Budget 2016 “Ngân sách của giới trung lưu”

Sở Thuế và Bạn

Budget 2016
“Ngân sách của giới trung lưu”

Hải Phong (Nguyễn LC, CPA CGA, M. Fisc.)

Chiều ngày 22-03-2016, Ngân Sách đầu tiên (“NS-2016”) của chính phủ Trudeau (“CP mới”) đã được trình làng. Để bài viết được trung thực, chúng tôi sẽ chỉ tường trình, và dành phần cảm tưởng chứ không phê bình, ở cuối bài viết.
NS-2016 được gọi là “NS của giới trung lưu”, vì trọng tâm của NS này nhắm vào thành phần dân chúng có lợi tức trung bình. Dân biểu Bill Morneau, trong bài diễn văn khai mạc đã phát biểu:
“Vận mệnh của giới trung lưu gắn liền với vận mệnh của quốc gia. Canada không thể giàu mạnh nếu giới trung lưu không giàu mạnh”.
Trong đoản kỳ, sự sụt giá dầu hỏa đã ảnh hưởng đến kinh tế của nhiều tỉnh bang, trong đó phải kể đến Alberta, Saskatchewan, vùng Bắc Ontario, Terre-Neuve-et-Labrador. Nhưng CP không phải chỉ trợ giúp những gia đình ở những vùng gặp khó khăn, mà mục đích của NS năm nay là giảm thuế cho giới trung lưu trên toàn quốc. Kể từ ngày 1-1-2016, khoảng 9 triệu người đi làm đã nhận được nhiều tiền hơn cho mỗi kỳ lương, nhờ vào việc CP giảm thuế suất từ 22% xuống 20,5% cho giới có lợi tức trung bình.
Có người thắng thì cũng phải có người thua. Để tài trợ cho việc giảm thuế của giới trung lưu thì giới có lợi tức cao sẽ phải đóng thuế nhiều hơn (theo đúng nghĩa của hai chữ “cộng sản”, lấy của người giàu chia cho người nghèo).
Trong bài này chúng ta sẽ nhìn qua những nét tổng quát của NS-2016, trước khi đi vào những thay đổi liên hệ đến thuế cá nhân và xí nghiệp. Các thay đổi khác được nói trong NS-2016 như Quốc phòng, Y tế, v.v… sẽ không được đề cập đến trong bài này.

Những nét tổng quát của NS-2016

• Chính sách mới: Trợ cấp cho Trẻ em
CP Trudeau, qua NS-2016 đã hãnh diện khoe chính sách mới Trợ cấp cho Trẻ em cho những gia đình có con dưới 18 tuổi kể từ tháng bảy sắp tới. Thí dụ: một bà mẹ độc thân với lợi tức 30,000$ một năm với 1 đứa con 6 tuổi sẽ nhận được một trợ cấp khoảng 6,400$ không phải khai thuế. Một gia đình 2 con với lợi tức 90,000$ một năm sẽ nhận được một trợ cấp khoảng 5,650$, tức là được nhiều hơn khoảng 2,500$ so với chính sách hiện tại.
• Bảo hiểm thất nghiệp
Hệ thống Bảo hiểm Thất nghiệp sẽ được cải thiện để giúp cho người thất nghiệp nhận được tiền sớm hơn. Hiện nay, thời gian chờ đợi là 2 tuần thì sẽ giảm xuống chỉ còn 1 tuần chờ đợi không lương, kể từ ngày 1-1-2017. Thời gian xét đơn cũng nhanh chóng hơn để người thất nghiệp nhận được tiền trong thời hạn ngắn nhất.
Trong những vùng mà kinh tế bị ảnh hưởng do sự sụt giá của các sản phẩm căn bản, số người thất nghiệp tăng lên, thời gian được lãnh tiền thất nghiệp sẽ được kéo dài hơn tại các vùng này.
• Xây dựng hạ tầng cơ sở
Trong dài hạn, CP gián tiếp giúp đỡ giới trung lưu qua những chương trình xây cất hạ tầng cơ sở: đường xá, cầu cống, cải thiện các hệ thống lọc nước và dẫn nước, hệ thống chuyên chở công cộng, và bảo vệ môi trường. Dự tính đầu tư gần 12 tỉ đồng trong vòng 5 năm vào các chương trình này cũng là một cách gián tiếp tạo công ăn việc làm cho người dân. Chưa kể đến 3,4 tỉ đồng trong vòng 5 năm để đầu tư vào việc bảo trì các công viên, hải cảng, phi trường và các trạm biên giới. Trong vòng 10 năm sắp tới, tổng chi phí dự trù cho hạ tầng cơ sở lên tới 120 tỉ đồng.
• Giáo dục
CP cũng đề nghị tăng 50% học bổng cho học sinh, sinh viên ở bậc hậu trung học. Học bổng cho 1 em thuộc gia đình có lợi tức thấp hiện là 2,000$ sẽ được tăng thành 3,000$ (trên toàn quốc có 250,000 em thuộc thành phần này). Một em thuộc gia đình có lợi tức trung bình hiện được 800$ sẽ tăng thành 1,200$ (trên toàn quốc, có 100,000 em thuộc thành phần này).
Hiện nay, một sinh viên nếu thiếu nợ CP, thì sẽ bắt đầu phải hoàn trả tiền nợ cho CP khi em đó có lợi tức từ 20,210$ trở lên. Trong NS-2016, em này chỉ bắt đầu phải hoàn trả nợ khi em có lợi tức từ 25,000$ trở lên.
Thêm vào đó, cho 3 năm sắp tới, CP tạo thêm 35,000 công việc làm hè mỗi năm cho sinh viên học sinh trong chương trình Việc Làm Mùa Hè.
CP dự trù đầu tư 2 tỉ đồng trong vòng 3 năm cho các chương trình khảo cứu của các đại học.
• Y tế
Canada là quốc gia có hệ thống trợ giúp y tế cao nhất thế giới. Dân số Canada thuộc loại “già”, thành phần cao niên rất cao. Do đó, duy trì một hệ thống y tế tốt là bận tâm hàng đầu của CP. Mỗi năm, CP dự trù sẽ chi thêm 30 triệu đồng cho Viện Khảo cứu Sức khỏe nhằm cải thiện dịch vụ y tế cho người dân.
• Văn hóa và nghệ thuật
NS-2016 dự trù sẽ chi 1,9 tỉ đồng trong vòng 5 năm cho lãnh vực văn hóa Canada, như một hình thức tạo công ăn việc làm cho giới làm văn hóa và nghệ thuật cũng như để truyền tải văn hóa Canada trên toàn cầu.
• Giới cao niên
Hiện có khoảng 900,000 vị cao niên sống một mình trên toàn cõi Canada. CP dự trù sẽ tăng tiền trợ cấp cho mỗi vị được thêm khoảng 947$ mỗi năm.
• Cựu chiến binh
Là những người đã hy sinh thân mình để bảo vệ đất nước, các vị này đáng được ghi công và được sự trợ giúp của CP qua các trợ cấp được NS-2016 đề cập, cũng như qua sự mở lại các văn phòng hiện đang đóng cửa, nhằm phục vụ cho cựu chiến binh, như tại Charlottetown, Sydney, Windsor, Saskatoon; đồng thời bảo đảm tài chánh dài hạn cho các thương phế binh.
• Mở rộng vòng tay
Trong quá khứ, Canada đã mở rộng vòng tay để tiếp nhận những người muốn định cư và đóng góp vào sự thành công của đất nước. CP cũng muốn tiếp tục đón nhận thêm những người mới

so thue
Tháng 11-2015 vừa qua, CP hứa hẹn sẽ chi 678 triệu đồng trong vòng 6 năm để tiếp nhận 25,000 người Syrie vào Canada tính đến hết tháng 2-2016. NS-2016 dự trù chi thêm trong năm 2016 để tiếp nhận thêm 10,000 người Syrie nữa.
Đối với những di dân khác, CP dự trù trong năm 2016 sẽ tiếp nhận tổng cộng 300,000 cư dân vào Canada. Diện đoàn tụ gia đình sẽ được ưu tiên cứu xét.
Chương trình bảo lãnh Cha Mẹ cũng dự trù cho phép 20,000 người nhập cảnh.
Ngoài ra, trong chương trình trợ cấp nhân đạo cho Irak và Syrie, CP cũng dự trù 100 triệu đồng cho những người tị nạn, cũng như để cứu trợ các vùng này khi cần thiết.
• Chi thêm tiền để tăng dịch vụ thanh tra
Trong xã hội mà các cá nhân và xí nghiệp luôn tìm cách để trốn thuế, CP đã đề nghị tăng gần 450 triệu đồng trong vòng 5 năm để có thể tăng số chuyên viên và thanh tra thuế vụ, cũng như dự trù sẽ “thăm hỏi” quí vị đóng thuế một cách thường xuyên hơn, trong mục đích khám phá những cách thức trốn thuế của người dân. CP ước tính đầu tư này sẽ đem lại cho nhà nước thêm 2,6 tỉ đồng trong vòng 5 năm sắp tới.
Ngoài ra CP cũng dự trù đầu tư thêm 350 triệu đồng để tăng nhân viên nhằm thu tiền của những người còn nợ tiền thuế. CP dự trù sẽ thu được 7,4 tỉ đồng trong vòng 5 năm sắp tới.

Những thay đổi trong Thuế Cá Nhân

• Trợ cấp Liên bang cho Trẻ em
Hiện giờ những gia đình có con nhỏ dưới 18 tuổi sẽ nhận được hai khoản tiền sau đây:
– Tiền trợ cấp giữ trẻ: PUGE: Prestation universelle pour la garde d’enfants/ UCCB: Universal child care benefit. Tiền này phải khai thuế.
– Tiền trợ cấp cho Trẻ em: PFCE: Prestation fiscale canadienne pour enfants/ CCTB: Canada child tax benefit. Tiền này được miễn thuế.
Kể từ tháng 7/2016 hai trợ cấp này sẽ bị hủy bỏ để thay thế bằng một Tiền Trợ Cấp Mới cho Trẻ Em (“Trợ cấp mới”). Trẻ em dưới 6 tuổi sẽ được trợ cấp mới tối đa là 6 400 $. Trẻ em từ 6 đến 17 tuổi sẽ nhận tối đa là 5 400 $.
– Đó là tiền trợ cấp tối đa cho những gia đình có lợi tức dưới 30,000$ một năm.
– Nếu lợi tức gia đình từ 30,000$ đến 65,000$ một năm thì trợ cấp sẽ bị giảm từ 7% đến 23% tùy theo số con nhỏ.
– Trên mức lợi tức 65,000$ thì giảm thêm 3,2% đến 9,5% tùy theo số con nhỏ.
CP cũng sẽ tiếp tục trợ cấp cho các trẻ em bị khuyết tật, tối đa là 2,730$, trả chung với Tiền trợ cấp mới.

Trợ cấp mới sẽ được gửi hằng tháng, miễn thuế và cũng không làm giảm tiền bồi hoàn thuế tiêu thụ mà bạn được quyền nhận; cũng như không ảnh hưởng đến các tiền khác như Tiền Bù bảo đảm lợi tức, Trợ cấp tiết kiệm Học bổng, Trợ cấp tiết kiệm tàn tật, v.v…
Nếu xưa nay chưa hề xin tiền trợ cấp cho trẻ em nhỏ thì NS-2016 dự trù cho bạn xin ngược lại 10 năm về trước tính từ tháng 7/2016, nếu như hội đủ các điều kiện để xin.

• Giảm trừ thuế cho dân cư ngụ tại những vùng xa và hẻo lánh
Nếu sống ở những vùng xa xôi hẻo lánh liên tục trong 6 tháng thì khi khai thuế bạn được khai một giảm trừ (déduction/ deduction), hiện nay là 8,25$ một ngày, nay được tăng lên thành 11$ một ngày cho thời gian mà bạn cư ngụ tại vùng xa xôi đó; áp dụng cho mỗi người trong gia đình. Nếu như chỉ khai một mình mà không ai khác trong gia đình khai giảm trừ (chẳng hạn như không đủ lợi tức để khai) thì bạn sẽ được khai 22$ một ngày, thay vì 16,5$ như hiện nay. Áp dụng cho năm 2016 và kế tiếp.
• Bãi bỏ credit chia lợi tức giữa vợ chồng (fractionnement du revenu/ split income)
Credit này của CP Harper, cho phép hai vợ chồng có lợi tức cao và có con dưới 18 tuổi được chia lợi tức ra cho 2 người khai thuế, đã không “sống thọ”. Vừa được áp dụng năm ngoái thì năm nay, CP mới đã hủy bỏ, cũng vì cùng một lý do: lợi tức đã cao thì ráng đóng thuế để lấy tiền cho thêm người có lợi tức kém hơn.
• Credit thuế cho các nhà giáo dạy trẻ em
Credit được bồi hoàn (crédit remboursable/ refundable credit) này tương đương với 15% các chi phí, tối đa 1,000$, dùng cho việc dạy học, thí dụ như giấy, bút chì vẽ, phấn, mực, v.v… (credit tối đa là 150$, tức là 15% của 1,000$). Credit này được áp dụng kể từ ngày 1/1/2016 và những năm kế tiếp.
Ai được xin credit này? Đó là các nhà giáo dạy tiểu học, trung học hay các nhà trẻ có giấy phép hành nghề.
• Chương trình trợ giúp tiền điện của CP Ontario
Kể từ ngày 1/1/2016, CP Ontario cho các gia đình có lợi tức thấp một credit trừ thẳng vào hóa đơn tiền điện. Tiền credit này phải được khai vào lợi tức khi bạn làm tờ khai thuế.
Vấn đề là một số các tiền trợ cấp khác thường được tính dựa trên lợi tức. Nhằm mục đích để tiền trợ giúp tiền điện của CP Ontario không ảnh hưởng và không làm giảm các tiền trợ cấp khác của bạn, NS-2016 đề nghị tiền trợ cấp tiền điện chỉ khai vào lợi tức để đóng thuế thôi, nhưng khi tính các tiền trợ cấp khác thì không kể tiền trợ cấp tiền điện vào lợi tức.
• Credit của sinh viên học sinh
Tin không vui cho giới đi học. Từ nhiều năm qua, giới sinh viên học sinh được nhà nước cho nhiều credits khi khai thuế, thí dụ như:
(i) Credit cho học phí;
(ii) Credit cho sách vở;
(iii) Credit cho việc học tập.
Trong NS-2016, CP mới đề nghị chỉ còn giữ lại credit (i) nói trên thôi. Các credit (ii) và (iii) sẽ bị loại trừ kể từ ngày 1/1/2017. Nếu bạn nào còn tích lũy các credit này từ những năm trước mà chưa khai thì bạn không bị mất, bạn vẫn có thể khai vào năm 2017 hay sau đó, nhưng bạn không được thêm credit mới nữa.
Thật đáng tiếc, tuy rằng không là bao nhưng đối với học sinh, sinh viên thì giảm được đồng thuế nào cũng là cách để khuyến khích các em tiếp tục việc học. CP giúp các em bằng cách tăng học bổng, nhưng có phải em nào cũng xin được học bổng đâu?
Credit cho thể dục thể thao và nghệ thuật cho các em nhỏ
Hiện giờ các em nhỏ đi học thể thao hoặc học nhạc thì cha mẹ được credit cho tiền học:
(i) Tiền học cho thể dục thể thao: credit hiện nay là 15% của 1,000$ tối đa. Năm 2016, NS mới giảm xuống tối đa là 15% của 500%.
(ii) Tiền học nhạc: credit hiện nay là 15% của 500$ tối đa. Năm 2016, NS mới giảm xuống tối đa là 15% của 250$.
Kể từ năm 2017, cả hai credits này hoàn toàn bị loại bỏ.
• Credit cho lợi tức cổ phần (dividende/ dividend)
Thay vì thuế suất của các xí nghiệp nhỏ được giảm dần như CP Harper đề nghị, thì NS-2016 sẽ giữ thuế suất 10,5% cho các xí nghiệp nhỏ, không giảm nữa. Hậu quả đối với cá nhân là khi nhận được lợi tức cổ phần do công ty phát, thuế suất cũng giữ nguyên như hiện nay, không tăng cũng không giảm nữa. Biện pháp được áp dụng cho năm 2016 và kế tiếp.
• Tiền Già và Tiền Bù cho người cao niên
Tin đáng mừng cho giới cao niên. Trước kia CP Harper định tăng tuổi được nhận Tiền Già và Tiền Bù là 67 tuổi. CP mới đã giữ nguyên tuổi 65 cho hai tiền trợ cấp này.
Ngoài ra, nếu vị cao niên sống một mình thì được thêm một trợ cấp phụ trội tối đa có thể lên tới 947$ một năm, áp dụng kể từ tháng 7/2016.
• Tin buồn cho giới có lợi tức cao
NS-2016 dự trù tăng thuế suất từ 29% lên 33% cho phần lợi tức trên mức 200,000$, áp dụng kể từ năm 2016 và kế tiếp. Biện pháp thuế mới này kéo theo một loạt những thay đổi khác liên hệ đến thuế cá nhân của giới có lợi tức cao, như tiền nhận được từ một fiducie/ trust; tiền lợi nhuận từ những đầu tư ở nước ngoài, v.v…

Thay đổi liên quan đến Quỹ Tiết kiệm Miễn thuế (CELI/ TFSA)

Tin buồn cho quí vị có tiền tiết kiệm trong Quỹ CELI/ TFSA mà chúng tôi đã nhiều lần đề cập trên Thời Báo. Trong bài này, chúng tôi xin tóm lược lại vài đặc điểm của Quỹ này.

CELI/ TFSA được CP Harper lập ra từ năm 2009, cho phép mọi công dân thường trú nếu đủ 18 tuổi, được đóng tiền tiết kiệm vào Quỹ này. Tiền đóng vào CELI không được trừ thuế như REÉR/ RRSP. Lợi tức sinh ra từ CELI/ TFSA hoàn toàn được miễn thuế. Khi rút tiền ra khỏi Quỹ, cũng không phải khai thuế gì cả, dù đó là tiền vốn hay tiền từ lợi tức.

Một đặc điểm khác của CELI/ TFSA là khi cần tiền bạn có thể rút ra bất cứ lúc nào, và chỉ cần đợi đến năm sau là có thể hoàn trả lại số tiền này vào Quỹ. Giới hạn tối đa được quyền đóng vào Quỹ như sau:
2009 ————————- 5,000$
2010 ————————– 5,000$
2011 ————————– 5,000$
2012 ————————– 5,000$
2013 ————————– 5,500$
2014 ————————– 5,500$
2015 ————————– 10,000$
2016 ————————– 5,500$
Tổng cộng từ lúc Quỹ được hình thành từ năm 2009 đến nay, bạn được quyền đóng tối đa là 46,500$. Giới hạn này được tích lũy, nghĩa là nếu chưa đóng đồng nào hay chưa đóng đủ thì được quyền đóng thêm vào cho đủ 46,500$, tính đến năm 2016. CELI/ TFSA từ khi ra đời, đã được người dân trên toàn quốc nhiệt liệt hưởng ứng.
Con số cũng cho thấy thời hoàng kim của CELI/ TFSA là năm 2015, khi CP Harper cho tăng giới hạn một lèo lên đến 10,000$. Sự hân hoan của người dân chỉ được có 1 năm. Kể từ 2016, CP mới lại trở lại giới hạn 5,500$. Những năm sau sẽ là 5,500$ được tăng nhỏ giọt theo chỉ số lạm phát.
Đối với một số bạn có lợi tức cao, có tiền tiết kiệm hằng năm, thì đây là một tin đáng buồn. CELI/ TFSA là một hình thức đầu tư trăm điều lợi không có một điều hại và là một cách hữu hiệu nhất để khuyến khích tiết kiệm bởi vì đầu tư vào CELI/ TFSA tiền lợi tức không phải đóng thuế. Tin CP mới giảm cái rụp tiền tối đa được đóng vào CELI/ TFSA không khỏi làm nhiều người thất vọng. Nếu nhìn gần, việc giảm giới hạn đóng tiền vào CELI sẽ giúp CP bớt được sự thất thu trên lợi tức sinh ra từ CELI/ TFSA. Nhưng nhìn xa hơn, thì mục tiêu của CELI/ TFSA là khuyến khích người dân tiết kiệm cho tương lai về già của mình, nhằm giảm gánh nặng mà CP phải lo cho người già. Chọn ngắn hạn hay dài hạn? Chẳng qua đó chỉ là cách nhìn của mỗi “triều đại” mà thôi.

Những thay đổi liên quan đến xí nghiệp

NS năm nay có quá nhiều thay đổi liên quan đến Thuế công ty Canada và quốc tế. Đa số những thay đổi này có tính cách rất chuyên môn (technique/ technical) mà trong khuôn khổ của trang báo, chúng tôi không thể tóm lược và giải thích hết được. Do đó, chúng tôi chỉ lược thuật vài thay đổi có thể ảnh hưởng đến đa số xí nghiệp trong cộng đồng chúng ta.
• Thuế suất công ty
Các công ty nhỏ tại Canada, có lợi tức dưới 500,000$ một năm được hưởng một thuế suất giảm thiểu, đặc biệt thấp. Phần lợi tức trên 500,000$ thì phải trả thuế theo thuế suất bình thường, không được giảm. Trước đây, CP Harper đề nghị giảm dần thuế suất cho các công ty nhỏ như sau:
– 2016 10,5%
– 2017 10%
– 2018 9,5%
– 2019 9%
Nay, NS-2016 của CP mới hủy bỏ đề nghị nói trên, và vẫn giữ thuế suất 10,5% cho các công ty nhỏ cho năm 2016 và kế tiếp. Đây là một tin khá đáng buồn cho các xí nghiệp.
• Immobilisation admissible/ Eligible capital amount
Các xí nghiệp thường có một số tài sản không nhìn thấy, không sờ mó được (intangible) nhưng chúng lại có một giá trị tính bằng tiền. Thí dụ: một thương hiệu, một danh sách khách hàng, danh tiếng của một cửa hiệu, v.v… Khi mua một cửa hiệu Tim Hortons, không phải chỉ mua một căn tiệm, mua bàn ghế, cà phê và… donut, mà bạn còn phải trả tiền cho cái tên, thường là đắt gấp bội so với các thứ có thể sờ mó được vừa kể trên. Do đó, không thể kể tiền mua cái tên này như một chi phí thông thường, mà bạn phải coi như một tài sản có thể được chiết cựu (amortissement/ depreciation) hằng năm.
Nhưng “cái tên” này cho vào loại nào đây? Cái nhà thì Loại 1, cái xe thì Loại 10, cái linh tinh lang tang thì Loại 8 v.v…, vì ta nhìn thấy chúng, ta sờ mó chúng được. Còn những thứ không nhìn thấy, không sờ mó được thì Luật Thuế xếp nó vào một loại đặc biệt, không có số, mà gọi là Immobilisation admissible/ Eligible capital amount. Khi bạn mua nó, khi bạn tính chiết cựu hằng năm, khi bạn bán nó cho người khác, khi bạn mua thêm, v.v… tất cả đều dzắc dzối làm cho các vị kế toán điên đầu!
Do đó, cách đây vài năm, CP Harper đã làm một cuộc thăm dò với giới kế toán và thuế vụ để thay đổi luật lệ cho đơn giản. Nay NS-2016 đã chính thức chấp thuận sự thay đổi đó. Từ nay, các tài sản này cũng được xếp vào một “Loại” (catégorie/ class) với một con số, thí dụ Loại 60 chẳng hạn, như tất cả các tài sản được chiết cựu khác (bien amortissable/ depreciable property), và hằng năm chúng được chiết cựu 5%.
Thể lệ mới này được áp dụng kể từ ngày 1/1/2017 với những biện pháp giao thời để chuyển từ luật cũ sang luật mới.
• Năng lượng sạch
– Bộ phận để xạc điện cho xe chạy bằng điện: trước kia được xếp vào Loại 8, chiết cựu 20% một năm, lũy thoái.
– Bộ phận để dự trữ điện lực: trước kia được xếp vào Loại 8 (chiết cựu 20%, lũy thoái; hay trong các biệt lệ hiếm hoi, được xếp vào Loại 43.1 (chiết cựu 30%) hay Loại 43.2 (chiết cựu 50%).
Thay đổi trong NS-2016: cả hai bộ phận này được xếp thẳng vào Loại 43.1 (30%) hay Loại 43.2 (50%). Như thế hằng năm, công ty được khai chiết cựu nhiều hơn, lợi tức sẽ giảm xuống, do đó thuế cũng được giảm.
Chúng tôi xin tạm ngừng các biện pháp cho công ty ở đây để đi vào phần cảm tưởng và kết luận.

Kết luận

Thông thường, hằng năm chúng tôi luôn cố gắng đưa tin Ngân sách ngay khi vừa mới ra lò để độc giả biết ngay những thay đổi có liên quan đến mình. Năm nay, bài viết đến tay độc giả một tuần sau khi NS được tuyên đọc. Có nhiều lý do lắm.
Trước tiên là Ký tôi… lười. Càng già thì càng ham chơi, biếng làm việc. Năm nay, mùa đông “ấm áp”, hoa Anh Đào nở sớm, nên nhận được tin nhắn bèn xếp cả Ngân Sách lại mà… dzọt. Đến nơi, hoa đào năm trước còn cười gió đông, tuy màu hoa có hơi mờ nhạt với thời gian. Có mầu nào không phai?
Thứ đến, nói thật lòng, năm nay tôi không có cái nôn nao để viết về Ngân sách như những năm trước, mà có phần ngần ngại vì là NS đầu tiên của CP mới. Biết viết gì khi Ký tôi mù tịt về chính trị. Tuy vậy, con số đôi khi cũng nói lên được nhiều thứ. Khi viết về Ngân sách, thường thường tôi chỉ tường thuật mà ít khi phê bình, nhưng lần này, quả tình NS 2016 đã làm tôi có phần nào lo ngại. Hy vọng rằng đó chỉ là những lo ngại hão huyền mà thôi. Rồi thì… trời vẫn sáng!
Lo ngại đầu tiên là con số thiếu hụt. Có lẽ tôi quá bảo thủ chăng, quá lo lắng khi thấy những biện pháp quá “sung”, quá cấp tiến của NS mới? với những đầu tư, những kế hoạch khổng lồ, kéo theo con số thiếu hụt (déficit/ deficit) cũng khổng lồ: 29,4 tỉ đồng cho tài khóa này! Bạn hãy nhìn vào bảng dưới đây, để thấy những con số thiếu hụt từ nay cho đến năm 2020.

Con số cho thấy NS sẽ thiếu hụt triền miên từ nay đến năm 2020, và còn bao nhiêu năm nữa để NS lấy lại quân bình? Điều này cũng có nghĩa là nợ quốc gia sẽ tăng lên để bù vào chỗ thiếu hụt, trong tương lai, giới trẻ sẽ đóng thuế nhiều hơn. Cũng như trong một gia đình, cha mẹ không mắc nợ thì con cái sống sung túc, ngược lại thì cha mẹ phải bù đầu trả tiền lãi cho chủ nợ, con cái không khỏi bị ảnh hưởng.
Ngoài các công ty nhỏ bị ảnh hưởng do thuế suất bị “đông lạnh” (không được giảm) đang buồn vào hồn không tên; thì giới sinh viên học sinh cũng buồn không kém khi mất đi 2 credits thuế, mà các em rất cần (credit cho sách vở, và credit cho học tập), dù nhà nước đã cố gắng tăng học bổng cho những em cần xin học bổng. Theo tôi nghĩ, có phải ai cũng xin được học bổng đâu, trong khi ai cũng cần đi học. Một chút credit cho sách vở, học tập, có đáng gì đâu để cắt bỏ? Trong khi đầu tư vào việc đem người nơi khác vào di dân! Điều này không có gì là xấu, nhưng lo cho “người nhà” trước vẫn hơn là chứng tỏ mình “hào phóng” với người ngoài. Học sinh là người Tổ quốc mong cho mai sau. Nhiều em chỉ vì thiếu hụt tài chánh mà phải bỏ học. Nghĩ đến đó mà buồn!
Ngoài ra, có sự thay đổi tuy làm mình hụt hẫng, không mấy hài lòng, vì mình bị ảnh hưởng trực tiếp, nhưng nếu tốt cho nhà nước thì tôi vẫn ủng hộ hết mình, thí dụ như việc kéo giới hạn CELI/ TFSA xuống 5,500$. Quí vị đã dư tiền để tiết kiệm thì phải đóng thuế thêm chút chút cũng là hợp lý thôi.
Chuyện NS còn dài dài, nhưng tôi phải ngừng tại đây, vì trang báo giới hạn.
Để kết thúc cho bài viết, tôi luôn cầu mong cho chính sách của CP mới được thành công. Không ai mong điều xấu xảy đến cho CP, dù là thuộc phe đảng nào. CP tốt thì dân tốt. Tôi bắt chước lời phát biểu của ông Bill Morneau: “vận mệnh của người dân gắn liền với vận mệnh của CP. Người dân không thể khá được nếu CP không khá”. Mong thay!
Mùa khai thuế cũng gần kề. Kính chúc quí độc giả một mùa khai thuế… vui vẻ, lấy lại được nhiều tiền để đi vacation!
Hải Phong

More Stories...