Bầu cử Quốc hội, Tổng thống Rouhani và chuyển biến của Iran

Lý Anh

 

Ngày 26/02/2016, khoảng 60% cử tri nước Cộng hòa Hồi giáo Iran đi bầu cử Quốc hội khóa 10 với 290 nghị viên và Hội đồng chuyên gia (Assembly of Experts) khóa 5 với 88 giáo sĩ. Các ứng viên theo đường lối cải cách và ôn hòa, đồng minh của Tổng thống Iran Hassan Rouhani, giành được nhiều ghế nghị viên. Kết quả này đạt được phần lớn nhờ vào chủ trương và biện pháp cứu vãn nền kinh tế Iran đang ngày càng suy sụp của ông Rouhani và thỏa thuận hạt nhân ký vào hồi tháng 07/2015 giữa Iran và các cường quốc phương Tây có hiệu lực từ giữa tháng 01/2016.

Nhiều người cho rằng, cuộc bầu cử Quốc hội vừa qua không khác gì một cuộc thăm dò dư luận để người dân bày tỏ sự đồng tình của mình đối với đường lối kinh tế và ngoại giao của Tổng thống Rouhani.

Thắng lợi của Rouhani trong

bầu cử Quốc hội & Hội đồng chuyên gia

Trong cuộc bầu cử Quốc hội Iran ngày 26/02, các ứng cử viên theo đường lối cải cách và ôn hòa giành được 89 trên tổng số 290 ghế tại Quốc hội, trong khi các ứng viên bảo thủ chỉ giành được 86 ghế, đây là thắng lợi vang dội của Tổng thống Rouhani khi các đồng minh của ông đã giành được số ghế nhiều gần gấp 3 lần so với Quốc hội sắp mãn nhiệm (30/200 ghế của phe bảo thủ).

Cuộc bầu cử Quốc hội lần này mở ra giai đoạn mới cho Iran thực hiện các cải cách rộng lớn hơn khi gần 60% trong tổng số 80 triệu dân Iran dưới 30 tuổi đang háo hức hội nhập vào cộng đồng quốc tế sau khi lệnh cấm vận được bãi bỏ.

Theo các nhà phân tích, kết quả này có được phần nhiều nhờ vào đường lối kinh tế của Tổng thống Rouhani đã cứu vãn được nền kinh tế Iran đang trên đường suy sụp với kế hoạch triển khai một loạt những cải cách kinh tế và xã hội. Người dân Iran cũng rất mong chờ kế hoạch này thực hiện thành công. Thỏa thuận hạt nhân đạt được hồi tháng 07/2015 giữa Iran và các cường quốc phương Tây ký tại Vienna, Áo, cũng là nguyên nhân giúp cho các ứng viên cải cách và ôn hòa giành được thắng lợi trong cuộc bầu cử Quốc hội ngày 26/02. Thỏa thuận này đã giúp Iran thoát khỏi phần lớn các lệnh trừng phạt ảnh hưởng đến nền kinh tế nước này. Điều này đã giúp gia tăng lợi thế, cũng như sự ủng hộ chính trị của người dân đối với ông Rouhani trong cuộc bầu cử Quốc hội lần này khi giải tỏa được những lo toan của họ trong suốt hơn 1 thập kỷ qua. Trong khi đó, nhiều nghị viên thuộc phe bảo thủ lại nằm trong số những người phản đối mạnh mẽ thỏa thuận hạt nhân này.

Sau khi có kết quả bầu cử Quốc hội, Tổng thống Rouhani khẳng định trên trang mạng cá nhân, cử tri Iran đã thổi một luồng gió mới vào bầu không khí chính trị, kinh tế, xã hội tại nước Cộng hòa Hồi giáo Iran. Đây là cơ hội giúp cho Iran dựa vào nguồn lực nội tại và cơ hội quốc tế mở ra một kế hoạch mới cho quá trình phát triển kinh tế.

Một kết quả tốt đẹp khác đối với ông Rouhani trong cuộc bầu cử lần này là ông và đồng minh quan trọng của mình, cựu Tổng thống Akbar Hachemi Rafsandjani, đều được bầu vào Hội đồng chuyên gia, gồm 88 thành viên với nhiệm kỳ 8 năm. Hội đồng này có quyền lực chi phối việc điều hành đất nước của Tổng thống và chính phủ Iran. Hội đồng chuyên gia là “trụ cột” trong hệ thống chính trị Iran, có quyền bầu cử, bãi miễn hoặc giám sát Lãnh tụ Tối cao (Supreme Leader). Bởi vậy, Tổng thống Rouhani được bầu vào Hội đồng chuyên gia có tác dụng quyết định đối với địa vị chính trị của ông khi Lãnh tụ Tối cao hiện nay của Iran là Đại giáo chủ Ali Khamenei đã 76 tuổi.

Phát biểu trên truyền hình, Đại giáo chủ Khamenei cho rằng, Quốc hội khóa mới sẽ phải gánh vác nhiều trọng trách, làm cho đất nước tiến bộ. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo những bước tiến hình thức không bảo đảm nền độc lập và toàn vẹn quốc gia.

Theo quy định bầu cử của Iran, mỗi nghị sĩ phải được ít nhất 25% phiếu bầu, bởi vậy, trong cuộc bầu cử ngày 26/02, chỉ mới bầu được 221/290 người, chưa đủ số nghị viên, cần phải bầu thêm một lần nữa. Ngày 14/03, ông Ali Pourali Motlaq, thư ký Hội đồng Giám sát Iran (cơ quan lập pháp cao nhất nước này) nói với ký giả hãng thông tấn Iran IRNA, hội đồng đã nhất trí tổ chức bầu cử Quốc hội vòng 2 vào ngày 29/4 để có đủ 290 nghị viên.

Trong số 290 nghị viên Quốc hội khóa 9 chỉ có 9 nghị viên phụ nữ thuộc phe bảo thủ. Trong cuộc bầu cử Quốc hội khóa 10 ngày 26/09 đã viết ra trang sử mới, có khoảng 20 ứng cử viên nữ đắc cử, phá kỷ lục bầu Quốc hội 20 năm về trước chỉ có 14 nữ nghị viên. Trong số 20 ứng cử viên nữ đắc cử lần này có ít nhất là 8 nữ nghị sĩ theo đường lối cải cách. Những người này tuyên bố sẽ tích cực đấu tranh giành quyền lợi cho phụ nữ.

Tại Iran từng có cuộc vận động gọi là “Thay đổi bộ mặt của Quốc hội” với mục đích vận động cử tri bầu nhiều ứng viên nữ đắc cử vào Quốc hội. Tuy nhiên, một điều đáng tiếc là phụ nữ Iran chưa được ứng cử vào Hội đồng chuyên gia bầu ra Lãnh tụ Tối cao.

Đường lối kinh tế được lòng dân

Trong số 80 triệu người dân Iran, có tới 60% thanh niên dưới 30 tuổi. Trong thời gian bị các nước phương Tây trừng phạt về kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp toàn quốc lên tới trên 10%, tỷ lệ thanh niên thất nghiệp lên tới 25%. Thậm chí, có thời gian tỷ lệ lạm phát lên đến 40%.

Năm 2014, ông Hassan Rouhani được bầu làm tổng thống nước Cộng hòa Hồi giáo Iran, những người trẻ tuổi tin chắc cuộc sống của người dân Iran sẽ thay đổi. Sau khi lên giữ chức tổng thống, ông Rouhani giảm bớt tiền trợ cấp xã hội, thu thuế nhiều hơn, hạn chế phát hành tiền tệ, nhờ vậy lạm phát giảm xuống khá nhiều. Sau khi ký thỏa thuận nguyên tử vào tháng 07/2015, các nước phương Tây giảm nhẹ trừng phạt, hàng tỷ Mỹ kim của Iran ở ngoại quốc bị đóng băng trở lại hoạt động bình thường, thêm vào đó là số tiền xuất cảng dầu mỏ ra thị trường quốc tế thu vào khoảng 70% – 80% tổng số tiền ngoại tệ nước này.

Sau khi xóa bỏ lệnh trừng phạt, Iran cùng Ý Đại Lợi và Pháp Quốc ký hiệp định thương mại, nhiều nước cử các đoàn thương mại đến Iran tìm hiểu thêm thị trường, giúp cho nền kinh tế đang suy thoái của nước này phục hồi dần. Nhờ vậy, TT Rouhani được nhiều người dân Iran, đặc biệt là tầng lớp trẻ tuổi ủng hộ.

Đổi mới xã hội và văn hóa

Dưới sự lãnh đạo của TT Rouhani, không những phục hồi nền kinh tế đang trên đường sụp đổ, dân sinh và văn hóa cũng có nhiều chuyển biến. Kiến trúc sư Amily 33 tuổi nói với ký giả các báo: “Hoan nghênh cuộc cải cách do Tổng thống Rouhani đề ra. Ngoài kinh tế, còn có tác dụng sâu sắc đối với chính trị, tôn giáo và văn hóa”.

Đó là điều những người theo khuynh hướng bảo thủ vô cùng lắng. Những người này lo rằng, khi Iran có quan hệ tốt đẹp với các nước phương Tây, xã hội, văn hóa, chính trị nước này sẽ chịu ảnh hưởng khá nhiều, cuối cùng sẽ lật đổ hệ thống chính trị nhà nước xưa nay chịu sự khống chế của Đạo Hồi.

Trong những năm ông Mahmoud Ahmadinejad làm tổng thống Iran (2005 – 2013), xã hội và văn hóa đều theo khuynh hướng bảo thủ như phụ nữ ra đường phải trùm kín mặt, kín đầu, mặc áo dài toàn thân. Phụ nữ nào vi phạm sẽ bị cảnh sát bắt giữ… Từ năm 2014 ông Hassan Rouhani lên làm tổng thống, do không muốn va chạm với phe bảo thủ, ông không nói rõ phụ nữ ra đường không phải trùm kín mặt, mặc quần áo che kín người, chỉ yêu cầu cảnh sát “mắt nhắm mắt mở” khi người phụ nữ vi phạm những quy định bảo thủ nói trên, không nên bắt giữ họ như thời Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad.

Những người theo đường lối ôn hòa và những người theo khuynh hướng bảo thủ thường có cách nhìn khác nhau trong nhiều vấn đề như quyền lợi phụ nữ, tự do dùng mạng internet, trả lại tự do cho những người chống chính phủ… Trong cuộc bầu cử lần này, nhiều ứng cử viên theo khuynh hướng cải cách và ôn hòa đắc cử chứng tỏ người dân Iran ủng hộ chủ trương của những người này. Qua đó còn chứng tỏ xã hội và văn hóa ở nước Hồi giáo này đang thay đổi dần.

Về ngoại giao, quan hệ giữa Iran và các nước phương Tây cũng ngày càng tốt đẹp hơn. Trước ngày bầu cử Quốc hội, Tổng thống Rouhani đã cùng đoàn doanh nghiệp hơn 100 người đến Pháp và Ý Đại Lợi ký kết các hợp đồng kinh doanh. Tại diễn đàn kinh tế Ý – Iran, ông nhấn mạnh, các nhà đầu tư Ý và Châu Âu nên hoàn toàn tin tưởng đầu tư vào Iran. Đây là quốc gia ổn định nhất trong toàn khu vực. Trong dịp đến Ý, Tổng thống Rouhani đã yết kiến Đức Thánh Cha Phanxicô cùng nhau thảo luận vấn đề hòa bình ở Trung Đông cũng như sự trỗi dậy của chủ nghĩa khủng bố quốc tế.

Trong khi đó, Lãnh tụ Tối cao Đại giáo chủ Khamenei lại nói ông tin tưởng lần này sẽ bầu ra một Quốc hội có thể đối phó với thế lực của nước ngoài đứng đầu là Hoa Kỳ. “Cử tri toàn quốc sẽ bầu ra một Quốc hội dương cao sự tôn nghiêm và độc lập của đất nước Iran vùng lên chống đối các thế lực bên ngoài…”.

Ngược lại, người dân Iran hoàn toàn đồng ý với chủ trương quan hệ tốt đẹp với các nước Tây phương để Iran không còn bị cô lập trong cộng đồng quốc tế như thời Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad.

Sau ngày bầu cử Tổng thống Rouhani tuyên bố nền kinh tế Iran cần phải chuyển sang một thời kỳ mới với kết quả tốt đẹp hơn trước. Ông nói: “Một mặt phải dựa vào khả năng trong nước, mặt khác phải nắm lấy cơ hội tốt các nước mang lại cho mình”. Trong một lần phát biểu trên truyền hình, Tổng thống Rouhani nói: “Đất nước Iran thuộc về nhân dân… Người dân quyết định phương hướng và con đường nên đi…”.

Tuy nhiên, ở Iran, Lãnh tụ Tối cao là người có quyền lực cao nhất, trong khi Đại giáo chủ Khamenei vẫn chưa thoái vị, ông ta vẫn có quyền quyết định mọi sự kiện của đất nước, trước mắt chính phủ của Tổng thống Rouhani chưa thể thực hiện những chủ trương do mình đưa ra, bởi vậy, ông cần thận trọng khi đưa ra những chủ trương của mình.

Lý Anh

More Stories...