết thương lở loét tự tạo, nằm trên tấm ván gắn bánh xe lết đi khắp nơi quá bêu riếu, bây giờ hầu như không còn thấy ở trung tâm thành phố do bị truy quét, thu gom vào trung tâm xã hội.


Nếu không phải thế thì bà bầu hoặc trẻ sơ sinh cho uống thuốc an thần bế lắt lẻo trên tay. Mấy bà ăn xin chuyên nghiệp lúc nào cũng vác bụng bầu. Khi đẻ rồi có thể bế con đi xin hoặc cho người khác thuê đứa bé ấy bồng đi xin. Lỡ có bị cảnh sát hốt cũng sớm được thả do ưu tiên bụng bầu, con nhỏ. Thật là một công lợi đôi chuyện!
Nhiều người ngửa tay, chìa mũ không ai cho thì im lặng qua chỗ khác. Có điều cứ “lịch sự” như thế e suốt ngày kiếm ăn chẳng bao nhiêu nên trẻ con dai dẳng nhất định lẳng nhẳng theo khách hoặc đứng lì một chỗ ăn vạ cho đến khi nào “con mồi” chịu hết nổi, đành xì tiền ra cho đỡ bực. Trường hợp này thường xảy ra ở các khu du lịch khiến du khách hết sức ngán ngại, không kể tuy tiếng là ăn xin nhưng gặp khách lơ là, đám này không bỏ lỡ cơ hội ra tay móc túi, cướp giật ngay. Gặp bồ bịch đi chơi với nhau, để tận dụng giây phút quý báu bên nhau được tự do, được riêng tư không bị quấy nhiễu và nhất là tỏ ra rộng rãi, không phải người keo kiệt, có lòng thương người khốn khó… trước mặt nàng thì chàng đành phải rút ví chẳng vui tí nào…
Trong kho tàng ca nhạc VN, có một bài ca mượn lời hành khất. Đó là bài Hội ca cầm:
Hội ca cầm (là) hội ca cầm.
Chúc cậu với mợ giàu sang.
Giàu sang (giàu sang) phú quới.
Trên thời ô tô, dưới thời ca nô
Cậu nằm thời nằm giường Lèo,
Đắp thêm (là) thêm mền gấm
Đi giày (là) giày Gia Định.
Ngồi ghế (là) ghế phượng loan
Cậu bịt ba cái răng vàng.
Trên đầu cậu xịt dầu thơm (dầu thơm)…
Tới câu cuối cùng này bao giờ thiên hạ cũng thêm một câu:
Trên đầu cậu xịt dầu hôi (dầu hôi)… để mọi người được dịp lăn ra cười rũ rượi.

Bài ca Con Cá theo thời gian có nhiều thay đổi. Ăn xin kể lể không ngưng đầy mủi lòng về vết mổ trốn bệnh viện, vợ chết con đau, nhà cháy, mất cắp không tiền mua vé xe về quê, bị giật xấp vé số… Ấn tượng nhất là màn ngã lăn đùng mặt đất lên cơn động kinh thình lình, miệng sùi bọt mép, tay chân giãy tê tê. Tiết mục này hấp dẫn và tập luyện không khó lắm. Không người nào ngoài giới có thể tưởng tượng để gán ghép cho bản thân mình nhiều tai ương đến vậy. Hoạn nạn càng thảm thiết càng lôi cuốn lòng thương hại, càng dễ ăn tiền. Tuy nhiên giọng điệu kiểu này quá quen thuộc, dần dần không ai tin nữa vì nghe mãi thành nhàm. Phương thức ăn xin ngày càng được cải tiến hết sức mới mẻ và hợp pháp. Dân ăn xin không cần ăn mặc bẩn thỉu, vá víu khiến người ta dễ ngại ngần xa lánh, vả quần áo cũ hiện nay bán từng bành qua đường biên giới Tây Ninh rất rẻ, năm, mười ngàn đồng một chiếc áo thung hay sơ mi, mười lăm cái quần tây khá mới và đẹp thì hình ảnh bộ quần áo dơ cũ ở thành phố có một vẻ gì hơi “phô trương”!

Hành khất thời nay ăn mặc sạch sẽ, mặt mũi có vẻ hiền lành xoè cho thấy trong lòng bàn tay một tấm thẻ photo bọc plastic đàng hoàng. Tấm thẻ mờ nhòe nhoẹt không đọc ra chữ và dĩ nhiên chủ đích là không để ai đọc thấy một nơi chốn, tên tuổi cơ sở nào cả. Chủ nhân sẽ “thông dịch” tấm thẻ để chứng nhận cho nguồn gốc đàng hoàng của mình là xuất thân từ một Mái Ấm, Nhà Tình Thương hay là giấy chứng nhận nghèo… với đầy đủ “lý lịch” là tên tuổi, năm sinh, quê quán, địa chỉ… nào đó. Tuy không cách nào đọc nổi và cũng không ai có ý định đọc hiểu nghĩa cho bằng được nhưng rõ ràng một thứ giấy tờ có in… chữ nghĩa gì đó với con mộc to nhỏ đóng chỗ này chỗ nọ, theo thói quen, đã tạo niềm tin khá chắc. Vì thế lúc mới xuất hiện, dân cái bang loại này cũng kiếm ăn được kha khá rồi mau chóng lụi tàn
Người ta đâu có bị gạt hoài nên các thứ “hồ sơ” đó nhanh chóng mất hiệu lực. Khoảng hai năm nay xuất hiện kiểu ăn xin mới. Một đứa bé, thậm chí cậu thiếu niên mười lăm, mười sáu tuổi quỳ gối xuống đất xòe tay. Không van xin ỉ ôi, cũng không giấy má chứng thực. Loại này trông đầy vẻ “nô lệ” quá nên không thấy xuất hiện ở khu trung tâm thành phố mà thường ở nơi đông đúc có phần bình dân. Quán cà phê vỉa hè Hàng Xanh, một cô bé như vậy từ đâu không biết bất ngờ quỳ trước mặt khách một cách lanh lẹn. Tôi ngạc nhiên hỏi thăm nhưng bé nín lặng không nói, lại đứng lên quỳ sang bàn khác rất nhanh, biến mất trong chớp mắt một cách rất chi… chuyên nghiệp. Tôi rút máy ảnh ra nhưng anh bạn ngồi cùng bàn ngăn ngay:
– Chụp lén thôi, có đầu nậu đi cùng đó, nó gây sự với mình bây giờ…

Quả nhiên, cách vài thước là một thanh niên độ ngoài ba mươi tuổi lững thững theo sau cô bé như người đi đường ngẫu nhiên. Màn “trình diễn” quá đỗi giả tạo và cảnh người ăn xin quỳ dưới đất khiến khách khó chịu chứ không động lòng nổi. Bang chủ Cái Bang trong kiếm hiệp là Kiều Phong, một hảo hán khiến nhiều người thích chọn tên chàng làm biệt hiệu, nhưng đứng đầu của lũ ăn mày ngoài đời hiện nay lại là những kẻ bất nhân mệnh danh “đầu nậu”. Một tên đầu nậu chăn đám nô lệ xua đi khắp nơi xin tiền để mang về nộp hằng ngày nuôi hắn phủ phê.
Nguồn nô lệ thường là già cả, trẻ em, người tàn tật… dụ dỗ từ các làng xã nghèo mang đến thành phố lớn, thậm chí mang qua Cambodia, Thái Lan… ăn xin. Vừa qua, một số cụ già và trẻ em ở quận Tân Phú đã được giải thoát khỏi đầu nậu nhưng con số giải thoát đó không bao nhiêu so với thực tế. Bọn trùm mỗi ngày thả họ đến địa điểm nào đó hẹn giờ lại đón, họ tự lang thang xin để cuối ngày tự quay về nộp tiền hoặc bọn chúng ngồi gần canh chừng. Trong khi bọn trùm tụ tập đánh bài, ăn quà, nhậu nhẹt, tán gẫu với nhau, lũ nô lệ không dám sao nhãng công việc, càng không dám trốn để mỗi người có thể mang về nộp khoảng hai hay ba trăm ngàn mỗi ngày mà vẫn bị đánh đập, chửi mắng, hành hạ bỏ đói. Có thể thấy tình trạng này ở các bùng binh, ngả tư, chợ búa, cây xăng, quán ăn… như ngả tư Nguyễn Văn Cừ- Nguyễn Trãi, Pasteur- Lý Tự Trọng, Cộng Hòa- Hoàng Văn Thụ, cây xăng Phạm Hồng Thái… đứng trước quán ăn thì có nhưng vào quán thì hiếm ăn xin vì chủ quán sợ mất khách, chỉ có đội quân bán vé số lũ lượt được phép thôi.

Đi lang thang không bờ bến nhất định tiện đâu ghé đó là dân cái bang một thân một ngựa. Còn chiếm lĩnh một khoảnh thị trường đông đúc béo bở nào đó thường là nhóm năm, bảy người chia nhau ra người đầu này, người đầu kia hoặc hai ba đứa bé cùng nhóm tuổi xô đẩy, tíu tít với nhau quần khắp khu vực không bỏ sót chỗ nào.
Khu Bình Hưng Hòa từng có một ông ăn mày mập mạp, cụt chân di chuyển bằng hai chiếc ghế nhỏ. Khu này gần nghĩa trang và đài hỏa táng là nơi vì thương tưởng đến người quá vãng nên người sống dễ móc túi hào phóng. Ông ăn mày Bình Hưng Hòa chỉ ngửa tay xin tiền mà nuôi được vợ và ba con gái. Bà vợ sồn sồn và ba cô con gái rất xinh đẹp suốt ngày chỉ bận mỗi một việc ngồi khoanh chân, xòe tay, không phải để xin ăn kiếm sống mà là đánh tứ sắc mê mải giết thời gian.
Bởi vì hành khất không còn bất đắc dĩ đường cùng mà là nghề nghiệp hẳn hoi khi Saigon “đất lành chim đậu” là thành phố đông dân, kinh tế phát triển và tính người phóng khoáng.
Thành thử xuất hiện khá nhiều ăn xin thong dong, một số người lớn tuổi nhưng chưa già yếu dù cố tình đẩy chiếc lưng to bè ù xuống, vẫn không thể che dấu được đôi mắt tinh tường, bắp thịt săn cứng, làn da khỏe mạnh của người nông dân quen tay chân đồng áng, ra thành phố ăn xin như việc kiếm thêm trong lúc nông nhàn giữa hai vụ lúa…
Ở một ngã tư thuộc quận Tân Bình, đoàn kiểm tra liên ngành vệ sinh môi trường, an ninh trật tự đưa ông già 77 tuổi ăn xin về phường. Trong người ông có 5 giấy chứng minh nhân dân, 7 thẻ căn cước đều mang tên ông và 54 triệu đồng. Ông khai có nhà cửa, con cái đàng hoàng, có hộ khẩu ngay quận, trung bình ông kiếm được 500 ngàn và mấy chục triệu trên là tiền xin được trong 3 tháng.
Cho nên bên cạnh những hoàn cảnh thực sự khốn khó, ăn mày trong một số trường hợp là tệ nạn xã hội nhức nhối và sự có mặt của nó hình thành nên một đặc điểm đen tối của thành phố.
SGCN

More Stories...