Beirut giữa biển rác

 Lý Anh

 

Cộng hòa Lebanon (Lebanese Republic) là một quốc gia tự chủ ở Châu Á (a sovereign state in Asia), diện tích rộng 10.452 cây số vuông (đứng thứ 166 thế giới), dân số khoảng 5.851.000 người (theo điều tra dân số năm 2005, xếp thứ 112 trên thế giới). Thủ đô Beirut là thành phố cảng lớn nhất Lebanon, tọa lạc bên bờ biển Địa Trung Hải. Quốc gia này giáp với Syria về phía bắc và đông, giáp Israel về phía nam, bởi vậy, người dân nước này luôn luôn bị chiến tranh đe dọa. Ngoài cuộc khủng hoảng chính trị khiến chính phủ Lebanon chơi vơi trên bờ vực sụp đổ, người dân nơi đây cũng đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng khác kéo dài nửa năm nay. Đó là khủng hoảng của những đống rác chất cao như những hòn núi, hay chạy dài như “dòng sông Venice” tích tụ từ mấy tháng nay, tỏa mùi hôi thối khắp thủ đô và những vùng xung quanh.

 

Khủng hoảng rác thải ở Beirut

Từ tháng 07/2015, bầu trời Beirut sặc mùi hôi thối. Một bà mẹ hằng ngày đưa con đến trường, khi đi qua những túi rác chất cao như một hòn núi, mùi hôi thối bay tỏa khắp nơi, vội vàng lấy tay bịt mũi, than thở: “Trước kia đây là khu vực sạch và đẹp, bây giờ chỉ nhìn thấy những túi rác chất thành núi hay chạy dài như một con sông. Mùi hôi thối từ những túi rác đó tỏa khắp thành phố, thật là khó chịu. Điều chúng tôi lo nhất là tình trạng này kéo dài sẽ ảnh hưởng đến thế hệ con cháu đời sau!”.

Đến bất kỳ nơi nào trong thành phố Beirut cũng có thể nhìn thấy rác. Đứng ở phía bắc thành phố còn có thể nhìn thấy một “dòng sông rác”. Đó là nơi trăm ngàn vạn túi rác xếp dọc theo đường phố chạy dài trên chục cây số, lôi cuốn ký giả ngoại quốc dùng máy chụp hình tự động đứng từ xa ghi lại hình ảnh này. Dân chúng trong khu vực này thường nói đùa: “Venice của Ý Đại Lợi ở trước mắt chúng ta”.

Nói đến nguyên nhân gây ra khủng hoảng rác rưởi này phải kể từ năm 1997. Năm đó, chính phủ Lebanon mở cửa bãi rác thải Naameh duy nhất của nước này. Lúc đầu đó là bãi chứa rác tạm thời có thể chứa khoảng 2 triệu tấn rác. Tuy nhiên đến giữa năm 2015 số rác chứa tại bãi rác Naameh lên tới 15 triệu tấn, tăng gần gấp 7 lần số lượng dự trù ban đầu.

Dân chúng sống ở những khu vực gần bãi rác Naameh cho rằng, không lý do gì bắt họ phải đối diện với số rác toàn thành phố tích trữ, giữa năm 2015 xuống đường biểu tình phong tỏa con đường đi đến bãi rác Maameh. Tháng 07/2015, chính phủ ra lệnh đóng cửa bãi rác duy nhất của Lebanon.

Từ đó, cơ quan hữu trách không hề có kế hoạch giải quyết việc rác thải ứ đọng. Thêm vào đó, công ty quản lý bãi rác cũng hết hợp đồng, từ đó không người nào trông coi, cứ thế tích tụ ngày càng nhiều. Một số cư dân ở xung quanh lén lút đốt rác, khói đen bốc lên nghi ngút, môi trường càng bị ô nhiễm.

Tháng 12/2015, Hội đồng Kiến thiết và Phát triển Lebanon đề nghị vận chuyển rác thải ra ngoại quốc xử lý, đồng thời ký hợp đồng với một công ty người Anh. Không bao lâu sau, công ty người Anh cho biết, nước Nga bằng lòng tiếp nhận số rác thải này. Tuy nhiên, đầu năm 2015, những mâu thuẫn về chính trị đã khiến kế hoạch xuất khẩu rác sang Nga của Lebanon bị hủy bỏ. Hậu quả là 15 triệu tấn rác thải ứ đọng thành núi thành sông vẫn chưa biết xử lý ra sao. Tuy nhiên, mối đe dọa này mới chỉ là khởi đầu bởi sức khỏe người dân nơi đây sẽ bị đe dọa nghiêm trọng khi vào mùa hè, nắng nóng biến nơi đây thành thảm họa với mùi hôi thối và sự phân hủy diễn ra nhanh chóng.

 

Dân chúng xuống đường biểu tình

Để đối phó với tình hình này, chính phủ Libanon vạch kế hoạch xây dựng một lò đốt rác bằng điện. Đầu tháng 03/2015, họ gửi thư mời một số công ty trên thế giới tham gia. Tuy nhiên, kế hoạch này lại bị dân chúng xung quanh lò đốt rác bằng điện phản đối. Người dân ở đó cho rằng, quá trình đốt rác thải sẽ phát sinh TSP, một chất độc có hại trong không khí và các chất khí độc hại khác bao gồm: CO, SO2, NO2, HCl, HF và Dioxin/Furan có thể gây ra bệnh ung thư cho con người. Thêm vào đó, dù thực hiện kế hoạch này cũng phải đến tháng 05/2015 mới ký xong hợp đồng giữa chính phủ Libanon và công ty xây dựng lò đốt rác bằng điện. Ba bốn năm sau mới hoàn thành, như vậy sẽ dẫn đến tình trạng “nước xa không thể cứu được lửa gần”.

Cuộc khủng hoảng rác thải hơn 8 tháng qua là nguyên nhân chính dẫn tới nhiều cuộc biểu tình và những vụ bạo động tại Lebanon. Mới đây nhất, ngày 12/03, hơn 3.000 người dân xuống đường biểu tình yêu cầu chấm dứt cuộc khủng hoảng rác thải đã tạo ra nhiều núi rác trên các bờ biển, khu rừng và dọc các bờ sông trên khắp Lebanon, làm tê liệt giao thông ở trung tâm thủ đô Beirut.

Ngay sau cuộc biểu tình ngày 12/03, chính phủ Lebanon thông qua kế hoạch mở hai bãi rác tạm thời nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng rác thải kéo dài đã 8 tháng qua, làm bùng nổ nhiều cuộc biểu tình với sự tham gia của hàng chục ngàn người dân nước này. Bộ trưởng Thông tin Lebanon Ramzi Jreij cho biết, trong khi chờ mở lại bãi rác Naameh trong vòng 2 tháng tới, hai bãi rác tạm thời sẽ được mở ở Akkar, phía Đông Bắc thủ đô Beirut và khu vực duyên hải Costa Brava thuộc phía Nam Beirut.

Theo kế hoạch, Chính phủ Lebanon sẽ dành 50 triệu Mỹ kim cho các dự án phát triển gần các khu vực xử lý rác thải và sẽ hỗ trợ hằng năm 8 triệu đô Mỹ cho các cộng đồng ở khu vực có bãi rác hoạt động. Lebanon thành lập một ủy ban để giám sát việc thực hiện kế hoạch triển khai trong vòng 4 năm này trước khi đưa ra một giải pháp cơ bản và lâu dài đối với vấn đề rác thải của đất nước. Chính phủ Lebanon kỳ vọng sẽ giúp tháo “ngòi nổ” của cuộc khủng hoảng. Tuy nhiên, người dân lại hoài nghi chủ trương này của chính phủ. Bởi vì, trong khi người dân ở Akkar lên tiếng phản đối việc mở rộng bãi rác ở khu vực này, người dân sống xung quanh khu vực Naameh cũng cho rằng bãi rác lớn nhất nước này không thể mở lại vì bất cứ lý do nào.

Nhiều người phê bình chính phủ dẫm chân tại chỗ. Tiếp đó, trên 2000 người lại xuống đường phản đối chủ trương đối phó rác thải của chính phủ. Đồng thời đề nghị chính phủ có kế hoạch lâu dài trong việc xử lý rác thải. Bằng không, sẽ xảy ra những điều không thể lường trước được. Một số người biểu tình còn tìm cách ngăn chặn không cho di chuyển những túi rác ứ đọng ở trên đường phố về khu chứa rác vừa quy định.

 

Rác thải ở một số nơi khác

Không chỉ Beirut đang khủng hoảng về rác, một số nơi khác, đặc biệt là những nơi du khách lui tới nhiều như đỉnh núi Everest cao nhất thế giới, hay quần đảo Maldives được mệnh danh là nơi “cách thiên đường một bước chân” cũng đang bị ô nhiễm trầm trọng do con người mỗi ngày đã thải hàng trăm tấn rác vào môi trường.

Đỉnh núi Everest vốn là đích đến chinh phục của những tay leo núi thuần thục, dần dần trở thành mục tiêu của mọi du khách thích mạo hiểm. Mỗi năm có hàng ngàn người cố gắng lên đỉnh núi cao nhất thế giới. Trên đường lên đỉnh núi, người leo núi có thể trả tiền để tận hưởng trải nghiệm xa hoa. Tại một số nơi trên đường lên núi, có lớp tập yoga, quán sushi và quầy bar với đủ các loại rượu và thức uống cao cấp. Những nơi đó đã thải ra một lượng rác và chất thải không nhỏ.

Theo phúc trình của trường Grinnell College 2015, ước tính có khoảng 12 tấn phân người xả ra trên núi mỗi năm hoặc bị chôn vùi trong tuyết xung quanh bốn khu cắm trại gần đỉnh hoặc ở trong các nhà vệ sinh thô sơ xây gần nguồn cung cấp nước. Khoảng 50 tấn rác từ các khung lều trại bị vỡ, vỏ bình chứa oxy tới túi bọc thức ăn xuất hiện khắp đường leo lên núi, chưa kể cả các xác chết nửa chôn vùi của hơn 200 người leo núi thiệt mạng. Bởi thế, lâu nay đỉnh Everest còn có thêm biệt danh “bãi rác cao nhất thế giới”.

Maldives – nơi được mệnh danh là “cách thiên đường chỉ một bước chân” nổi tiếng với những khách sạn sang trọng, những vùng nước màu ngọc lam thơ mộng và giá cả đắt đỏ. Hòn đảo xinh đẹp và thơ mộng được giới thượng lưu, doanh nhân thành đạt hay các ngôi sao nổi tiếng ưa thích cũng đang bị ô nhiễm trầm trọng do con người mỗi ngày đều thải hàng trăm tấn rác vào môi trường.

Nhà sản xuất phim Teal Alison, 27 tuổi, từng đoạt nhiều giải thưởng, đã mang lại một cái nhìn mới về diện mạo quần đảo này. Khi đến thăm hòn đảo nhân tạo Thilafushi (hay còn gọi là đảo rác) ở Maldives, Teal Alison đã kinh ngạc khi chứng kiến hàng trăm tấn rác thải đổ dồn về nơi đây. Theo nhận xét của Teal Alison, trung bình mỗi ngày một du khách đến Maldives đã thải vào môi trường khoảng 3,5 kg rác, tính ra lên đến hàng trăm tấn mỗi ngày.

Nhiều quốc gia tiên tiến như Ý Đại Lợi, Tây Ban Nha… cũng phải đối mặt với cuộc khủng hoảng rác thải, một vấn đề môi trường ngày càng nghiêm trọng trên thế giới.

Ngân hàng Thế giới (WB) từng cảnh báo về một cuộc khủng hoảng rác thải đang ngày càng nghiêm trọng với ước tính đến năm 2025, tổng khối lượng rác cư dân thành thị thải ra sẽ là 2,2 tỷ tấn/năm, tăng 70% so với mức 1,3 tỷ tấn hiện nay, trong khi chi phí xử lý rác thải dự kiến lên tới 375 tỷ Mỹ kim/năm, so với mức 205 tỷ ở thời điểm hiện tại.

Rác thải chứa các chất hữu cơ dễ phân hủy, mùa hè, thời tiết nóng, chúng sẽ phân hủy, sinh mùi gây ô nhiễm môi trường.
Trời mưa, nước mưa, nước từ rác thải theo dòng chảy đi vào các nguồn nước mặt làm ô nhiễm nước trên mặt đất hoặc ngấm xuống đất làm ô nhiễm nước ngầm. Thông thường sẽ mang vi sinh vật gây bệnh, chất hữu cơ… từ rác thải vào nguồn nước. Điều đáng chú ý là các chất ô nhiễm này sẽ có mặt trong nước uống hoặc nước canh tác từ đó đi vào cơ thể con người, tích lũy qua thời gian và gây các bệnh nguy hiểm.

Hiện nay, trên thế giới đã có rất nhiều con sông bị ô nhiễm do chất thải mà con người vẫn đang phải sống chung với nó.

 Lý Anh

 

More Stories...