Ai sẽ là tổng thống Miến Điện?

Lý Anh

Ngày 08/11/2015, Miến Điện bầu cử Quốc hội, Liên minh Quốc gia vì Dân chủ (The National League for Democracy – NLD) của bà Yuang San Suu Kyi giành được thắng lợi áp đảo với trên 80% số ghế nghị viên. Với tỷ lệ đó, bà Suu Kyi sẽ được giữ chức Tổng thống Miến Điện. Tuy nhiên, căn cứ theo điều 59 trong bản Hiến pháp do nhà cầm quyền quân sự sửa đổi năm 2008, bà là người kết hôn cùng một công dân Anh Quốc, có hai con trai theo quốc tịch của cha, nên không được làm Tổng thống, trừ phi Hiến pháp sửa đổi lại.

Để bà Aung San Suu Kyi có thể trở thành tổng thống, NLD đã tổ chức một vài vòng thảo luận kín với quân đội đầy quyền lực. Giới quan sát cho rằng, mục đích các cuộc thảo luận nhằm thăm dò quan điểm của quân đội về việc thay đổi Hiến pháp để bà Suu Kyi có thể trở thành tổng thống, chức vụ nhiều người dân Miến Điện cho là “định mệnh” của bà.

Trong cuộc bầu cử Quốc hội ngày 08/11/2015, Đảng Liên minh Đoàn kết và Phát triển (The Union Solidarity and Development Party) của phe quân đội thất bại thảm hại, hiện nay quân đội vẫn còn nhiều quyền lực, khiến nhiều người đặt câu hỏi tại sao? Chúng ta cùng tìm hiểu xem tại sao NLD phải họp kín với quân đội? Kết quả sẽ như thế nào?

Quyền lực của quân đội sau ngày bầu cử
Tờ The New York Times từng nhận định: Trong cuộc bầu cử Quốc hội Miến Điện ngày 08/11/2015, NLD do bà Aung San Suu Kyi lãnh đạo giành được thắng lợi áp đảo, sau đó sẽ thành lập một nội các dân sự mới, nhưng quyền lực quốc gia không nằm trọn vẹn trong tay chính phủ, do những tàn tích của chế độ nhà nước quân sự hóa do các tướng lĩnh nắm quyền suốt 50 năm qua vẫn còn tồn tại…

Nhà sử học Thant Myint-U, cựu cố vấn chính phủ Miến Điện, bình luận: “Phe đối lập đã giành được thắng lợi áp đảo, nhưng bà Aung San Suu Kyi vẫn phải cùng quân đội đạt được một số thỏa thuận chia sẻ quyền lực. Đây không phải là cuộc bầu cử chọn ra chính phủ, mà là lựa chọn vị trí trong chính phủ chia sẻ quyền lực với quân đội”. Ông Myint-U còn nói rằng cũng theo hiến pháp, quân đội có quyền kiểm soát tổng thể chính phủ, bao gồm cả quản lý kinh tế nếu cần thiết.

Richard Horsey, nhà phân tích chính trị và cố vấn Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (Political Analyst and Adviser International Crisis Group) cho biết, quân đội Miến Điện là lực lượng được chính trị hóa cao độ. Các lĩnh vực quân đội vươn tới không chỉ có chính trị. Các ngành nghề kinh tế như khai thác đá quý, sản xuất bia rượu, thuốc lá, giao thông công cộng và tài chính ngân hàng đều có quyền lợi của quân đội. Kinh tế của quân đội Miến Điện không chịu sự kiểm soát của chính phủ. Trong mấy thập kỷ chịu sự kiểm soát của quân đội, các địa phương của Miến Điện hình thành nên hệ thống quan liêu tập quyền, người đứng đầu thường là các cựu quân nhân. Tổng cục Hành chính là cơ quan chính phụ trách hành chính của các địa phương. Cũng giống như lực lượng cảnh sát, cơ quan này trực thuộc Bộ Nội vụ. Ông Horsey nói: “Quân đội kiểm soát những cơ quan quan trọng như vậy, chắc chắn sẽ yêu cầu Aung San Suu Kyi phải hợp tác cùng mình. Không thể quản lý đất nước nếu thiếu sự ủng hộ của Bộ Nội vụ. Nói cho cùng, vẫn là sự ủng hộ của Tổng tư lệnh quân đội”.

Đó chính là lý do NLD phải họp cùng quân đội để tranh thủ sự đồng tình của họ trong việc sửa đổi lại điều 59 trong hiến pháp 2008 do quân đội soạn thảo, để bà Suu Kyi có thể làm tổng thống Miến Điện.

Kết quả họp kín giữa lãnh tụ NLD & Tổng Tư lệnh Quân đội
Ngày 01/02/2016, Quốc hội khóa mới của Miến Điện họp phiên đầu tiên bầu ra Chủ tịch Thượng viện (Speaker of House of Nationalities) và Chủ tịch Hạ viện (The House of Representatives). Ngày 08/02/2016, chủ tịch Thượng Viện Miến Điện Mahn Win Khang Than thông báo cuộc họp đầu tiên đề cử ứng viên tổng thống khai mạc vào ngày 17/03/2016. Tuy nhiên… đến ngày 01/03, ông lại thông báo, các cuộc họp của Quốc hội nhằm lựa chọn ra các ứng viên tổng thống được ấn định vào ngày 10/03, sớm hơn 1 tuần lễ so với dự kiến trước đây, nhưng không nói rõ lý do. Thông báo này một lần nữa dấy lên nhiều lời đồn đoán người nào sẽ là tổng thống Miến Điện?

Cuộc bỏ phiếu bầu tổng thống mới của Miến Điện chính thức vào ngày 31/3, sau khi Thượng viện, Hạ viện và Quân đội giới thiệu ứng viên của mình. Ứng viên giành được nhiều phiếu nhất sẽ trở thành tổng thống mới của Miến Điện, hai người còn lại giữ chức vụ phó tổng thống.

Trong khi nhiều người nghĩ rằng, với điều 59 trong bản hiến pháp hiện hành, bà Yaung San Suu Kyi khó trở thành tổng thống Miến Điện, các nhà lãnh đạo NLD vẫn tìm biện pháp để bà Suu Kyi có thể trở thành tổng thống. Đó là nhượng bộ phía quân đội một số quyền lợi thiết thực để họ đồng ý điều chỉnh lại điều 59 trong hiến pháp 2008. Lý do vì, mặc dù giành thắng lợi áp đảo trong cuộc bầu cử ngày 08/11/2015, NLD vẫn cần sự hợp tác của quân đội để quản lý đất nước, bởi theo hiến pháp, quân đội vẫn kiểm soát một số bộ quan trọng trong chính phủ. Đó là Bộ Quốc phòng, Bộ Nội vụ và Bộ các vấn đề Biên giới.

Tuy nhiên, bà Aung San Suu Kyi thỏa hiệp ở mức độ nào với quân đội đang là câu hỏi lớn quyết định hướng đi tiếp theo của chính trường Miến Điện. Chính vì vậy, trước ngày đề cử ứng viên tổng thống, bà Aung San Suu Kyi đã có những cuộc thảo luận với Tổng tư lệnh Quân đội Miến Điện, tướng Min Aung Hlaing.

Theo tin của một người trong ban lãnh đạo NLD xin giấu tên, thời gian qua, đại diện NLD và đại diện quân đội họp bàn để phía quân đội đồng ý sửa đổi điều 59 trong hiến pháp bằng cách NLD nhường cho quân đội một số quyền lợi như quân đội có thể trở thành Khu trưởng khu Rangon và Thống đốc các bang Shan, Rakhine và Kachin, là những địa bàn xưa nay quân đội vẫn nắm giữ khá nhiều quyền lợi về chính trị và kinh tế.

Một số người am hiểu tình hình Miến Điện cho hay, Tư lệnh Quân đội Min Aung Hlaing và bà Aung San Suu Kyi đã có ba cuộc hội đàm nhằm bàn bạc các giải pháp chuyển giao quyền lực.
Những cuộc đàm phán giữa bà Suu Kyi và tướng Min Aung Hlaing vô cùng bí mật. Theo công bố của Chủ tịch Thượng viện ngày 01/03, một số người đoán rằng hình như đàm phán không kết quả lắm. Tuy nhiên, thông tin về cuộc bỏ phiếu bầu tổng thống sẽ được đẩy nhanh lên một tuần cho thấy các cuộc đàm phán đã thất bại, hai bên không đạt được thỏa thuận cho phép bà Suu Kyi lên làm tổng thống.
Hy vọng nào cho bà Aung San Suu Kyi?

Ngày 01/03, Chủ tịch Thượng viện thông báo, lưỡng viện và quân đội sẽ đề cử ứng viên tổng thống vào ngày 10/3. Quyết định này khiến bà Aung San Suu Kyi, lãnh đạo Đảng Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ, hầu như không còn thời gian để thúc đẩy thông qua một thỏa thuận cho phép bà lên nắm vị trí đứng đầu đất nước.

Việc chuyển giao quyền lực từ ban lãnh đạo quân đội vốn nắm quyền trong nửa thế kỷ qua sang chính quyền dân cử khá phức tạp, mất nhiều thời gian. Không những thế, quân đội vẫn tiếp tục đóng một vai trò lớn. Hiện chưa rõ liệu vào ngày 31/3, ai sẽ là người kế nhiệm vị trí Tổng thống từ ông Thein Sein, cựu đại tướng từng chỉ đạo các cuộc cải cách mạnh mẽ từ năm 2011.
Các nhân vật chính tham gia các cuộc thảo luận nói trên vẫn tránh công khai đề cập trực tiếp đến vấn đề lựa chọn người lãnh đạo đất nước. Trong một bình luận đầy ẩn ý, ngày 01/03, người phát ngôn của Liên minh Quốc gia vì Dân chủ Win Htein cho biết, NLD luôn ủng hộ bà Suu Kyi lên đảm nhận cương vị tổng thống. Ông phát biểu với phóng viên tại thủ đô Miến Điện Naypyidaw rằng: “Bà Aung Suu Kyi phải trở thành Tổng thống… điều đó chỉ là sớm hay muộn mà thôi”.
Dư luận đang đồn đoán về việc ai sẽ là người được lựa chọn. Ông Tin Oo, gần 90 tuổi, người “đỡ đầu” của đảng NLD, đã nhiều lần bác bỏ ý kiến cho rằng ông sẽ đảm nhiệm cương vị tổng thống. Bác sĩ riêng của bà Suu Kyi là Tin Myo Win và người phụ trách quỹ từ thiện của bà là Htin Kyaw cũng được dự đoán sẽ nắm giữ chức vụ này. Thậm chí, người từng là nhân vật thứ ba trong ban lãnh đạo quân đội là Shwe Mann cũng được cho là có khả năng trở thành tổng thống. Tuy nhiên, không ai có uy tín như bà Suu Kyi. Bà là người được kính trọng bởi không những là con gái của một vị anh hùng dân tộc, còn là người đã cống hiến cả cuộc đời cho dân chủ và tự do của Miến Điện.

Tổng thống từ chức cam kết ủng hộ chính phủ mới
Theo hãng thông tấn Reuters, ông Thein Sein, đương kim tổng thống Miến Điện, cho biết, ông sẽ hỗ trợ chính phủ mới do bà Aung San Suu Kyi thiết lập. Ông Thein Sein nói: “Đảng giành chiến thắng cần làm việc vì lợi ích quốc gia, các đảng thiểu số cũng cần phải hợp tác. Nếu cần thiết cho đất nước. chính phủ của chúng tôi sẽ giúp đỡ chính phủ mới”.

Ông Thein Sein phát biểu những lời trên trong cuộc gặp các nhà lập pháp trong nhiệm kỳ 5 năm hiện tại, và những người mới được lựa chọn trong cuộc bầu cử ngày 08/11/2015, với chiến thắng thuộc về NLD do bà Aung San Suu Kyi lãnh đạo.

Tại cuộc gặp, ông Thein Sein, 70 tuổi, nêu ra những thành tựu lớn nhất ông đạt được trong nhiệm kỳ 5 năm kết thúc vào tháng 03/2016. Bằng một chương trình chính trị và kinh tế cải cách, ông đã đưa đất nước hơn 50 triệu dân từ nghèo khó thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng mau lẹ.
Trong dịp Tổng thống Hoa Kỳ Obama mời nguyên thủ các nước Đông Nam Á đến Sunnylands, California, tham dự cuộc Hội nghị Thượng đỉnh Hoa Kỳ – Đông Nam Á, diễn ra trong 2 ngày 15 và 16/02/2016, ngày 13/02, Phủ Tổng thống Miến Điện thông báo, Tổng thống Thein Sein không tham dự hội nghị Thượng đỉnh Hoa Kỳ – Đông Nam Á, phó Tổng thống Nyan Tun thay ông Thein Sein tham dự cuộc hội nghị này. Dư luận đồn đoán, ông Thein Sein không đi Hoa Kỳ có thể còn lo việc điều đình giữa bà Aung San Suu Kyi và Tổng Tư lệnh quân đội Min Aung Hlaing, lý do ông là người có đầu óc đổi mới, lại có quan hệ tốt với bà Aung San Suu Kyi.

. Theo thông báo của ông Mahn Win Khang Than, chủ tịch Thượng viện, ngày 10/03, Thượng viện, Hạ viện cùng số nghị viên quân đội trong Quốc hội MIến Điện sẽ cử các ứng viên tổng thống của mình, ngày 31/03 Quốc hội mới bầu ra vị tổng thống mới, số báo quý độc giả đang đọc đã đến tay quý vị ngày 09/03, nên chưa biết kết quả ra sao. Mời quý vị đón xem các bản tin thời sự trong ngày 10/03, để xem bà Aung San Suu Kyi có được đề cử hay không. Qua đó có thể biết bà trở thành tổng thống Miến Điện hay chỉ là người “trên Tổng thống” như lời tuyên bố trước đây của bà.
Lý Anh

More Stories...