Thời Báo Vietnamese Newspaper

1 Tháng 11, Ngày Thuần Chay Thế Giới

Định nghĩa và nguồn gốc
Ngày Thuần chay Thế giới (World Vegan Day) là một sự kiện diễn ra hàng năm vào Ngày 1 Tháng 11 do các hội của những người thuần chay trên khắp thế giới tổ chức. Các sinh hoạt thường thấy trong ngày này gồm có: họp mặt ăn mừng kỷ niệm; tiệc tùng, cùng trao đổi và chia sẻ những món chay, lập quầy hàng nơi công cộng để quảng bá thông tin và lợi ích về sự thuần chay đối với con người, đối với muôn loài động vật và đối với môi trường tự nhiên, giới thiệu sản phẩm chay và trồng cây tưởng niệm.
Sự kiện Ngày Thuần chay Thế giới được Louise Wallis tổ chức vào năm 1994, lúc bà là Chủ tịch Hiệp hội Vegan tại Vương quốc Anh, với mục đích là để kỷ niệm 50 năm thành lập Hội Thuần Chay (The Vegan Society). Sáng lập viên của hội này là Donald Watson (1910-2005). Năm 1944, ông Watson chế ra chữ “Vegan” từ chữ Vegatarian với mục đích nhấn mạnh vào sự quyết tâm trong phương thức chỉ tiêu thụ thực phẩm rau cải và trái cây để tránh sát hại động vật vì ông là người hô hào vận động bảo vệ quyền loài vật.
Phát biểu năm 2011, Louise Wallis nói: “Chúng tôi biết Hội được thành lập vào tháng 11 năm 1944 nhưng không biết ngày chính xác, vì vậy tôi quyết định chọn ngày 1 tháng 11, một phần vì tôi thích ý tưởng về ngày này trùng với Lễ hội chấm dứt mùa thu hoạch mùa màng, Lễ hội các Thánh và Ngày của Người chết, thời gian truyền thống để ăn mừng, vừa hợp lẽ vừa tốt lành.”
Chủ nghĩa Thuần chay (Veganism) là một triết lý cho rằng con người không nên tiêu thụ mọi sản phẩm động vật. Có những người ăn chay ở mức độ nới lỏng hơn, du di châm chế hơn (semi vegetarian), chỉ không ăn thịt động vật nhưng vẫn có thể ăn trứng gà, uống sữa bò hay các phó sản khác như yogurt, phó mát. Trái lại, những người thuần chay không tiêu thụ bất cứ sản phẩm nào từ động vật, ngay cả mật ong, mà chỉ dùng thức ăn thức uống thực vật mà thôi.
Chế độ thuần chay xem như là chế độ ăn chay tuyệt đối, hơi khác với chế độ ăn chay dựa vào thực vật (plant based diet = PBD). PBD là khuynh hướng ẩm thực chỉ nhằm mục đích tránh ăn thịt được càng nhiều càng tốt chứ không có tính cách bắt buộc. Do đó, PBD có vẻ được ưa chuộng hơn, nhất là đối với giới trẻ vốn quan niệm phóng khoáng hơn chứ không bảo thủ. Hiện nay, các chuỗi tiệm bán hamburger như McDonald’s, Wendy’s, A&W, Arby’s, Burger King, Harvey’s đều có bán hamburger chay PBD. Nhiều người thuần chay khác còn đi xa hơn, cố gắng không dùng bất kỳ sản phẩm nào chế từ các bộ phận của động vật nào hết, chẳng hạn như da, lông, xương, sừng, ngay cả ngọc trai.
Mục đích và lợi ích
Mục đích của việc ăn thuần chay là để mang lại các lợi ích như kể sau:
Đối với môi trường
– Giúp làm giảm nguy cơ mắc phải những chứng bệnh chết người như bệnh tim mạch, đột quỵ và ung thư trong khi cắt giảm sự tiếp xúc với những mầm bệnh từ thực phẩm (foodborne pathogens).
– Giải quyết một vấn đề khả thi là nạn đói kém trên thế giới thông qua việc tiêu thụ ngũ cốc và các loại hoa màu khác một cách hiệu quả hơn.
– Cứu gia súc khỏi sống đau khổ trong các điều kiện chăn nuôi ở xưởng trại và khỏi nỗi kinh hoàng trong lò sát sinh.
– Bảo tồn nguồn nước ngọt rất cần cho đời sống, bảo tồn đất canh tác màu mỡ và các tài nguyên quý giá khác.
– Bảo tồn các hệ sinh thái không thể thay thế như rừng mưa nhiệt đới và các môi trường sống thiên nhiên hoang dã khác.
– Giảm khí nhà kính đang làm gia tăng sự nóng lên toàn cầu.
– Giảm thiểu sự ô nhiễm môi trường ngày càng mở rộng của nông nghiệp chăn nuôi.
Đối với sức khỏe con người
– Làm tăng sản xuất các yếu tố dinh dưỡng cho hệ thần kinh não, chuyển tế bào gốc của não thành tế bào thần kinh mới, kích hoạt sức khỏe thần kinh, giúp bảo vệ các tế bào não khỏi những thay đổi liên quan với bệnh Alzheimer và bệnh Parkinson.
– Làm tăng độ linh hoạt của insulin giúp cơ thể chuyển hóa tinh bột tốt hơn. Nghiên cứu cho thấy rằng sau thời gian ăn chay, các tế bào của cơ thể có thể hấp thu glucose từ máu tốt hơn.
– Làm tăng khả năng miễn dịch. Động vật có một bản năng nguyên sơ là ngừng ăn khi bị bệnh để làm giảm áp lực cho cơ thể, để cơ thể tập trung vào việc chống nhiễm trùng. Ăn chay cũng giống như vậy, giúp giảm các gốc tự do, điều tiết các phản ứng viêm và tránh tế bào ung thư.
– Tăng cường sự trao đổi chất (còn gọi là sự chuyển hóa hay sự biến dưỡng) của cơ thể. Ăn chay giúp cho hệ thống tiêu hóa được nghỉ ngơi, giúp làm tăng tốc độ chuyển hóa và đốt cháy calo hiệu quả hơn, có thể điều chỉnh hệ thống tiêu hóa và cải thiện nhu động ruột (peristalsis). Nhu động ruột là sự co bóp trong ruột để trộn thức ăn và đẩy chúng xuống dọc theo ruột.
– Giúp điều chỉnh các nội tiết tố báo hiệu sự đói hay no của cơ thể. Nếu các nội tiết tố này làm việc không đúng, báo hiệu sai lệch, bạn có thể sẽ hoặc là cảm thấy no khi thực sự còn đói, hoặc ngược lại, bạn cảm thấy còn đói khi thực sự đã ăn no rồi.
Sự lớn mạnh của phong trào thuần chay
Theo trang web của Hiệp hội Vegan, trong một tiến trình tự nhiên, Ngày Thuần chay Thế giới qua thời gian đã phát triển thành Tuần lễ Thuần chay Thế giới. Và bây giờ, nguyên Tháng 11 mỗi năm trở thành Tháng Thuần chay Thế giới. Mọi nơi, những người theo thuyết thuần chay, thành viên của các hội thuần chay, thực hiện các bữa ăn chay tại nơi làm việc, cửa hàng, nhà hàng và trong nhà ở khắp nơi thế giới.
Ký giả John Parker của báo “The Economist” gọi năm 2019 là năm của thuần chay do sự bùng phát của xu hướng ăn chay và các sản phẩm gốc thực vật (plant based products). Từ các quán ăn cho đến trường học, bệnh viện đều đưa món chay vào thực đơn: hot dog chay, hamburger chay, pizza chay, trứng chiên chay…
Vào tháng 11 năm 2017, để kỷ niệm Tháng Thuần chay Thế giới, Hiệp hội Vegan sẽ phát hành một ứng dụng mới có tên là VNutrition, giúp mọi người đạt được mục tiêu dinh dưỡng trong chế độ ăn thuần chay. Họ cũng sẽ khởi động một chiến dịch mới có tên là “Vegans on the Go” nhằm mục đích thu hút nhiều nhà bán lẻ hơn để phục vụ bữa trưa thuần chay. Theo bài viết “Veganism: Why is it on the up?” của Lora Jones, phóng viên đài BBC đăng năm ngoái, Vương quốc Anh có hơn hai triệu người ăn chay, và số sản phẩm không có thịt trên thị trường tiêu thụ có dấu hiệu sẽ đều đặn tăng mỗi năm.
Tất nhiên, mỗi ngày thực hành lối sống thuần chay càng tốt, nhưng Ngày 1 Tháng 11 mỗi năm là một cơ hội đặc biệt hữu ích để nâng cao nhận thức về các lý do tại sao và thế nào nên ăn chay, cũng như để tôn vinh lối sống và những người đang thực hành thuần chay.
Đề nghị tham gia
Dưới đây là một số ý tưởng về những cách chúng ta có thể tạo sự khác biệt trong Ngày Thuần chay Thế giới và trong suốt Tháng 11:
– Nếu chưa từng ăn thuần chay thì cũng hãy ăn thử một ngày xem sao. Nếu thấy thích, thấy có lợi thì tùy sự quyết tâm, bạn hãy đặt ra một mục tiêu khả thi nào đó, ví dụ như là ăn chay mỗi tuần một bữa chẳng hạn.
– Nếu thấy ăn chay có kết quả tốt cho sức khỏe, bạn nên chia sẻ kinh nghiệm với người thân qua các mạng lưới xã hội.
– Vào Ngày 1 Tháng 11, tại sao không chúc nhau “Happy World Vegan Day”, may ra có thể giúp châm ngòi bắt chuyện về việc ăn chay vì lợi ích cho sức khỏe.
– Rủ nhau mỗi người làm một món chay xong gom lại để cùng nhau thưởng thức potluck cũng vui chán.
– Mang thức ăn thuần chay đến nơi làm việc và chia sẻ với bạn bè.
Chuyện kể của một người thuần chay
Hôm nay là Ngày Thuần chay Thế giới và cũng là ngày sinh nhật thuần chay của tôi! Khi tôi bắt đầu chọn ăn chay, tôi chưa biết ngày 1 tháng 11 là Ngày Thuần chay Thế giới. Lúc đó tôi cũng chưa nhận ra rằng một quyết định đơn giản như vậy lại có tác động sâu sắc đến quỹ đạo cuộc sống của tôi. Không ngờ lại có sự ngẫu nhiên xảy ra và mọi thứ như đã được xếp đặt trước để tôi đến với chủ nghĩa thuần chay. Mọi thứ trong cuộc sống xảy ra theo trình tự thời gian và không gian hoàn hảo. Đối với tôi, thực hành thuần chay là chất xúc tác mà tôi cần để nâng cao ý thức và sống tốt nhất trong cuộc đời.
Tôi đã ăn chay thường trong một thời gian dài trước khi chuyển sang thuần chay hoàn toàn. Một nguyên nhân chính trước đó khiến tôi không thể ăn chay 100% là vì tôi rất thích ăn yogurt và phô mai. Ban đầu, tôi chưa hoàn toàn hiểu sự thật đằng sau việc các phó sản từ sữa đó được sản xuất như thế nào. Đến khi tôi biết về việc những con bò sữa bị đối xử khá tàn tệ trong việc tạo ra những sản phẩm mà tôi thích ăn đó, tôi trở nên không thích nữa.
Khu nhà tôi cư ngụ khá gần với mấy công ty sản xuất thịt động vật. Vào những ngày mùa hè nóng bức và ẩm thấp, không khí hơi ngột ngạt mùi gia súc làm tôi nghĩ đến những con vật heo bò gà đang bị làm thịt. Thỉnh thoảng tại ngã tư đường Weston Rd và St Clair Ave W có đám đông người cầm bảng biểu tình kêu gọi công chúng nên ý thức vấn đề bảo vệ động vật và nên bớt hoặc ngưng ăn thịt và chỉ nên ăn thực phẩm từ rau quả thực vật.
Tôi hiểu muốn tạo thành thói quen cũng phải mất thời gian. Để thành công trong việc ăn thuần chay cũng vậy, lúc đầu tôi ăn chay đụng, nghĩa là đụng gì ăn nấy, có chay ăn chay, có mặn ăn mặn cũng không sao. Dần dần tôi thay đổi khi thấy lớp trẻ sinh ra và lớn lên ở đây còn ý thức được vấn đề đó thì tại sao tôi lại không. Nhất là từ ngày có nuôi một con chó, tôi càng tội nghiệp cho những con vật bị giết để làm thức ăn cho người.
Tôi nghĩ chúng cũng đáng sống cuộc đời của chúng. Cho dù các nông trại có nuôi chúng tử tế nhân đạo “humane” như thế nào đi chăng nữa, nhưng cuối cùng chúng cũng bị giết. Người Nhật nuôi bò Kobe, dù có cho chúng ăn cỏ non với lúa trổ đòng đòng, nghe nhạc cổ điển, đấm bóp cho chúng thì rốt cuộc cũng giết chúng để lấy thịt ăn, cũng để phục vụ cho sở thích ẩm thực của người chứ có thương gì con bò đâu. Ngay cả khi sản phẩm động vật được dán nhãn là hữu cơ, là “organic” thì cũng không thành vấn đề, không có gì gọi là khai thác nhân đạo để rồi cũng giết cả.
“Ăn thuần chay là quyết định tốt nhất của đời tôi”
Xin nói rõ: câu nói trên đây không phải của người viết bài này. Đó là câu tuyên bố của một tín đồ thuần chay siêu hạng rồi. Đây là lời của kể người đó.
Tôi hiểu thành ngữ “You are what you eat” (Bạn như thế nào là do từ những gì bạn ăn) có nghĩa là tùy theo bạn ăn thực phẩm tốt hay xấu, có giá trị dinh dưỡng hay không, sức khỏe của bạn cũng sẽ như vậy. Điều quan trọng là phải ăn thực phẩm tốt để có sức khỏe tốt. Ví dụ áp dụng, tôi cảm thấy có nhiều năng lượng hơn khi tôi bắt đầu ăn món rau trộn thường xuyên hơn.
Cơ thể của chúng ta thực sự được tạo thành từ thực phẩm chúng ta ăn. Theo Tiến sĩ Jonas Frisen, nhà sinh vật học phân tử (molecular biologist) người Thụy Điển cho biết, các tế bào của chúng ta chết đi và được thay thế mọi lúc. Các tế bào của cơ thể phần lớn tự thay thế sau mỗi 7 đến 10 năm. Để quá trình này xảy ra, các tế bào của chúng ta đòi hỏi một nguồn cung cấp năng lượng liên tục. Năng lượng này được lấy từ năng lượng liên kết hóa học trong các phân tử thực phẩm, đóng vai trò là nhiên liệu cho các tế bào của chúng ta.
Biết rằng cơ thể chúng ta được tạo thành từ các loại thực phẩm mà chúng ta tiêu thụ, bước hợp lý tiếp theo là suy nghĩ về nguồn gốc của những thực phẩm này. Sau khi biết được sự thật đằng sau ngành nông nghiệp động vật và tác động môi trường, mỗi lần nghĩ đến việc nuốt vô bụng một phần xác chết và dịch tiết của động vật (như trứng, sữa, các phó sản của sữa) là tôi ớn không muốn đụng tới nữa.
Về mặt năng lượng, tôi không muốn cơ thể mình được tạo ra từ thực phẩm dính líu tới máu và sự đau đớn. Thay vào đó, tôi chọn ăn thực phẩm có nguồn gốc thực vật không liên quan đến bất kỳ năng lượng tiêu cực nào.
Bạn có biết rằng để một con bò sản xuất sữa, trước tiên nó phải mang thai và sinh con giống như con người. Chỉ khác là không có chỗ cho con bò con trong chăn nuôi bò sữa.
Tiến sĩ Dean Ornish, sáng lập viên và chủ tịch của Viện Nghiên cứu Y học Dự phòng (Preventive Medicine Research Institute) cho rằng “Gene di truyền của chúng ta không phải là định mệnh của chúng ta”. Trên thực tế, khoa học tương đối mới chứng minh rằng các lựa chọn hàng ngày mà chúng ta đưa ra (tức là các yếu tố phi di truyền của chế độ ăn uống, lối sống và các yếu tố môi trường) thay đổi cách mà gen của chúng biểu hiện, chứ không thay đổi DNA của chúng ta. Nói cách khác, chế độ ăn uống của chúng ta có vai trò trong việc gen của chúng ta thể hiện bản thân như thế nào. Cho dù trong gia tộc có người từng bị bệnh ung thư, nhưng nếu bạn ý thức tốt về lối sống, về cách dinh dưỡng, đương nhiên sức khỏe của bạn sẽ khác và không mắc phải bệnh.
Ngoài những lợi ích sức khỏe của việc lựa chọn cung cấp năng lượng cho cơ thể bằng thực phẩm thuần chay, tôi nhận thấy rằng mức độ ý thức của tôi đã được cải thiện đáng kể. Bằng cách tìm hiểu sự thật đằng sau nông nghiệp động vật, giờ đây tôi có thể đưa ra những lựa chọn sáng suốt như một người tiêu thụ. Tôi hoàn toàn có thể ngưng thu nạp thức ăn động vật. Lần đầu tiên trong đời, tôi có thể thực sự sống theo quan niệm đạo đức của tôi. Bằng cách ăn thực phẩm nghiêm ngặt từ thực vật, tôi thấy rằng tôi có thể suy nghĩ rõ ràng hơn và thực hiện các nhiệm vụ hiệu quả hơn.
Chiêu Ấn

Comments are closed.