28 THÁNG 6

Nguyễn Thơ Sinh

Hoạt động tiền thân của một phong trào thường được coi là điểm khởi đầu. Tuy nhiên kết thúc mỗi phong trào thường có những kết quả khác nhau, thành công có, thất bại có; trong đó các yếu tố như thiên thời, địa lợi, nhân hòa được coi là những ảnh hưởng then chốt. Và biến cố Stonewall Uprising xảy ra năm 1969 là một ví dụ điển hình.
Trong bối cảnh tháng 6, tháng nước Mỹ dành tôn vinh người đồng tính và giới LGBTQ, thiết nghĩ nhắc lại sự kiện Stonewall Uprising (hay còn gọi Stonewall Riots) để hiểu thêm tại sao nhân quyền của giới LGBTQ tại Mỹ đi trước nhiều nước khác. Vâng. Những gì bạn thấy nơi nhóm LGBTQ trên đất Mỹ không phải tình cờ ngẫu nhiên có được, song đó là hành trình phát triển trải qua nhiều đau thương cay đắng. Vâng. Nhân quyền không phải quyền con người từ trên trời rơi xuống. Nó là thành quả của những hy sinh dũng cảm đổi về từ máu xương của thành phần thấp cổ bé miệng, từng bị chà đạp, chèn ép.

Một dạo các hoạt động đồng tính bị coi là cấm kỵ và bị dư luận khinh thường, những tư tưởng khát khao công bố “được là chính mình” có khác nào tự sát. Bởi trong bầu không khí nguy hiểm ấy, chẳng mấy ai có đủ can đảm đứng ra tuyên bố với thế giới xu hướng tính dục đồng tính của mình. Mọi hoạt động phải hết sức dè dặt, cẩn thận, thậm chí phải nói dối, phải che đậy để được sinh tồn, trong đó vì sự an toàn của người thân.
Như một thứ luật bất thành văn, xu hướng tính dục đồng tính là mối hiểm họa không cần nói toạc ra mới hiểu. Ngược lại, (nó) quá hiển nhiên, sơ sểnh có thể dẫn đến những hệ lụy thân bại danh liệt. Hiển nhiên xu hướng tính dục (sexual orientation) không bất biến, càng không phải công thức định sẵn; song nó uyển chuyển và có thể đè nén. Vì thế để chọn lựa cho một cuộc sống an toàn, một thứ vỏ bọc cần thiết, (mặc dù) cảm xúc hấp dẫn với người cùng phái là rất thực, nhiều người đồng tính đã quyết định miễn cưỡng sống ngược lại với khát khao sâu thẳm chỉ vì muốn có một cuộc sống an toàn, phẳng phiu hơn.

Từ đó nhiều sinh hoạt đồng tính chỉ dừng lại ở vạch kẻ “hiểu ngầm” hoặc “tránh được thì tránh”. Dưới sức ép tác động ảnh hưởng kỳ thị người đồng tính trong xã hội quá lớn, gia đình người đồng tính thường khuyên nhủ họ tránh xa đời sống trái khoáy, sai lạc, nguy hiểm ấy. Tại sao? Phần vì yêu thương quan tâm, phần vì ghê sợ mơ hồ (do thiếu những thông tin chuẩn xác), phần để tránh những hệ lụy phiền toái. Tóm lại một câu: Chẳng tử tế gì chuyện đàn ông nằm với đàn ông, đàn bà nằm với đàn bà…

Để rồi tại Mỹ một biến cố lớn đã xảy ra hôm 28 tháng 06 năm 1969 với giới đồng tính. Vâng. Biến cố Stonewall Riots không phải một “thiên thạch nhân quyền” bất ngờ va vào “trái đất tư tưởng truyền thống”, ngược lại nó là một phần của “trái đất truyền thống” ấy. Nói khác đi, nó là một núi lửa âm ỉ lâu ngày vào một phút chín muồi định mệnh đã cựa mình, phun trào những nham nhạch nóng bỏng chảy tràn trên bề mặt sỏi đá bao năm cứ tưởng sẽ mãi mãi yên bình cam chịu…

Lần đó hai phía đã chạm trán nảy lửa: Một bên là lực lượng cảnh sát và một bên là các nhà hoạt động bênh vực quyền lợi cho giới đồng tính. Địa điểm là một quán bar phục vụ khách đồng tính có tên Stonewall Inn, thuộc Quận Greenwich Village, Thành phố New York. Nơi này đã góp phần khai sinh ra phong trào đòi quyền tự do cho người đồng tính (gay rights movement), sau đó lan rộng trên thế giới. Hôm nay biến cố ấy đã chính thức 50 tuổi.
Thời đó hành vi tìm kiếm bạn tình đồng phái và các mối quan hệ đồng tính được coi là phạm pháp tại New York City và các thành phố lớn của Mỹ. Nên để được an toàn, giới đồng tính thu hẹp hoạt động của mình tại những quán bar đồng tính nhằm tránh né ánh mắt dè bỉu và thái độ khinh bỉ của dư luận. Dĩ nhiên các địa chỉ phục vụ người đồng tính thường bị lực lượng cảnh sát sách nhiễu làm khó.
Stonewall Inn nằm trong một khu vực ổ chuột, tăm tối, nhày nhụa. Nó là địa chỉ quen thuộc của giới đồng tính, tuy nhiên quán bar này gặp phải một rắc rối: Không có giấy phép nhưng họ vẫn phục vụ thức uống có cồn tại địa điểm này. Đêm đó, trời rất muộn (thực ra là sáng sớm thứ bảy, 28-06-1969), chín viên cảnh sát tập kích quán Stonewall Inn, bắt giữ nhân viên của quán, đồng thời nhiều khách hàng bị đối xử nặng tay. Một số cá nhân không mặc trên người ít nhất 3 thứ áo quần hoặc đồ trang sức phù hợp với nhân định giới tính (anyone not wearing at least three articles of gender-appropriate clothing) bị giải về bót. Rồi quán bar bị đóng cửa. Được biết đây là lần thứ ba trong một thời gian ngắn khu vực Greenwich Village bị cảnh sát bố ráp.

Mấy lần trước khách và chủ quán thường nhanh chóng giải tán. Lần này thì khác. Người có mặt tại hiện trường hôm đó không chịu bỏ đi. Họ trụ lại. Họ nổi giận khi thấy nhiều người bị đẩy lên xe cảnh sát. Thế là họ ném cảnh sát bằng chai lọ, gạch đá, hay bất cứ thứ gì họ có thể kiếm được. Theo thói quen trước đó và để thị oai, cảnh sát gọi thêm lực lượng hỗ trợ. Trước sự nổi loạn của khoảng 400 người cảnh sát buộc phải rút vào quán bar. Sau đó Stonewall Inn bị phóng hỏa nhưng lực lượng tăng cường kịp thời đến nơi dập tắt ngọn lửa.

Năm ngày ròng rã sau đó, người tham gia biểu tình tại Stonewall Inn thay phiên nhau có mặt. Theo nhiều nhận định cuộc nổi loạn lần đó là hành động tự phát, tức nước vỡ bờ, bởi người đồng tính chịu hết nổi cảnh lực lượng an ninh sách nhiễu cũng như cái nhìn hằn học kỳ thị của dư luận xã hội. Nói khác đi, lần đầu tiên Stonewall Inn thành công vì giới LGBTQ nhận thức rõ giá trị hiệp lực đoàn kết đòi hỏi quyền lợi chính đáng. Cộng với thời cơ chín muồi, hành động nổi dậy của Stonewall Inn nhanh chóng trở thành ngọn đuốc tiên phong cho phong trào đòi quyền bình đẳng của người đồng tính.

Năm mươi năm trôi qua. Những đứa trẻ sinh ra vào thời điểm ngọn lửa Stonewall Inn bùng phát đã năm mươi tuổi. Những thăng trầm lên xuống. Những nỗ lực công lao của bao thế hệ nhà hoạt động xã hội đòi quyền bình đẳng cho người đồng tính cuối cùng đã đơm hoa, kết trái. Vâng. Trải qua năm mươi năm bền bỉ không ngừng, người đồng tính được đối xử công bằng hơn. Kết quả: Hôn nhân đồng tính (same-sex marriage) tính đến ngày 17/05/2004 chỉ có Massachusetts là tiểu bang duy nhất công nhận, nhưng vào tháng 06 năm 2015, hôn nhân đồng tính được 50 tiểu bang của Mỹ chính thức chào đón. Đó là một hành trình rất dài, trước biến cố Stonewall Inn người đồng tính nằm mơ cũng không dám nghĩ một ngày họ có thể cầm trong tay tờ hôn thú với người bạn tình cùng phái của mình.

Có thể với nhiều người, 28 tháng 06 chỉ là một ngày bình thường. Họ có nhiều thứ phải lo lắng đến. Hoặc đơn giản hơn họ không mấy để tâm đến vì đó chỉ là một ngày bình thường của tháng sáu oi bức. Tại sao? Có lẽ bản thân họ (và người thân của họ) không phải là người đồng tính. Họ không trải nghiệm những khó khăn vất vả trong cuộc sống người đồng tính vốn thường trực đối diện.
Cổ nhân có một câu nói rất thâm thúy: Vô tri bất mộ. Không hiểu biết đầy đủ về một lĩnh vực người ta sẽ khó cảm thông với lĩnh vực đó. Với sinh hoạt của người đồng tính, điều này càng rõ nét hơn, bởi những định kiến và thói quen hành xử xã hội mang tính an toàn, người ta dễ có xu hướng né tránh những phiền toái, hoặc họ sẽ tìm cho mình con đường dễ đi, thông thoáng hơn (cho tiện).

Tuy vậy có người không dễ dàng thỏa hiệp với định kiến. Có những cá nhân muốn sống trung thực hơn. Họ không sợ mình là cây đinh trồi lên trên mặt ván. Họ không sợ bị búa nện. Chính những thế hệ người đồng tính can đảm ấy, dám đứng lên, xã hội càng ngày càng có cái nhìn bình thường tự nhiên hơn với người đồng tính. Công tâm mà nói, nhiều người trong xã hội có thể đã “tri”, nhưng không hẳn họ sẽ “mộ”, song ít nhất nước sông, nước giếng không phạm nhau, họ không quan tâm chuyện thiên hạ làm gì trong bedrooms của họ.

Kỷ niệm 50 năm biến cố Stonewall Inn nổi dậy. Kỷ niệm một sự kiện đã góp phần thay da đổi thịt bức tranh quan hệ tình cảm của công dân đồng tính Mỹ. Vẫn còn đó những thử thách gian nan với họ giữa đời thường. Chẳng phải ai cũng may mắn như xướng ngôn viên truyền hình Rachel Maddow hay Robin Roberts. Càng không có nhiều diễn viên đồng tính có thể tự tin tuyên bố xu hướng tính dục của mình một cách vô tư như Sean Hayes hay Jim Parsons. Đó là thế giới của showbiz, của những nhà triệu phú, của những người tiền muôn bạc vạn.
Giữa đời thường, vẫn còn đó những nạn nhân rất thực, như Dana Martin, 31 tuổi, một nữ chuyển giới da đen bị bắn chết tại Montgomery, Alabama hôm 06-01-2019. Hay một nữ chuyển giới da đen khác, Muhlaysia Booker, 24 tuổi, bị bắn chết tại Dallas, Texas hôm 18-05-2019. Bao nhiêu nạn nhân chịu không thấu đã tự tử trong lặng lẽ. Bao nhiêu người còn gượng cười để tồn tại. Bao nhiêu người khôn ngoan hơn, lặng lẽ giấu mình chỉ vì “sống thực” chính là bản án nhãn tiền rước họa vào thân.

Hay thôi, cứ tạm an ủi, khi soi vào tấm gương Stonewall Riots người ta còn thấy sức bật và khả năng trụ lại của những cá nhân can đảm đứng lên đòi lại quyền sống, quyền bình đẳng vốn được ghi lại rất rõ trong bản tuyên ngôn độc lập Mỹ (Declaration of Independence) qua ngòi bút sắc bén đanh thép của Thomas Jefferson (nguyên văn): We hold these Truths to be self-evident, that all Men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights, that among these are Life, Liberty, and the Pursuit of Happiness…
(Chuyển ngữ thoát nghĩa): Chúng ta tin tưởng một cách sắt đá, mọi người được Hóa Công tạo dựng bình đẳng, được thừa hưởng những quyền bất khả xâm phạm, như quyền sống, quyền tự do, quyền theo đuổi mưu cầu hạnh phúc…

Nguyễn Thơ Sinh

You might also like